14 مامىر, 10:44 4285 0 اتاجۇرت Túrkistan Gazeti

دجاكارتاداعى قازاق عالىمى: قازاقستان الەم قازاقتارىن ماگنيتشە تارتىپ تۇرادى

شەتەلدەگى قا­زاق­­تاردىڭ قازاق­ستان دەسە بۇيرەگى بۇ­­رىپ، ەلگە ەلەڭدەپ وتى­­­راتىنى راس. ولار­­دىڭ اراسىندا اتا­­جۇرتقا ارنايى ات باسىن بۇرىپ، ىزىنشە كوشىپ كەلۋگە ىقى­لاس تانىتىپ جۇرگەندەرى بار­­شىلىق. ال قازاقستانعا ءتىپتى  تابانى تيمەي، سىرتىنان تىلەكشى بولىپ جۇرگەندەر قانشاما. سونداي قانداسىمىزدىڭ ءبىرى – قۇرمەت قاۋكەن. قىتاي ەلىنە قاراستى باركول اۋدانىندا تۋىپ-وسكەن ول قازىرگى تاڭدا يندونەزيا استاناسى دجاكارتادا يندو­نە­زياداعى Sinarmas بۇكىلالەمدىك اكادەمياسىنداعى جاراتىلىستانۋ عى­لىمدارى ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى. روبوتوتەحنيكا  بويىنشا سان مىڭ­داعان شاكىرتتىڭ شەبەرلىگىن شىڭداپ، مۇنىمەن قوسا، بۇكىلا­لەمدىك وليمپيادالارعا قازىلىق ەتىپ، ايگىلى كەمبريدج، وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتتەرىندەگى ەمتيحاندىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى قىزمەتىن ات­قارعان. قانداسىمىز قازىرگى تاڭدا ءوزىنىڭ ماڭىزدى جۇمىسىنان بولەك، قازاق مۇعالىمدەرىنە دە كومەكتەسۋگە ۋاقىت تاۋىپ ءجۇر. الداعى ۋاقىتتا تەك سىرتتان عانا قول ۇشىن سوزىپ قويماي، ەلگە كەلىپ ەڭبەك ەتكىسى كەلەتىن قانداسىمىزبەن ەتەنە تانىسۋ ماقساتىندا حابارلاسقان ەدىك.

– الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراق­شاڭىز­دا كوپتەگەن جارىستاردا الدىنا جان سالماي، توپ جارىپ كەلگەن وقۋشى­لا­رىڭىزدىڭ فوتولارىن كوزىم شالدى. «ۇستازى بەيىلدى بولسا، شاكىرتى زەيىندى كەلەدى» دەمەكشى، مۇنداي بەيىلدى ۇستاز بولۋدى قايدان ۇيرەندىڭىز؟

