26 ناۋرىز 2020, 14:11 1104 0 ءوندىرىس Túrkistan Gazeti

وتاندىق ءدارى-دارمەك ءوندىرىسى نەگە دارمەنسىز؟

الەمدى شارپىعان كوروناۆيرۋس ىندەتى قازاقستاندى دا اينالىپ وتپەدى. توتەنشە جاعداي جاريالانىپ، ءىرى قالالار كارانتينگە جابىلدى. شەكاراداعى وتكىزۋ بەكەتتەرى بەكىتىلىپ، قارىم-قاتىناس توقتاتىلعان. جاي كۇندەرى قۇنى 25 تەڭگەلىك مەديتسينالىق بەتپەردەگە سۇرانىس ارتىپ، تاۋاردىڭ تاپشىلىعى ەرەكشە بايقالادى.

جالپى العاندا، بەتپەردە تاعۋ جۇقپالى كەسەلدەن قانشالىقتى ساقتايدى، وسىعان ءبىر وي جۇگىرتىپ وتسەك. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ادەتتە ماسكا كيگەن ادام ءوزىن قاۋىپسىز سەزىنىپ، قول گيگيەناسىن ۇمىتىپ كەتەدى ەكەن. ال كوروناۆيرۋس قول ارقىلى جۇعۋى دا ابدەن مۇمكىن. ەڭ دۇرىسى جەكە باستىڭ تازالىعىنا ءمان بەرىپ، كوپشىلىك جينالاتىن جەرگە بارماعان ءجون.

بارلىق مەملەكەتتەر  شەكارالارىن تارس بەكىتىپ، ساقتىق شارالارىنا كوشكەن كەز­دە، ءاربىر ەلدىڭ ەكونوميكاسى قان­شا­لىق­تى قۋاتتى ەكەنى سىنالاتىن ءسات كەلدى. ەكو­نو­ميكانىڭ نەگىزى ءوندىرىس دەسەك، بۇل سالا قا­زاقستاندا قانشالىقتى دامىعان، ءوزى­مىز­دى ازىق-تۇلىكپەن، تۇرمىستىق قاجەتتى تاۋار­­لارمەن، اسىرەسە ءدارى-دارمەكپەن قام­تا­ماسىز ەتە الامىز با دەگەن سۇراق كوپشىلىك كو­كەيىندەگى ساۋالداردىڭ ءبىرى.  دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، ەلىمىزدە ءبىر رەتتىك قولدانىلاتىن مە­دي­تسينالىق بەتپەردە وندىرەتىن بەس كومپانيا بار ەكەن. تولىق كولەمدە جۇمىس ىستەپ جات­قان اتالعان مەكەمەلەر سۇرانىستىڭ بار­لى­عىن بىردەي قامتي الماي وتىر. ونىڭ ۇستىنە شي­كىزاتتىڭ قىتايدان كەلەتىنىن، كەدەن بە­كەتتەرىنىڭ جابىقتىعىن ەسكەرسەك، بۇل سا­لادا ءبىراز قيىندىقتاردىڭ بار ەكەنىنە كوزىمىز جەتەدى. كەيبىر تىگىن تسەحتارى كيىم-كەشەك تىگۋدى توقتاتىپ، ماتادان جاسالعان بەت­پەردە تىگۋدى جاپپاي قولعا الۋدا. بۇعان دەيىن شەتەلدەن، رەسەي، قىتايدان اكەلىنەتىن ماس­كالار ءوز ەلىمىزدە دە ءوندىرىلۋى قولعا الىنۋ­­­دا.

قازاقستانداعى تاۋار نارىعى الىپ­سا­تار­لىققا نەگىزدەلگەنى بۇگىنگى كۇننىڭ ەڭ وزەك­تى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى. تاۋار شەتەلدە ءون­­­دىرىلەدى، ديستريبيۋتورلار ارقىلى سوڭ­عى تۇتىنۋشىعا جەتەم دەگەنشە 2-3 قولدان وتە­دى. وسىعان سايكەس باعا دا قىمباتتايدى. اسىرەسە، ءدارى-دارمەك بيزنەسى – ەڭ تابىستى سالانىڭ ءبىرى. ادام بولعان سوڭ باس اۋىرىپ، بالتىر سىزداماي تۇرمايدى. ەلىمىزدە جا­ريا­لانعان توتەنشە جاعدايدى ەسكەرسەك، ءدارى-دارمەكتىڭ تاپشىلىعى ارتارى ءسوزسىز. سەبەبى نارىق يمپورتقا تاۋەلدى. 2018 جىلى ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بىرقاتار شارالاردى ىسكە اسىرا باستاعان. اۋرۋحانالار مەن مە­ديتسينالىق مەكەمەلەرگە ءدارى-دارمەك جەت­كىزىپ بەرۋشى بىرىڭعاي ديستريبيۋتور «سك-فارماتسيا» مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدا وتاندىق ونەركاسىپتىڭ ۇلەسىن كوبەيتۋدى قولعا العان. رەسمي سايتتىڭ مالىمەتىنشە، 2024 جىلعا قاراي ءونىمدى 80 پايىزعا جەت­كىزۋ­دى جوسپارلاپ وتىر. ال قازىرشە جەرگى­لىك­تى وندىرۋشىلەردىڭ سالماعى – 30 پايىز، شەت­ەلدىك وندىرۋشىلەرمەن تىكەلەي كەلىسىم – 21 پايىز، وزگە تاۋار جەتكىزۋشىلەر – 49 پايىز. كورىپ وتىرعانىمىزداي، 70 پايىز دارىلىك تاۋار شەتەلدەن كەلەدى ەكەن. دوللار باعاسىنىڭ كۇرت جوعارىلاۋىن  ەسەپكە الساق، باعانىڭ قىمباتتاماسا، ارزان­دامايتى­نىن تۇسىنەمىز. سەبەبى يمپورتتىق تاۋار­لاردىڭ قۇنى تەڭگەمەن ەمەس، دوللارمەن بەلگىلەنەتىنى بارشاعا ءمالىم. وتاندىق بىرىڭعاي ديستريبيۋتوردىڭ ءوزى 49 پايىز ءدارى-دارمەكتى وزگە ديستريبيۋتورلاردان الادى ەكەن. دوللاردىڭ شارىقتاۋىن قوس­ساڭىز ءدارىنىڭ قۇنى قانشاما ەسە قىم­باتتايتىنىن تۇسىنۋگە بولادى. سوڭىندا قاراپايىم تۇتىنۋشىلاردىڭ قالتاسىنا ەداۋىر سالماق تۇسەرى انىق.

