21 مامىر, 12:13 405 0 ادەبيەت انار لەپەسوۆا

عالىم جايلىباي: مەملەكەتتىك سىيلىقتى تاعايىنداۋ ەرەجەلەرىن وزگەرتەتىن ۋاقىت جەتتى

«كەيدە ولەڭدى جوبا دەپ قاراۋ كەرەك. ماحابباتتى ءومىر بويى جىرلاي بەرۋگە بولادى. بىراق ەل بار عوي، ونىڭ تاعدىرى بار عوي...». قادىر اقىننىڭ بۇل ءسوزىن عالىم جايلىباي ولەڭىنە عانا ەمەس، ومىرىنە دە باعدارشام ەتتى.  ەلدىڭ تاعدىر-تالايى، جەردىڭ تىنىس-تىرشىلىگى، ۇلتتىڭ ۋايىم-قايعىسى – ونىڭ شىعارمالارىنىڭ نەگىزگى وزەگى. ءار ولەڭىنەن قازاققا دەگەن شەكسىز ماحابباتتى، جاساندىلىقسىز جاناشىرلىقتى كورەسىڭ. سۇحبات بارىسىندا دا اقىننىڭ ۇلتىنا دەگەن قۇرمەتى ەشبىر ولشەمگە سىيمايتىنىن اڭعاردىق. 

– عالىم اعا، قالامگەرلەر بولمىسىنان ەركىندىكتى، كەڭدىكتى سۇيەتىن قاۋىم عوي. ءتورت قابىرعاعا قاماپ قويعان كا­­رانتين شىعارماشىلىعىڭىزعا كە­سى­رىن تيگىزبەدى مە؟ 

– بۇل ىندەت – ادامزاتتىڭ باسىنا تۇسكەن سى­­ناق كەزەڭى. كەيبىرەۋلەر  كارانتيندى جاڭا مۇمكىندىكتەر ۋاقىتى دەپ قابىلداپ ءجۇر. تاريحقا كوز جىبەرسەك، الەم بۇعان دەيىن دە بىرنەشە پاندەميامەن كۇرەسىپ، تالاي ىندەتپەن الىستى. سونداي كۇردەلى كەزەڭدەردىڭ ءوزىن­دە ادامزاتتىڭ يگىلىگىنە اينالعان قان­شاما عىلىمي جاڭالىقتار اشىلىپ، تالاي عۇ­­مىرلى شىعارمالار تۋعان. ماسەلەن، نيۋ­تون بۇكىلالەمدىك تارتىلىس زاڭىن كارانتين كەزىندە اشقان ەكەن. ال تىرىسقاق اۋ­رۋى­نا بايلانىستى جاريالانعان كارانتين كەزەڭى ا.پۋشكيننىڭ شىعارماشىلىعىنا «بول­دينو كۇزى» دەگەن اتپەن ەنىپ، وتتى ولەڭ­دەر، تۇعىرلى پوەمالاردىڭ تۋىنا سەبەپ بولدى.

ءتورت قابىرعاعا قامالعان بۇل كۇندەرى ءوت­كەنىمىزگە وي جىبەرىپ، بولاشاعىمىزدى باعامداپ، كوپتەن بەرى قول بارماي جۇرگەن شارۋالاردى رەتكە كەلتىردىك. ءوز-وزىڭمەن وڭا­شا قالعاننىڭ ازابى دا، راحاتى دا بار ەكەن. كارانتين باستالعالى كوپ كىتاپ وقىدىم. لاتىن امەريكاسىنىڭ بۇگىنگى پوە­زياسىمەن تانىستىم. گرۋزيننىڭ بەلگىلى اقىن قىزى ماكۆالا گوناشۆيليدىڭ «كەشىككەن كەزدەسۋ» اتتى كىتابىن قازاقشاعا اۋداردىق. ءبىراز ولەڭىن ءوزىم، بىرنەشەۋىن شاكىرتتەرىم ءتارجىمالادى. جالپى كولەمى جەتى باسپا تاباقتاي اۋدارما باسۋعا دايار تۇر. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى، قازاق قالامگەرلەرىنىڭ قول­داۋشىسى جانسەيىت تۇيمەباەۆ اۋدارمامەن تا­نىسىپ شى­عىپ، كىتاپتىڭ باسىلىپ شىعۋىن ءوز موينىنا الدى.

