24 قىركۇيەك, 13:29 516 0 دەنساۋلىق ارايلىم بيمەنديەۆا

ەكىنشى تولقىن «ەلەسى»

عالىمداردىڭ ۆيرۋس تۋرالى بولجامى كوڭىل كونشىتپەيدى، ال كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينا ءالى تابىلعان جوق. الەمنىڭ دامىعان ەلدەرى دە ۆيرۋستىڭ ءبىرىنشى تولقىنىنان ۇلكەن شىعىنمەن شىقتى. پاندەميا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ دە ەكونوميكاسىنا اسەر ەتتى، ال دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ تۇيتكىلدى ماسەلەلەرى سۋ بەتىنە قالقىپ شىقتى. وسىنى ەسەپكە العان مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ كوروناۆيرۋستىڭ ەكىنشى تولقىنىنا دايىن بولۋ قاجەتتىگىن جانە سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەتتىڭ جۇمىسىن كۇشەيتۋ كەرەگىن قاداپ ايتقان بولاتىن.

كوروناۆيرۋستىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىنىڭ شا­رىقتاۋ شەگى حالىقتى ءبىراز ابىرگە سال­دى. ناۋقاستاردىڭ اۋرۋحاناعا سىيماي ءدا­لىزدە جاتقانى، جاساندى تىنىس الدىرۋ اپ­پاراتتارى مەن ءدارى-دارمەكتىڭ جەتىسپەۋشى­لىگى سوزىلمالى اۋرۋى بار ەگدە جاستاعى ادام­دار اراسىنداعى ءولىم جيىلىگى مەن ناۋقاستار سا­نىنىڭ وسۋىنە الىپ كەلدى. كوروناۆيرۋس جۇق­تىرعان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ سا­نى كوبەيدى. اۋرۋحاناعا سىيماعان ناۋقاستار ءۇي جاعدايىندا ەمدەلگەندىكتەن، ءبىر وتباسىندا جاپپاي بىرنەشە ادام اۋىرعان جاعداي دا كوبەيە ءتۇستى. ەلىمىزدە يتاليا ستسەناريى قاي­تالانىپ، جۇرت قالاي ەمدەلۋدىڭ جولىن ءبىل­مەي داعدارىپ، ءتىپتى حالىقتىق ەمدەۋ ءتا­سىلدەرىن قولدانا باستادى. قاراپايىم قور­عا­نىش قۇرالدارى مەن پاراتسەتامول تاپپاي قي­نالعان ەلدىڭ ۋ-شۋى بىرازعا دەيىن باسىلما­دى. ۆيرۋس جۇقتىرعاندار دەرتىنە شيپا تاپپاي ابدىراعاندا ءدارى-دارمەك تولعان قويما ءتۇ­سىرىلگەن ۆيدەو كەڭ تاراپ، حالىقتىڭ اشۋ-ىزا­سىن تۋعىزدى. كوروناۆيرۋسقا قارسى كۇ­رەس­تە تۋىنداعان قيىندىقتارعا بايلانىستى تەر­گەۋ جۇرگىزىلىپ، الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساق­تاندىرۋ قورى مەن «سق-فارماتسيا» باس­شىلا­رى قىزمەتتەن بوساتىلعانى ەسىمىزدە.

دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى وسىنداي جۇيەسىزدىك پەن ولقىلىق ەلىمىزدە پان­دەميامەن كۇرەس شارالارىنىڭ ءتيىمسىز جۇرگىزىلگەنىن كورسەتتى. ناتيجەسىندە ەلجان ءبىر­تانوۆ دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى قىز­مە­تىنەن بوساتىلىپ، بۇل قىزمەتكە الەكسەي تسوي تاعايىندالدى. ەلىمىزدە ىندەت تارالىپ، كارانتين جاعدايى ەنگىزىلگەلى بەرگى التى اي ءىشىن­دە ءمينيستردىڭ جاڭادان تاعايىندالىپ، مەملەكەتتىك باس ساني­تاردىڭ ءۇش رەت اۋىسۋى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيە­سىنە تۇبەگەيلى رەفورما ەنگىزىلۋى كەرەگىن ءدا­لەلدەي تۇسكەندەي.