يمپورتقا تاۋەلدىلىكتەن، باعانىڭ قىم­بات­تاۋىنان قۇتىلۋدىڭ ءبىر جولى – وتان­دىق ونەركاسىپتى دامىتۋ. مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ ءبىلدىرىپ، جاعداي جاسالسا، ءدارى-دارمەك ءوندىرىسىنىڭ دە قارقىنداپ كەتەرى ءسوز­­سىز. قازاقستاندا  جۇزدەن استام فار­ما­تسەۆ­­­تيكالىق زاۋىت بار ەكەن. اراسىندا 138 جىل­دىق تاريحى بار شىمكەنت قالاسىن­دا­عى او «حيمفارمنىڭ» ءباسى بيىك. حالىق­ارا­لىق GMP تالاپتارىنا تولىق جاۋاپ بەرەتىن زاۋىت مودەرنيزاتسيادان وتكەن. وعان پول­شالىق Polpharma كومپانياسىنىڭ ين­ۆەستيتسيا قۇيۋىمەن قول جەتكىزىلدى.

Forbes Kazakhstan سايتىندا جاريالان­عان  ۇعا اكادەميگى، حيميا عىلىمدارىنىڭ دوك­تورى، پروفەسسور، «فيتوحيميا» حالىق­ارا­لىق عىلىمي-وندىرىستىك حولدينگىنىڭ باس­قارما توراعاسى سەرعازى ادەكەنوۆتىڭ ما­قالاسىنان ءۇزىندى كەلتىرسەك: «تاجىريبەلى ماماندارسىز وتاندىق فارماتسەۆتيكانى دامىتۋ، حالىقارالىق تالاپتارعا ساي ەتۋ مۇمكىن ەمەس. الدىمەن ينجەنەر-تەحنولوگتار جانە ورتا بۋىنداعى ماماندار كەرەك. ولار­دى دايىنداۋ ءۇشىن مەديتسينالىق كول­لەدجدەردىڭ، دارىلىك وسىمدىكتەر وسىرەتىن اگرونوم دايىندايتىن اۋىلشارۋاشىلىق كوللەدجدەردىڭ ماسەلەسىن شەشۋ قاجەت. جو­عارى وقۋ ورنى شاكىرتتەرىنىڭ ءدۋالدى جۇيە­دە ءبىلىم الىپ، وقۋ مەن ءوندىرىستى ۇيلەستىرۋگە مەم­لەكەتتىڭ قولداۋ كورسەتۋى تالاپ ەتىلەدى. وتاندىق ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋ ءوندىرىس پەن عىلىم-ءبىلىمنىڭ تىعىز ينتەگراتسيادا جۇمىس ىستەۋىنە بايلانىستى. قازاقستاندىق عا­لىمداردىڭ ەڭبەكتەرى مەن جاڭالىقتارى  عانا رەسپۋبليكامىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە قابىلەتتى بولا الادى».

قورىتا ايتقاندا، تاۋارعا دەگەن سۇرا­نىس­تى شەتەلدەن اكەلىپ قاناعاتتاندىرۋ مەم­لەكەت ءۇشىن وڭتايلى جول بولعانىمەن، ەل باسىنا كۇن تۋىپ، توتەنشە جاعداي ورناي قال­سا جاعدايدىڭ قيىن بولاتىنىن كورونا­ۆيرۋس پاندەمياسى ايقىنداپ بەردى. عىلىم مەن ءبىلىمدى دامىتىپ، ماماندار دايىنداپ، ينۆەستيتسيا تارتۋ، وتاندىق ونەركاسىپتى دامىتۋ بۇگىنگى كۇننىڭ ماڭىزدى ماسەلەسى بو­لىپ تۇر.

 

اسىلحان ماداليەۆ

سوڭعى جاڭالىقتار