بۇدان بولەك، كارانتين ۋاقىتىندا تو­عىز بولىمنەن تۇراتىن «سۇراق بەلگىسى» اتتى پوەمام جارىق كوردى. جۋىردا «ادەبيەت پور­تالىندا» جاريالاندى. «جۇلدىز» جۋر­نالىنىڭ الداعى سانىنا دا باسىلماق. بۇل پوە­مانى جازۋ كوپتەن بەرى ويدا جۇرگەن. كوك­تەن تۇسكەن ءتورت قاسيەتتى كىتاپ – «ءزابۋر»، «ءتاۋ­رات»، «ءىنجىل» مەن «قۇراندا» ايتىلعان ور­تاق قۇندىلىقتاردى ءبىر داستانعا توعىس­تىرعىم كەلەتىن. وقشاۋلانۋ كەزەڭىندە سول مۇراتىم ورىندالدى.

– «سۇراق بەلگىسىن» ءالى وقىپ ۇلگەرمە­دىك. ەسەسىنە، جۇرتشىلىق اراسىندا ءۇل­كەن رەزونانس تۋدىرعان «قارا ورامال­مەن» جەتە تانىسپىز. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن بۇل پوەما ون ءۇش تىلگە اۋدارىلىپ­تى. شۆەتسيادان بايگە العانىن بىلەمىز. قا­زاق ادەبيەتىنىڭ شەڭبەرىنەن اسىپ، الەم­دىك ادەبيەت بيىگىنەن كورىنۋ وك­شەڭىزدى باسىپ كەلە جاتقان جاس قا­لام­گەرلەردىڭ كوبىنە ارمان. بۇگىنگى الەم وقىرماندارىن قانداي شىعارمالار ەلەڭ ەتكىزەدى؟

– الەم بويىنشا شىعارمالارى ەڭ كوپ وقى­لاتىن جازۋشى سانالاتىن برازيليالىق پاۋلو كوەلونىڭ كىتاپتارى قانشاما تىلگە اۋدارىلىپ، جاھاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە 300 ميلليوننان استام دانامەن تاراعان  ەكەن. كوپ­تىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرعان كوەلو­نىڭ سول اڭىزدارىن قازاق جازۋشىلارىنىڭ كوبى جازا الادى. مەنىڭشە، بۇل جەردە تا­نى­مالدىلىق كوتەرگەن تاقىرىپتىق وزەك­تىلى­گىنە ەمەس، ناسيحات جۇمىستارىنا بايلانىس­تى بولىپ تۇر.

وكشەمىزدى باسىپ كەلە جاتقان جاستار «الەم وقىرمانىنا نە ۇسىنامىن؟» دەپ ەمەس، «قازاق وقىرمانىنا نە بەرە الامىن؟» دەپ ىزدەنگەنى ءجون. ۇلتتىڭ جانىنا، تابيعاتىنا ءۇڭىلىپ، بولمىسىنا جاقىن دۇنيە جازعاندا عانا قازاق اقىنى، قازاق جازۋشىسى رەتىندە قالام ۇستاۋعا قاقى بار دەپ ويلايمىن. ءار ۇلت­تىڭ ءوز قازىناسى، ارداقتايتىن اسىلى، ەش­كىمگە لايلاتقىزبايتىن تۇنىعى بار. ونىڭ باعاسىن سول ۇلتتىڭ وزىنەن باسقا ەش­كىم باعامداي المايدى. ماسەلەن، ارعى­ماقتىڭ دۇبىرىنە، بۇلاقتىڭ سىلدىرى مەن جۋساننىڭ جۇپارىنا ءدال قازاقتاي ەشكىم ەلى­تىپ، ەلەڭدەي قويماس. قازاق اقىنىنىڭ ولەڭى­نەن، قازاق جازۋشىسىنىڭ اڭگىمەسىنەن ەڭ اۋەلى ۇلتىمىزدىڭ كەڭ پەيىلىن، اڭعال كوڭى­لىن ىزدەيمىن.