– بەيىلدى ۇستاز بولۋ اتا-انامنان دارى­عان قاسيەت دەپ ۇعامىن. ءوزىم قىتاي ەلىنە قاراستى باركول قازاق اۆتونوميالى اۋدانىندا قاراپايىم وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەنمىن. اكەم سول باركول ولكەسىندەگى قازاقتاردى اعارتۋ ءىسىنىڭ نەگىزىن قالاۋعا كوپ ۇلەس قوسقان، ەلگە ابىرويلى بولعان كىسى. سان مىڭداعان وقۋشى تاربيەلەپ، بار عۇمىرىن ءتالىم بەرۋ ىسىنە سارپ ەتكەن جان. انام دا اكەمە ىلەسىپ، وتىز جىل قاتارىنان ۇستازدىق ەتكەن جان. قازىر زەينەتتە. مۇن­داي ورتادا تاربيەلەنگەن سوڭ، ولاردىڭ ءىزىن قۋماۋ مۇمكىن ەمەس. وزىمە كەلەر بولسام، جەر­گىلىكتى مەكتەپتى ۇزدىك بىتىرگەن سوڭ، شىڭ­جاڭ پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيزيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى بويىنشا وقۋعا ءتۇستىم. مۇنى تامامداعان سوڭ، بەيجىڭ، گۋانچجوۋ، گونكونگ قالالارىندا ينجەنەر بولىپ جۇمىس ىستەدىم. سول ۋاقىت ارالى­عىندا ءبىلىمىمدى شىڭداۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرىپ، 2006 جىلى مالايزياداعى مالايا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماگيستراتۋرا بولىمىنە قولدانبالى فيزيكا باعىتى بويىنشا وقۋعا ءتۇستىم. كوپتەگەن حالىقارالىق مەكتەپتە ۇستازدىق قىزمەت اتقاردىم. تەك ۇستازدىقپەن توقتاپ قال­مايىن دەپ، كوزگە كورىنگەن مۇمكىندىكتىڭ تۇگەلىن قولدانىپ، وقي بەردىم. الدىمەن ۇلىبريتانياداعى كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىندە مۇعالىمدەرگە ارنالعان التى ايلىق كۋرس وقىدىم. بۇدان بولەك، اقش-تاعى گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىن، سوسىن ۇلىبري­تانياداعى نوتينگەم ۋنيۆەرسيتەتىندە ءۇش ايدان قوسىمشا ءبىلىم العانىم تاعى بار. ەندى الداعى قىركۇيەك ايىنان باستاپ لوندونداعى UCL (University College London) ۋنيۆەرسيتەتىندە تەحنولوگيا جانە ءبىلىم بەرۋ بويىنشا ماگيستراتۋرا بولىمىندە ەكى جىل تاعى وقىماقپىن. 2014 جىلدان باستاپ يندونەزياداعى Sinarmas بۇكىلالەمدىك اكادەمياسىندا ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن. قازىر مۇندا جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسىمىن. جەتەكشىلىگىمدە بەس ءپان بويىنشا عىلىممەن اينالىسىپ جۇرگەن ۇستازدارعا باعىت-باعدار بەرىپ وتىرامىن. بۇدان بولەك، بىلتىر وكسفورد قالاسىندا ورنالاسقان Pamoja Education كومپانياسى ىرىكتەۋ ارقىلى الدىمەن ءجۇز، سوسىن جيىرما، ەڭ سوڭىندا ءۇش ماماندى جۇمىسقا تاڭداپ، باعىم جانىپ، سول ۇشەۋدىڭ قاتارىنان تابىلدىم. ءسويتىپ، قازىرگى تاڭدا قوسىمشا سول جەردە ونلاين رەجيمدە ماتەماتيكا ءپانى بويىنشا ساباق بەرەتىن شەتەلدىك ۇستازداردىڭ كەڭەسشىسى قىزمەتىن اتقارامىن.

–تاعى سول سۋرەتتەردەن بايقاعانىم­داي، روبوتوتەحنيكادان حالىقارالىق وليمپيادالاردىڭ قازىلار القاسىنا دا مۇشەلىك ەتەدى ەكەنسىز. جالپى، رو­بوتوتەحنيكاعا دەگەن قىزىعۋشىلىق قايدان باستالدى؟

– ءيا، قازىلىق ەتەتىنىم دە بار. نەگىزى جىل سايىن روبوت جاساۋدان ۇيىم­داس­تىرى­لاتىن بۇكىلالەمدىك وليمپياداعا (World Robot Olympiad) شاكىرتتەرىمنەن قۇرالعان كوماندامدى اپارىپ تۇراتىنمىن. شىنى كەرەك، جۇلدەسىز قايتقان ەمەسپىز. بۇل بىلىكتىلىگىمدى ۇيىمداستىرۋشىلار بايقاعان بولۋى كەرەك، كەيىن ارا-تۇرا سول قازىلار ال­قاسىندا وتىرۋعا ءوزىمدى شاقىراتىن بول­دى. قازىلىق ەتۋ دەمەكشى، بۇدان بولەك حا­لىقارالىق باكالاۆريات ۇيىمى شەڭ­بەرىندە فيزيكا ءپانى بويىنشا ەمتيحان قابىلداۋشى جانە مودەراتور قىزمەتىن اتقارعانىم بار. سونداي-اق ۇلىبريتانيا­نىڭ نەگىزگى ەمتيحاندىق كوميسسياسى سانالاتىن OCR-دە (Oxford, Cambridge and RSA) ەمتيحان قابىلداۋشى جانە باعالاۋشى مامان بولىپ جۇمىس ىستەگەنمىن. قىزىعۋشى­لىقتى سۇراساڭىز، بالا كۇنىمنەن تەحنيكا قۇراستىرۋعا قىزىقتىم، اسىرەسە ۆەلوسيپەد­تىڭ قۇرال-سايمانىن مىڭ مارتە اشىپ، قۇرايتىنمىن. ونىڭ ۇستىنە، جاستايىمنان فيزيكا مەن ماتەماتيكاعا اۋەس بولدىم. الگى بىردەڭەنى شۇقىلاۋ، تۇزەۋ سەكىلدى ءحوببيىم مەن جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىنا دەگەن ىنتام مەنى وسى باعىتقا اداستىرماي الىپ كەلدى. ءسويتىپ، بۇل قىزىعۋشىلىعىم كۇن­نەن-كۇنگە ۇلعايا بەرىپ، بار بىلگەن-كور­گەنىمدى شاكىرتتەرىمە ايانباي ءارى ءدوپ جەتكىزۋىمە كوپ كومەگى ءتيدى.