2019 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا قازاق­ستان­نىڭ باس مەملەكەتتىك سانيتار دارىگەرى بولىپ تا­عايىندالىپ، كوكتەمدە كوروناۆيرۋستىڭ كەلگەنىنە «ءسۇيىنشى سۇراعان» جانداربەك بەكشين ەلى­مىزدە توتەنشە جاعداي جاريالانا سالا قىز­مە­تىنەن بوساتىلدى. بەكشيننىڭ ورنىنا تا­عايىندالعان ايجان ەسماعامبەتوۆا دا قىز­مەتىندە ۇزاق تۇراقتامادى، باس سانيتار قىز­مەتىن بار-جوعى التى اي اتقاردى. پان­دەميا­نىڭ ءبىرىنشى تولقىنى ەڭسەرىلگەننەن كەيىن ايجان ەسماعامبەتوۆا دا قىزمەتىنەن بو­س­اتىلىپ، جاقىندا مەملەكەتتىك باس سانيتار دارىگەر قىزمەتىنە ەرلان قياسوۆ تاعايىن­دالدى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى وسىنداي جاعدايلار «قازاقستاندا كورو­ناۆيرۋستىڭ ەكىنشى تولقىنى قاشان بولادى؟»، «ءبى­رىنشى تولقىن كەزىندەگى قاتەلىكتەر قايتا­لان­باي ما؟»، «دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى جاڭا تولقىنمەن كۇرەسۋگە قاۋقارلى ما؟» دەگەن زاڭدى ساۋالداردى تۋىنداتادى. بۇل ورايدا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى الەكسەي تسوي: – «شامامەن قاراشا مەن جەلتوقسان ايلارى كەزەڭىندە ءوسىم بولۋى مۇمكىن دەپ وتىرمىز. بۇل ەكىنشى تولقىننىڭ ورىن الۋى مۇمكىن­دىگىمەن، وتكىر رەسپيراتورلىق ۆيرۋستىق ينفەك­تسيالاردىڭ جانە تۇماۋدىڭ ورشۋىمەن بايلانىستى»، – دەپ بولجام ايتتى. ەكىنشى تولقىنعا قاتىستى پىكىرىمەن بولىسكەن مينيستر بۇگىندە ەلىمىزدە 4,8 مىڭ ناۋقاس اۋرۋحانالاردا كوروناۆيرۋس پەن پنەۆمونيادان ەمدەلىپ جاتقانىن مالىمدەدى.

قازىر ەلىمىزدە ىندەتتىڭ تارالۋى تۇراق­تاپ، ناۋقاستار سانى ازايدى. كورو­ناۆيرۋستىڭ ءبىرىنشى تولقىنى كەزىندە ءبىر تاۋلىكتە ورتا ەسەپپەن شامامەن 1,5 مىڭ ادام ىندەت جۇقتىرعان بولسا، بۇگىندە بۇل كورسەتكىش ونداعان ەسە تومەندەگەن. بىراق بۇل ارقانى كەڭگە سالۋعا بولادى دەگەن ءسوز ەمەس. ۆيرۋستىڭ جاڭا تولقىنى باستالسا، حالىق قايتادان ءۇي جاع­دايىندا ەمدەلىپ، بۇل ناۋقاستار سانىنىڭ كۇرت ارتۋىنا الىپ كەلمەي مە دەگەن كۇماندى وي سانادا ەرىكسىز قىلاڭ بەرەدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، وسى جىل­دىڭ سوڭىنا دەيىن ەلىمىزدىڭ 11 وبلىس ورتالىعىندا 2,5 مىڭ توسەك-ورىنعا ارنالعان 12 مودۋلدىك جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحاناسى سالىنىپ، پايدالانۋعا بەرىلەدى. بۇگىندە ەلىمىزدەگى مەديتسينالىق مەكەمەلەر ءبىر مەزەتتە 70 مىڭ توسەك-ورىن دايىنداۋعا قاۋقارلى. ونىڭ ىشىندە 3 مىڭعا جۋىق جان ساقتاۋ ءبولىمى بار. 19 066 ينفەكتسيالىق توسەك-ورىننىڭ بۇگىندە 15 پايىزىندا ناۋقاستار ەم الىپ جا­تىر. بىراق ءبىر كۇندە اياق استىنان 30-35 مىڭ ادام اۋىرىپ قالسا، كارانتين شەكتەۋلەرى ەنگىزىلەدى.