كەزىندە «كيىك قاشقان» دەگەن پوەمامدى جا­زاردا كيىكتەردىڭ تابيعاتىن ابدەن زەرت­تەدىم. كيىك ءبىر-ءبىرىنىڭ ءتولىن ەمىزەتىن جال­عىز اڭ ەكەن. اقبوكەندەردىڭ قازاق دالاسىن مەكەندەۋى تەگىن ەمەس ەكەنىن سول كەزدە ۇقتىم. قازاق تا جەتىمىن جىلاتپاعان ەل، جاقىنى تۇگىل جاتتى وزەكتەن يتەرمەگەن حالىق. قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەردە قانشاما ۇلت پەن ۇلىستى شاڭىراعىنىڭ استىنا الىپ، بارىن ءبولىپ بەردى. مىنە، قازاقتىڭ وسىنداي اسىل قاسيەتتەرىن تۋىندىلارىنا تەمىرقازىق ەتىپ السا، جاس قالامگەرلەر باعىت-باعدارىنان جاڭىل­ماس ەدى.

بۇگىنگى جاستار نارىق زامانىنا، قۇندى­لىق­تار وزگەرگەن ۋاقىتقا تاپ كەلدى. اقشا تابۋ ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. ونىڭ ۇستىنە، جاس بۋىن باياعى ءبىز كورگەن ەسىگى كۇندىز-ءتۇنى اشىق تۇراتىن ۇيلەردى، ماڭدايىڭنان ەمى­رە­نىپ سۇيەتىن اۋىلدىڭ انالارىن، الىستان كەل­گەن بالاعا ارنايى بارىپ سالەم بەرەتىن اق­ساقالداردى كورگەن جوق. الاساپىران زامان­نىڭ الا-قۇلا قۇندىلىقتارىن قابىل­دادى. مۇنى ولاردىڭ كەم-كەتىگىن اقتاۋ ءۇشىن ايتىپ وتىرعانىم جوق. سول كەم-كەتىكتىڭ ورنى تولسا دەگەن وي. قازاقتىڭ شىعارماسى دۇنيەنىڭ قاي بۇرىشىنا دا قازاقتىڭ ءيىسىن الا بارسا دەگەن تىلەك. ادامزاتقا قىزمەت ۇلتىڭا قىزمەت ەتۋدەن  باستالۋى ءتيىس.

– «جاراتقان حاقتىڭ ءامىرى قالاي – سەن كورگەن قازاق – سول قازاق!..» دەيسىز   «اباي­مەن سىرلاسۋ» اتتى ولەڭىڭىزدە. قا­زاقتىڭ بويىنان قانداي وزگەرىس كور­گىڭىز كەلەدى؟

– بۇگىنگى عاسىر – اقىل-وي الامانىنىڭ زا­ما­نى. قوعام ءومىرىنىڭ قاي سالاسىن الىپ قاراساق تا، توپ باستايتىن، جول كورسەتەتىن سەر­كەلەردىڭ سيرەكتىگى سەزىلەدى. راسۋل عام­زاتوۆتىڭ «ۇلتىنىڭ قامىن ويلاماعان ادام­نىڭ قامىن ۇلتى دا ويلاۋعا مىندەتتى ەمەس» دەگەن ءسوزى بار. كەز كەلگەن سانالى ادام ءوزى ءۇشىن عانا ەمەس، قوعام ءۇشىن نە ىستەي الا­مىن دەپ ويلانۋى كەرەك. مەن قازاق قو­عا­مى­نىڭ جۇدىرىقتاي جۇمىلعان بىرلىگىن كورگىم كە­لەدى،  قازاق جاستارىنىڭ كوپتىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاساعان تولىمدى تىرلىگىن كورگىم كەلەدى.

جۇمىس بابىمەن شەتەلگە كوپ شىعامىز. ءما­سەلەن، سوڭعى جىلدارى ماسكەۋگە ەكى رەت جول ءتۇستى. سوندا بايقاعانىم، قازاقتىڭ ۇل-قىز­دارى رەسەيدىڭ بەلدى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ ءجۇر. تىلدەسسەڭ، وي-ورىستەرى بيىك، ارمان-مۇراتتارى اسقاق ەكەنىن اڭعا­راسىڭ. رەسەيگە ورتا ازيانىڭ وزگە مەملەكەتتەرىنەن باراتىن جاستار كوبىنە قارا جۇ­مىس ىستەپ، ناپاقا تابۋدى كوزدەيدى. ولار­دىڭ اراسىنان قازاقتىڭ بالالارىن كەزىكتىرە قويمايسىڭ. سوعان قۋانامىن. ۋاقىت­تارىن ءىلىم-بىلىمگە، ءوزىن-ءوزى دامىتۋعا ارناپ جۇرگەن جاستاردى كورسەم، ەلىمنىڭ كەلەشەگى كەمەل بولارىنا سەنىمىم ارتا تۇسەدى. ويتكە­نى قاي زاماندا دا ءبىلىمدىنىڭ بولاشاعى جار­قىن.