– بىلىمگە ۇمتىلۋ، بىلىكتىلىكتى ارت­تىرۋ، ۇنەمى ىزدەنىستە ءجۇرۋدى كوكسەگەن ءسىزدىڭ ۇل-قىزىڭىزدىڭ دا عىلىم جولىنا نەلىكتەن تۇسكەنى تۇسىنىكتى بولدى. دەسەك تە، ءبىر ەمەس، ەكەۋىن بىردەي عى­لىمي تەحنيكالىق پروگرەستىڭ دامۋىنا وقۋشى كەزىنەن ءمان بەرۋگە باۋلۋ قيىنعا تۇسپەدى مە؟

– ءوز زامانىنىڭ زاڭعار تۇلعاسى البەرت ەينشتەين «قيال كۇشى بىلىمنەن دە ماڭىز­دى» دەگەن. سول سەبەپتى قازىرگى تاڭدا تارا­زىنىڭ باسىندا ءبىلىم ەمەس، كرەاتيۆتى داعدى مەن ادامنىڭ قيالىنا قانات ءبى­تىرۋدىڭ سالماعى الدەقايدا ماڭىزدى. سونى تۇسىنگەن مەن ۇل-قىزىمنىڭ قيالىن ەش شەكتەگەن ەمەسپىن، كەرىسىنشە قولداپ، قولپاشتاپ كەلەمىن. كىشكەنتاي كەزىنەن Lego ويىندارىن قۇراستىرتىپ، قاعىلەز بولۋىن قاداعالاۋدامىن. قازىرگىنىڭ اتا-انالارى سەكىلدى الدىنا اكەلىپ قۇرى بەرە سالماي، قاستارىندا وتىرىپ، قۇراستىرۋ امال-ايلالارىن باقىلاپ، باعىت-باعدار بە­رىپ وتىراتىنمىن. سودان بەرى ەكەۋى دە وسى سالاعا اۋەستەنىپ، نەبىر نارسەلەر قۇراس­تىرىپ، ءتۇرلى جارىستارعا قاتىسىپ كەلەدى. اجەسى بوتاگوز، اناسى اليسا دەپ اتاعان قىزىم قازىر 17 جاستا، ال ۇلىم ايدىن 7-سىنىپ وقيدى. ەكەۋى دە ءوزىم جۇمىس ىستەيتىن حالىقارالىق اكادەميادا ءبىلىم الادى. ايتا كەتەرلىك جايت، ەكەۋى دە مەن سەكىلدى بار بىلگەنىمەن بولىسكەندى جاقسى كورەدى. ايدىن TEDx Talks-تىڭ جاستارعا ارنالعان الاڭىندا «نەلىكتەن روبوتەحنيكانىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلاما­لارىنىڭ بۇكىلىندە ماڭىزدى ورىندى يەلەنۋى ءتيىس؟» دەگەن تاقىرىپتا كوپشىلىك الدىندا ءوز ويىمەن بولىسسە، جۋىردا قىزىم تۋرا سول الاڭدا «تەحنولوگيا مەن ين­نوۆاتسياداعى ءوسۋدى بارىنشا جىلدامداتۋ» تاقىرىبىندا ءوز يدەياسىن ورتاعا سالدى.

– الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراق­شاڭىز­دا بالالارىڭىزدىڭ جەتىستىگىمەن قۇتتىقتاعان قانداستارىڭىزعا جاۋاپ رەتىندە «قازاق باۋىرلارى مەن اپكە-قا­رىنداستارىنىڭ ۇلكەن قولداۋى ارقىلى كوپ نارسەگە قول جەتكىزىپ، ونى قاي­تادان ءبىزدىڭ وتانىمىزعا قاي­تارا­مىز دەپ ۇمىتتەنەمىز» دەگەن پىكىر قال­دىرىپسىز. مۇنى قازىردەن باستاپ بىلىممەن قۋاتتاپ جاتقان بالا­لا­رىڭىز­دى بولاشاقتا قازاقستانداعى تەحنولوگيانىڭ دامۋ كوشىنە ىلەستىرۋدى كوزدەپ جۇرگەنىڭىز بولار دەپ ۇعىن­دىم...

– دۇرىس ۇعىنىپسىز. قارعا تامىرلى قا­زاقپىز. ۇلتىم قازاق بولا تۇرا، مۇنداي ويدى ەسەپكە المايمىن دەسەم اعاتتىق بولار. بولاشاقتا بالالارىم ۇلكەن مامان يەسى اتانىپ، قازاقستاننىڭ ىلگەرىلەۋىنە ۇلەس قوسامىن دەسە، قۇبا-قۇپ. ونىڭ ۇستىنە ەكەۋى دە قازاقستان جايلى كوپ بىلەدى.

– جوعارىدا ايتىپ وتكەندەي، حا­لىق­­ارالىق وليمپياداعا وقۋشى­لارىڭىز­دى قاتىستىرىپ نەمەسە قا­زى­لىق ەتىپ جۇرگەنىڭىزدە قا­زاق­ستاننىڭ نامىسىن قورعاپ بارعان قارا دوما­لاق قانداس­تا­رىڭىز­­دى دا بايقاپ قالعان بولارسىز. جالپى، قازاق­ستان­داعى روبوتوتەحنيكانىڭ اياق الى­سىن با­قى­لايسىز با؟

– العاش رەت قازاقستاننان كەلگەن وقۋ­شى­لار كومانداسىن 2013 جىلى دجاكارتادا وتكەن بۇكىلالەمدىك وليمپيادادا كەز­دەس­تىرگەنمىن. باستاپقىدا ولاردىڭ قازاق­ستاننان ەكەنىن بىلگەن جوقپىن. سوسىن ءبىر جاقتان بالالاردىڭ قازاق تىلىندە اڭگىمە­لەسىپ تۇرعانى قۇلاعىما ەرەكشە ەستىلىپ، جۇرەگىم ەلەڭ ەتە قالدى. قاستارىنا بارىپ، حال-جاعداي سۇراسام، پاۆلودار وڭىرىنەن كەلگەن ءوزىمىزدىڭ باۋىرلار ەكەن. ەرەجە بويىنشا وليمپياداعا تىركەلۋ ءبىر اي بۇرىن اياقتالعان، مۇنى بىلمەگەن ولار جىلارمان بولىپ، جارىسقا قاتىسا المايتىنىنا قاپالانىپ تۇر ەكەن. ءسويتىپ، قازىلار القاسىنداعى وكىلەتتىگىمدى پايدالانىپ، تىركەلۋىنە كومەكتەسىپ، رۇقسات الىپ بەرگەنمىن. سول كەزدەگى قۋانعانىن كورسەڭىز. سول سايىستا الەمنىڭ ءار بۇرىشىنان ءجۇز­دەن استام كوماندا قاتىسسا، جاڭى­لىسپاسام، سونىڭ ىشىندە ولار ون سەگىزىنشى ورىنعا تابان تىرەدى-اۋ دەيمىن. سوسىن ءىس-شارا سوڭىن­­دا ولار العىسىن جاۋدىرىپ، ەستەلىك سۋرەتكە تۇسكەنبىز. ال قازاقستاننىڭ بۇل با­عىت بويىنشا جاعدايىن ءسوز ەتەتىن بولسام، ءبىر-ەكى بالانى سىرتىنان باقىلاپ جۇرەمىن. وزىمە نازارباەۆ زياتكەرلىك مەك­تەپتەرىندە ءبىلىم الاتىن وقۋشىلاردىڭ باعىت-باعدارى ۇنايدى.

– وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلىمىزدەگى سول زياتكەرلىك مەكتەپتەردىڭ بىرىنەن نەمەسە جوعارى وقۋ ورىندارى تاراپىنان جۇ­مىسقا شاقىرۋ تۋرالى ۇسىنىستار ءتۇس­تى مە؟

– ءيا، ءتۇستى. ءبىرىنشى بولىپ الگىندە دجاكارتادا مەن كومەكتەسكەن پاۆلودارداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ باسشىلىعى جۇمىسقا شاقىرعان بولاتىن. ول ۋاقىتتا بالالارىم كىشكەنتاي، باس تارتۋعا تۋرا كەلدى. سوسىن وتكەن جىلى تامىز ايىندا التايعا جاقىن ورنالاسقان تالدىقورعان قالاسىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ باسشىلىعىمەن ونلاين رەجيمدە سۇحباتتاستىم. وزىمە جۇمىس رەتى كەلگەنىمەن، بالالارىما شارت-جاع­دايى، وقۋ ءتارتىبى قولايسىز بولدى. ءسوي­تىپ، امال نەشىك، تاعى دا باس تارتتىم. دەسەك تە، دي­رەكتورعا «1-2 جىلدان سوڭ، مىندەتتى تۇردە بارىپ جۇمىس ىستەيمىن» دەپ ۋادەمدى بەردىم.

– جۇمىس بابىمەن بولماسا دا، قا­زاق­ستانعا بۇرىن-سوڭدى ساياحاتتاپ كەل­گەنسىز بە؟

– جوق (كۇلىپ). ورايى كەلمەدى. ءالى تابانىم ءتيىپ كورگەن جوق. قازاقستانعا اسىرەسە كەلىنشەگىم بارعىسى كەلىپ ءجۇر. قازاقستانعا قازىر بارۋ كەرەك دەسە، مەنەن بۇرىن ۇشىپ كەتەتىن ءتۇرى بار. ول كىسىمەن 2003 جىلى مالايزيادا وقىپ جۇرگەندە تانىسىپ، ارتىنشا كوڭىلىمىز جاراسىپ، شاڭىراق كوتەردىك. ماماندىعى – ادۆوكات. ەسىمىن قازاقشالاپ «شاپاعات» دەپ اتايمىن (كۇلىپ). قازاقستانعا بارماساق تا، قىتاي­داعى ءوزىم تۋعان اۋىلعا بارعانبىز. سودان كور­گەنى بار، كىتاپتان وقىعانى بار، ول كى­سىنىڭ قازاقستانعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى زور. ونىڭ ۇستىنە قازاقستان تۋرالى تاريحي كينولاردى كوپ كورەدى. سودان «قازاق دەگەن باتىر، تەكتى حالىق ەكەن عوي» دەپ كينوداعى ءار كەيىپكەردى تالقىلاپ، تاريحي وقيعا­لار­دىڭ فاكتىلەرىن ورتاعا سالىپ وتىرادى. جۇ­مىسىما قاتىستى «قازاقستاننان قانداي دا ءبىر ۇسىنىس تۇسسە قاراپ كورشى، ءوز اتا­جۇرتىڭ، بارىپ كورەلىك» دەپ ۇنەمى قولداپ-قولپاشتاپ جۇرەدى. بارماسام دا، تاريحي وتان دەسە بۇيرەك ەرەكشە بۇرادى، سول سەبەپتى ۇنەمى سىرتىنان باقىلاپ، الاڭداپ، تىلەكشى بولىپ وتىرامىن. جاقىندا وڭ­تۇستىك وڭىردە بولعان سۋ اپاتىنا الاڭداۋ­لىمىن. سەبەبى قازىرگىدەي كۇن جىلى بولعان­مەن، ءتۇنى سۋىق كوكتەمگى جاعدايدا ءۇيدىڭ جىلۋىنان ايىرىلىپ قالۋ وڭاي ەمەس. دەگەنمەن كەشە جان-جاقتان جىبەرىلىپ جاتقان كومەك پەن وزبەكستاننىڭ وزىنەن اۆتوبۋس ارقىلى كومەك كۇشىن جىبەرگەنىن كورىپ، قۋا­نىپ قالدىم.