مينيستر كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا تول­قىنىنا وتكىر رەسپيراتورلىق ۆي­رۋس­تىق ينفەكتسيالاردىڭ جانە تۇماۋدىڭ ءور­­شۋى اسەر ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن جەتكىزدى. اتال­عان ۆيرۋستارعا كوروناۆيرۋس قوسىلسا، جاعداي ءتىپتى ۋشىعا تۇسەدى. وسى رەتتە تۇماۋعا قارسى ەك­پە بيىل ەكى اپتا بۇرىن باستالدى. بۇل با­عىت­تا تۇماۋعا قارسى 2 ميلليوننان استام دوزا ساتىپ الىنعان، بۇل حالىقتىڭ 11 پايىزىن ەكپەمەن قامتاماسىز ەتۋگە جەتكىلىكتى.

پاندەميا جاعدايى مەديتسينا سالاسىندا كادر جەتىسپەۋشىلىگىن، اسىرەسە ەپي­دەميولوگ مامانداردىڭ ازدىعىن كور­سەتتى. ۆيرۋستىڭ جاڭا تولقىنىنا دايىندىق جايىن پىسىقتاعان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ رەسمي وكىلى باعدات قوجاحمەتوۆ مەديتسينا كادرلارىن قايتا دايارلاۋ كۆوتاسى بويىنشا وسى جىلدىڭ 1 تامىزىنان باستاپ 45 ەپيدەميولوگپەن تولىققانىن جانە 1 قاراشاعا دەيىن تاعى دا 205 ەپيدەميولوگ پەن 165 جەدەل مەديتسينالىق جاردەم دارىگەرىمەن تولىعاتىنىن جەتكىزدى.

كوروناۆيرۋستىڭ ءبىرىنشى تولقىنى كە­زىندە ەلىمىزدە ينفەكتسيانى ەمدەۋگە ار­نالعان ءدارى-دارمەكتەر تاپشىلىعى قاتتى سەزىلدى. جاپپاي اۋىرۋدان قورىققان حالىق اۋ­رۋ­حانادا ساعاتتاپ كەزەكتە تۇرىپ، دارىگەر­دىڭ نۇسقاۋلىعىنسىز انتيبيوتيكتەردى كوپ­تەپ ساتىپ الدى. ال دەرتىنەن داۋا ىزدەگەن ناۋ­­قاسقا ءدارى جەتپەي جاتتى. ءدارى-دارمەك تاپ­شىلىعى سەزىلمەي مە دەگەن ساۋالعا رەسمي وكىل جاڭا تولقىنعا جالپى سوماسى 8,2 ملرد تەڭگەگە ءدارى-دارمەك ساتىپ الىنعانىن جەتكىز­دى. حالىق اراسىندا سۇرانىسقا يە 44 ءتۇرلى ءدارى-دارمەك ءتىزىمى جاسالعان. ايماقتاعى اعايىن دا ءدارى-دارمەكتەن قاعىلمايدى، سو­نى­مەن قاتار اۋىلدىق جەرلەردەگى العاشقى مە­ديتسينالىق كومەك كورسەتەتىن مەكەمەلەر-ءدىڭ جاع­دايى باقىلاۋدا دەپ سەندىردى رەسمي وكىل.

باعدات قوجاحمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، ۆي­رۋس­تىڭ ەكىنشى تولقىنىنا دايىندىق 100 پايىزعا جاقىن. ينفەكتسيالىق توسەك-ورىن­دار، ءموبيلدى بريگادالار، اۋرۋحانالار، ەم­حانالار، ءدارى-دارمەك قورى قامتاماسىز ەتىلگەن.

لايىم، ۆيرۋستىڭ ەكىنشى تولقىنى بول­ماي-اق قويسىن دەپ تىلەيمىز. وتكەن­نەن العان تاجىريبەمىز ساباق بولۋى ءتيىس. قاۋىپ-قاتەرگە دەگەن دايىندىعىمىز وزىمىزدەن باس­تالاتىنىن دا ۇمىتپاعانىمىز ءجون-اۋ.

سوڭعى جاڭالىقتار