– «كەڭەس كەزەڭىندە ءۇش تومدىعى شىق­قان اقىن بالكي ءومىر بويى جۇمىس ءىس­تە­مەي كەتۋى مۇمكىن ەدى» دەپسىز باسپا­سوزگە بەرگەن ءبىر سۇحباتىڭىزدا. قازىر شە؟  بۇگىنگى  قازاق قوعامى قالامگەر­لە­رىن قادىرلەي الىپ ءجۇر مە؟  

– بالا كۇنىمىزدە اۋىلعا اقىن نەمەسە جازۋ­شى كەلسە، حالىقتىڭ بار ىقىلاس-پەيىلى سو­عان اۋىپ، ەرەكشە قادىرلەيتىن. قازىر باسپا دا كوپ، جازۋشى دا كوپ بولعان سوڭ، قادىرىمىز كەمىگەندەي. زەينەتكە شىققان سوڭ اقشاسى باردىڭ ءبارى عۇمىرنامالىق كىتاپ جازاتىن بول­دى. كىتابى شىققاننان كەيىن اكىم-قا­رانىڭ الدىنا بارىپ، وتكىزىپ بەر دەپ سال­ماق سالادى. ولار «قالاساڭ دا، قالاماساڭ دا سا­تىپ ال» دەپ ءوزىنىڭ قولاستىنداعىلارىن قي­ناي­دى. كىتاپتىڭ قادىرىن وسىلاي كەتىرگەن سوڭ، قوعامدا جازۋشىعا قۇرمەت قايدان بول­سىن؟

– رەسەيدە مەملەكەتتىك سىيلىق بە­رى­لەردە قوعامدىق ماسەلەلەرگە، ەلدىڭ الەۋە­تىنە ءۇن قوسقان، بۇقارا مۇڭىن جىر­لاعان اقىن-جازۋشى الدىمەن ەسكە­رىلەدى ەكەن. ال بىزدە مەملەكەتتىك سىي­لىققا ۇمىتكەرلەر قالاي ىرىكتەلەدى؟ ءۇز­دىكتەر قانداي تالاپتار بويىنشا انىقتالادى؟

– ۋكرايناعا بىرنەشە مارتە جول ءتۇستى. سوڭ­عى رەت تاراس شەۆچەنكونىڭ تويىندا بو­لدىم. سول جيىندا ادەبيەت بويىنشا مەم­لەكەتتىك سىيلىق يەگەرلەرىن ماراپاتتاۋ سالتاناتىنا كۋا بولدىق. ۋكراينادا مەملەكەتتىك سىيلىقتى تاعايىنداۋ جونىندەگى كو­ميسسيا جىل بويى جۇمىس ىستەپ، ءار سالا بويىن­شا جەمىستى ەڭبەك ەتكەن ازاماتتاردى، كوپ­شىلىكتىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەن ۇزدىك شى­عارمالاردى ىرىكتەيدى. لايىقتى دەپ تا­نىلعانداردى ماراپاتتايدى. ال بىزدە مەملەكەتتىك سىيلىققا قوعامدىق ۇيىمدار ارقىلى اركىم ءوزىن ۇسىنادى. ماراپاتتى تاعايىنداۋ جۇيەلى، اشىق تۇردە جۇرگىزىل­مەگەن­دىكتەن، ونىڭ اينالاسىندا كۇبىر-سى­بىر دا، داۋ دا كوپ.

2014 جىلى بۇل بايگەگە مەن دە «توبىل­عىجارعان» اتتى جىر جيناعىمدى قوسقام. ادەبيەت سەكتسياسى بويىنشا ەڭ جوعارى داۋىس جيناسام دا، وتپەي قالدىم. ۇزەڭ­گىلەستەرىمنىڭ ءبارى جيناعىم بۇل ماراپاتقا بىردەن-ءبىر لايىق ەڭبەك ەكەنىن ايتىپ، تۇعى­رىم­دى بيىكتەتتى. مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنان مۇحتار ماعاۋين اعامىز جوعارى باعاسىن بەرىپ،  «جاس الاشقا» ارنايى ماقالا جازدى. سوعان مارقايىپ، سىيلىقتىڭ بۇيىرماعانى­نا وكىنە قويعان جوقپىن. الايدا ادەبيەتتىڭ، ونەردىڭ باق-تالايى ءۇشىن مەملەكەتتىك سىي­لىقتى تاعايىنداۋ ەرەجەلەرىن وزگەر­تەتىن ۋاقىت جەتتى دەپ ويلايمىن.

– بيىل بۇل ماراپاتقا قاي قالامگەر­لەر ۇسىنىلدى؟

– بۇگىنگى قازاق پروزاسىنىڭ كوش باسىندا تۇرعان ەسىمدەردىڭ بىرەگەيى تىنىمباي نۇر­ماعامبەتوۆ، قازاقتىڭ كورنەكتى جازۋشىسى نەسىپبەك ءداۋتايۇلى، ەرەك ستيلىمەن قازاق ادەبيەتىنە سونى سۇرلەۋ سالعان اسقار التاي، اقىنداردان سەرىك اڭسۇڭقارۇلى، ءجۇرسىن ەرمان، ءحانبيبى ەسەنقاراقىزى، ورىس تىلىندە جازاتىن باقىتجان قاناپيانوۆ، تاعى دا باسقا مىقتى قالامگەرلەر ماراپاتقا ۇسىنىلىپ وتىر.  اتالعان اقىن-جازۋشىلار­دىڭ قاي-قايسىسى دا قازاق ادەبيەتىنەن ويىپ تۇرىپ ورىن العان ازاماتتار. بۇل مارا­پاتقا بارلىعى دا لايىق. الايدا سىي­لىق بىرەۋ-اق.  ابايدىڭ اتى بەرىلگەن مەملەكەتتىك ماراپاتتى جالعىز سىيلىققا بايلاپ قويۋ دۇرىس ەمەس سەكىلدى. كوميسسيا وسى ماسەلەنى قاراستىرىپ، قوعامعا ەڭبەگى ءسىڭ­گەن ازاماتتاردىڭ لايىقتى باعالانۋىن ەسكەرەر دەگەن ويدامىن.

– قاراپ وتىرساق، ادەبيەتتەگى قا­رىم­دى قالامگەرلەر، ومىرشەڭ شى­عارمالار ساياسي دۇربەلەڭدەر تۇسىندا تۋعان ەكەن. بۇعان احمەت پەن مىرجاقىپ، ماعجان اقىنداردىڭ شىعارماشىلىعى دالەل. سىرتقا كوز تاستاساق، گەتە، شەكسپير، بايروندى دا تولقۋلار مەن ءتوڭ­كەرىستەر شىڭداعان. تۇعىرلى رومان، عۇ­مىرلى ولەڭ تۋى ءۇشىن ءبىزدىڭ قوعام­عا دا ءدۇمپۋ كەرەك پە؟

– ارىعا بارماي-اق، جيىرماسىنشى عاسىردان باستاساق، 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىس، 1917 جىلعى قازان توڭكەرىسى، 1932 جىل­عى اشارشىلىق، ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىن، 350 مىڭداي قازاقتى جالماعان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس، پوليگون زارداپتارى، بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جالعاسىپ كەلە جات­قان زىمىران سىناقتارى – مەنىڭ ۇعى­مىمدا مۇنىڭ ءبارى دۇربەلەڭ. شىعار­ما­شى­لىق ادامى بولعان سوڭ، مۇنىڭ ءبارى جۇرە­گىڭدە ءىز قالدىرادى. جانىڭدى اۋىرتقان ءدۇ­نيەلەردى قاعازعا توگەسىڭ. قوعامنىڭ دەر­تىن، قاسىرەتىن ولەڭمەن جەڭىلدەتە الارداي بوپ اپتىعاسىڭ. جاسىعانعا جىرىڭمەن جىگەر بەرگىڭ كەلەدى.

پروتون قۇلاعان كەزدە ءبىزدىڭ ۇكىمەت «بۇل اۋەدە جارىلىپ كەتكەن گەپتيل، ونىڭ ادامعا زيانى جوق» دەپ جىلى جاپتى. الايدا كەيىن ولاي ەمەستىگىنە كوزىمىز جەتتى. ارقادا ادام­دار­دىڭ ەرتە قارتايۋى جيىلەدى. قانشاما اڭ-قۇس قىرىلدى.  سول جىلدارى «مۇنىڭ زيا­نى ءۇش مىڭ جىلعا دەيىن كەتەدى ەكەن» دە­گەن پىكىرلەر دە ايتىلىپ جاتتى. كورگەنى­مىز بەن ەستىگەنىمىزدىڭ ءبارى جۇرەكتى ەزدى، ەرىك­سىز قالام ۇستاتتى.