– قازىرگىدەي كۇللى الەمنىڭ وقىتۋ­شى­لارى ونلاين وقىتۋعا ءماجبۇر بول­عان جاعدايدا ءسىز YouTube پلاتفور­ما­سىنداعى پاراقشاڭىزعا قازاق مۇعا­لىم­دەرىنە ارناپ Zoom جانە OneNote جۇيەسىندە وقىتۋدىڭ قىر-سىرى تۋرالى قازاق ءتىلدى ۆيدەو ورنالاستىرىپسىز. بۇل سۇرانىس قايدان تۋىندادى؟ ەل­دەن بىرەۋ قولقا سالدى ما الدە ءوزىڭىز باستاماشى بولدىڭىز با؟

– قاي وڭىردەن ەكەنىن ۇمىتىپ وتىرمىن، ەلدەگى ايماقتاردىڭ بىرىندە تۇراتىن ءبىر ەر مۇعالىم حابارلاسىپ: «ءبىز كەلەسى اپتا­دان باستاپ Zoom-دى قولدانعالى جاتىرمىز. قالاي قولدانۋ كەرەك ەكەنىن كورسەتىپ ءجى­بەرىڭىزشى، تولىق بىلمەيمىز» دەدى. باس­تاپ­قىدا تەك وعان ارناپ جاساعانمىن. سوسىن ول مۇنى WhatsApp-تاعى مۇعالىمدەر توبىنا جاريالاپ، ارتىنشا سۇرانىس ارتا ءتۇستى. سوسىن بارىنە قولجەتىمدى بولسىن دەگەن ويمەن ەكىنشى ۆيدەونى Youtube ارناسىنا جۇكتەدىم. مۇنداي قيىن جاعدايعا تاپ بول­عان ەلدەگى ۇستازدار كوپ نارسەنى قالاي جاساۋ كە­رەك ەكەنىنەن بەيحابار. سوعان كومەك­تەسكىم كەلىپ تۇر. بۇعان قوسا پاندەميانىڭ قايتالانۋ قاۋپى بولسا، ءبىرىنشى رەتتە بىلمەگەن مۇعالىم كەلەسى كەزدە ونلاين وقىتۋدى جاڭعاقشا شاعۋى كەرەك. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا قازاق تىلىندە تاعى دا ۆيدەولار جاساماقشىمىن.

– قازاقستانعا بىردە-ءبىر رەت تابانى تي­مەگەن، سويتە تۇرا قازاق مۇعالىمدەرى مەن وقۋشىلارىنا سىرتتان جانا­شىر­لىق تانىتىپ، قول ۇشىن سوزىپ جۇرە­تىن ءسىزدىڭ بۇل نيەتىڭىز قيت ەتسە، ەلدەن كوشۋگە اسىعىپ، وزگە ءتىل ۇيرەنە سالا ءوز ءتىلىن مەنسىنبەيتىن قانداستارىمىزعا ۇلگى بولارلىق دۇنيە. بايقاعانىم، اتاجۇرتتان شالعايدا قازاقتار كوپ شوعىرلانعان ايماقتا ءوسىپ-ونگەن قانداستارىمىزدىڭ وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى قازاقستاندا تۋىپ-وسكەن بىزدەن ارتىق بولماسا، كەم ەمەس سەكىلدى...

– ءيا، مەن مۇنى سوزبەن ايتىپ جەتكىزە ال­­مايمىن. كوزگە كورىنبەي، ىشتە مەنمۇن­دا­لاپ تۇراتىن سۇيىسپەنشىلىك. بۇل كادۋىلگى ماگنيت سەكىلدى عوي، ماگنيتتى ءبولىپ، ۇگىتە بەر­سەڭ، ءبارىبىر ءتىپتى ۇگىتىندىسىنە دەيىن جابىسىپ، ءبىر-بىرىنە تارتىلىپ تۇرادى. مەيلى كەيبىرى تۇركيادا ومىرگە كەلسىن، ەندى ءبىرى پاكىستان نەمەسە يراندا ءوسسىن، كەلەسى ءبىرى مەن سەكىلدى قىتاي ايماعىندا دۇنيەگە كەل­سىن، بارلىعىمىزدىڭ ارامىزدا ماگنيتتىك بايلانىس بار. قازاقستانعا تارتادى دا تۇرا­دى. ويلاماي جۇرە المايسىڭ. كوزگە كو­رىنبەيدى ول، بىراق ىشتە بار. مۇنى جويا دا ال­مايسىڭ. قازاقشا ايتقاندا «قاندا بار» دەگەن ءسوز عوي.