– ارقام-اي، ارقاعا باتتى،

اۋىل تۇر شايقالا…جۇدەپ.

قۇرداسىم تارتادى اراقتى،

– ۋدى ۋ قايتارادى، – دەپ.

قاسىرەتتى جىرلاۋ ارقىلى جان دۇنيەنىڭ شى­رىلىن جەتكىزدىك. مۇنداي دۇنيەنىڭ ءبارىن جازدىم، ءالى دە جازا بەرەمىن. قادىر اعام­نىڭ: «كەيدە ولەڭدى جوبا دەپ قاراۋ كە­رەك. عالىم، اينالايىن، ماحابباتتى ءومىر بويى جىرلاي بەرۋگە بولادى. بىراق ەل بار عوي، ونىڭ تاعدىرى بار عوي» دەگەن ءسوزى جا­دىم­دا جاتتالىپ قالدى. سول ءسوز شىعار­ما­­شىلىقتاعى باعدارشامىما اينالعانىن ەندى ۇققاندايمىن.

– احمەت بايتۇرسىنۇلى جىرلاعان «اق­قۋ، شورتان ءھام شاياننىڭ» اۋرەشى­لىگى­نەن ءالى ارىلا الماي كەلەمىز. قازاق قايتسە بىرىگەدى؟ سىزدىڭشە حالىقتى جۇ­دىرىقتاي جۇمىلدىراتىن ۇلتتىق ءھام مەملەكەتتىك يدەيا نە بولۋى كەرەك؟

– كەزىندە ءار اۋىلدا اقساقالدار كەڭەسى بول­دى. ولار اۋىلدىڭ تەنتەكتەرىن تەزگە سا­لىپ، ىشكى داۋ-دامايلارىن شەشىپ وتىرعان. اۋىل باسشىلارى قانداي دا ءبىر ماسەلەنى شە­شەردە اقساقالدارمەن اقىلداساتىن. سون­داي قۇرىلىمداردى قايتا جانداندىرۋ كەرەك دەگەن ويدامىن. قازاق ۇلكەندى سىيلايتىن، سوزگە توقتايتىن حالىق قوي. اقساقالدار ينس­تيتۋتىن جاڭعىرتۋ ارقىلى بۇگىنگى قو­عام­نىڭ كەرى كەتكەن كوپ ادەتىن جونگە سالۋعا بولار ەدى.

مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «ەل بولامىن دەسەڭ، بە­سى­گىڭدى تۇزە» دەگەن ءسوزىنىڭ استارىندا ءۇل­كەن ءمان جاتىر. ۇلتتىق تاربيە تال بەسىكتەن باس­تالۋى كەرەك.

قازاقتا بالالار جازۋشىسى ساۋساقپەن سا­نار­لىق. جۋىردا سماعۇل ەلۋباي اعامىز باس­تاما كوتەرىپ، قازاقتىڭ بارلىق قالام­گەر­لەرىن بالالارعا ارناپ شىعارما جازۋعا شا­قىردى. ءوزى «بالالىق شاق بايانى» دەگەن ءاڭ­گىمەلەر توپتاماسىن جازىپتى. ءبىز ءۇشىن بۇل ۇلكەن جاڭالىق بولىپ، اعامىزدان جاز­عا­نىن سۇراپ الىپ، «جۇلدىز» جۋرنالىنا جا­ريالاعالى جاتىرمىز. بۇل باستاما ءارى قا­راي جالعاسىن تاپسا، قازاق بالالارىنا ار­نالعان تۋىندىلار كوبەيە تۇسسە دەيمىز.

بۇگىنگى انالار بەسىك تەربەتىپ وتىرعاندا بە­رىسى ورىستىڭ، ارىسى اعىلشىننىڭ «ءال­ديىن» اندەتەتىن بولعان. ويتكەنى قازاقتا زا­ما­ناۋي بەسىك جىرى جوق. نەمەرەلەرىمىز قى­زىعا كورەتىن قازاقي مۋلتفيلم دە جوق.  ولار­دى «الدار كوسەمەن» قاشانعى الدايمىز؟

ەكىنشى سىنىپتا وقيتىن نەمەرەمنىڭ وقۋلىقتارىن پاراقتايمىن كەيدە. وندا جا­زىلعانداردى بالا تۇگىلى، ءبىزدىڭ ءوزىمىز ءتۇ­سىنە الماي قينالامىز، شىنى كەرەك. تاپ­سىرمالار بالانىڭ ۇعىمىنا جەڭىل، ءتۇسى­نىكتى بولسا، وقۋشىلار ىقىلاسپەن ورىندار ەدى. سايكەسىنشە وقۋ پروتسەسىنىڭ دە جەمىسى ار­تا­دى. مەكتەپ باعدارلاماسى – ۇلتتىق، مەم­لەكەتتىك يدەولوگيانى ورىستەتۋدىڭ ەڭ ءتيىم­دى قۇرالى. بالالاردىڭ بويىنا وتان­سۇيگىشتىكتى ءسىڭىرۋ، اۋىزبىرشىلىككە ءتار­بيە­لەۋ، ءارىپ پەن ەسەپ ۇيرەتۋ سەكىلدى كۇندەلىكتى داعدىعا اينالۋى قاجەت.

– «جىرلارىمنىڭ جۇلدىزىن جاندىرام دەپ  الماتىعا ارقادان كوشىپ كەل­گەم» دەگەن ولەڭ جولدارىڭىز ەسىمە ءتۇ­سىپ وتىر. جىرلارىڭىزدىڭ جۇلدىزى جان­عان سوڭ ارقادان الىستاپ كەتكەن جوق­سىز با؟ تۋعان جەرگە ات باسىن ءجيى بۇرا­سىز با؟

– مىنا سۇراعىڭ ءبىر كەرەمەت وقيعانى ەسكە ءتۇسىردى. وسىدان ءتورت-بەس جىل بۇرىن «كەل­بەت» دەگەن باعدارلاما كەزەكتى سانىن مە­نىڭ ءومىر جولىما ارناماقشى بولدى. ءتۇ­سىرىلىمدى اۋىلدا جاسايىق دەپ شەشتىك. ءبىزدىڭ اۋىلدا سارقىراعان وزەن دە، اسپانمەن تالاس­قان تاۋ دا، جايقالعان ورمان دا جوق.  جا­زىق دالا. باۋىرلارىمدى جيناپ، «ءتۇسىرىلىم توبىنا نە كورسەتەمىز؟» دەپ اسىپ-ساسىپ ءجۇر­سەم، ىنىلەرىمنىڭ ءبىرى: «اعا، ساسپاڭىز، ءبىر جىل­­­قىنى سويىپ، كيىز ءۇي تىگەيىك تە، وسى ەل­دەن شىققان بەلگىلى ازاماتتاردى، اۋىلدىڭ ماقتانىشتارىن شاقىرايىق» دەگەن ۇسىنىس ايتتى. دەرەۋ استاناعا تەلەفون سوعىپ، قاي­رات بايبوسىنوۆتى، امانجول التاەۆتى، جاڭاار­قادان قوراباي ەسەنوۆتى، جەزقازعان­نان عالىم مۇحامەدين،  بەرەكە كوشەنوۆ سە­كىل­دى انشىلەردى، ۇزىن سانى 20 شاقتى ازا­م­اتتى شاقىردىم. شاقىرعان كىسىلەردىڭ ءبارى جولدىڭ شالعايلىعىنا قاراماستان مە­جەلى ۋاقىتتا جينالا قالدى. سوندا تاڭ­عالعان جۋرناليست: «اعا، ءسىزدىڭ ەلىڭىزدە قا­شىق­تىق دەگەن ۇعىم بولمايدى ەكەن» دەگەن ەدى. راسىندا دا، ارقا – ەشقانداي شەڭبەرمەن شەكتەلمەيتىن، ەشقانداي جىككە بولىنبەيتىن بول­مىسى بولەك ولكە. دالاسى قانداي دارقان بولسا، ادامدارىنىڭ پەيىلى دە سونداي كەڭ. تۋ­عان ولكەنى، بالالىعىڭ وتكەن ءوڭىردى جاق­سى كورمەۋ، ساعىنباۋ مۇمكىن ەمەس. قولىم قالت ەتسە، سول جاققا تارتىپ كەتكىم كەلەدى دە تۇرادى...

 

سۇحباتتاسقان انار لەپەسوۆا

سوڭعى جاڭالىقتار