قانىم قازاق بولعان سوڭ، قازاقپەن بايلانىستىنىڭ بارلىعى ماعان ىستىق. اسىرەسە، قازاقشا ولەڭدەر تىڭداعاندى ۇناتامىن. قولىم قالت ەتكەندە تۋعان اۋىلىما بارىپ ماۋقىمدى باسىپ قايتامىن. اۋىل دەمەكشى، اۋىلىما قوناق بولىپ بارعان شەتەلدىك دوستارىم ءبىزدىڭ مەيىرىمدى، اشىق، قوناقجاي ۇلت ەكەنىمىزدى سان قاي­تالاپ ايتتى. ءوزىم بارماسام دا، قازاقستانعا بارعان شەتەلدىك دوستارىمنىڭ ءبىرىنشى كوزگە كورىنەتىنى – حالىقتىڭ مەيىرىمدىلىگى. سوسىن ولار جوعارىدا ءتىزىپ وتكەن وقۋ ورىن­دارىنا جانتالاسىپ تاپسىرىپ جۇرگە­نىمدى كورىپ، قاجىرلى مىنەزىمىزدى تاعى اتاپ ايتادى. سول قاجىرلىلىق، تاباندىلىقتى جارىستارعا قاتىسىپ جۇرگەن وقۋشىلاردىڭ بويىنان دا بايقادىم.

– جوعارىدا مەكتەپ ديرەكتورىنا بەرگەن ۋادەڭىزگە سايكەس، 1-2 جىلدان سوڭ قازاقستانعا كەلىپ تۇراقتاۋ تۋرالى ۇسىنىس ءوز كۇشىندە عوي؟

– ارينە (كۇلىپ). بالالارىم ءوسىپ قالدى، كەلەر جىلى نەمەسە ودان كەيىنگى جىلى شاقىرتۋ كەلسە مىندەتتى تۇردە بارامىن. دەسەك تە، جوعارىدا اتاپ وتكەندەي شارت-جاعدايى قولايلى، وسىنداي حالىقارالىق مەكتەپتەرگە مامان نەمەسە جالپى STEM (عىلىم، تەحنولوگيا، ينجەنەريا جانە ماتەماتيكا) بويىنشا مەنتور جانە بالالار مەن جاستاردى روبوتوتەحنيكاعا باۋلۋعا قاتىستى ۇسىنىستار بولسا مەن اشىقپىن. ىستەيمىن دەگەن سەنىم بار. ءدال قازىر بار ءبىل­گەن-تۇيگەنىمدى، وقىعانىم-توقىعا­نىم­دى قازاق بالالارىنا جانە مۇعالىمدەرگە ۇيرەتكىم كەلىپ ءجۇر. عىلىمعا ۇمتىلعان بالانى حالىقارالىق دەڭگەيگە ساي ەتىپ ازىرلەمەسەڭ مۇعالىمنىڭ ءىسى بەكەر. سول سەبەپتى حالىقارالىق دارەجەدە جيناعان ءتا­جىريبەمدى باۋىرلارىم ءۇشىن سارپ ەتۋگە ءازىرمىن. ءسوز سوڭىندا ايتا كەتەرلىك جايت، شەتەلدە ءوز ءىسىنىڭ مامانى بولىپ، ءوز ورتاسىندا ابىرويلى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن تالاي قازاقتى كوردىم. ەلگە شەتەلدەن ماماندار شاقىرىپ جالداعانشا، سول ءوزىمىزدىڭ قا­زاق­تاردىڭ باسىن قوسىپ، كەرەكتى سالاعا جۇ­مىل­دىرسا، شىركىن!

– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!

 

سۇحباتتاسقان

ءاليا تىلەۋجانقىزى

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار