16 قىركۇيەك, 16:11 515 0 اتاجۇرت باقىتبەك قادىر

ابايدى موڭعول تىلىندە سويلەتكەن سۇلتان تاۋكەيۇلى

ۇلان-باتىر قالاسىنداعى موڭعوليا عىلىم جانە تەحنولوگيا ۋنيۆەرسيتەتىندە موڭعوليانىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قايراتكەرى، جازۋشى، عىلىم دوكتورى، پروفەسسور سۇلتان تاۋكەيۇلىنىڭ 18 تومدىق شىعارمالار جيناعى، «سەڭگىر تاۋلار» رومانى جانە «ابايدىڭ قارا سوزدەرىن» موڭعول تىلىنە اۋدارعان جاڭا كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى.

اتالعان ءىس-شاراعا  جەرگىلىكتى قازاق دياسپوراسىنىڭ وكىلدەرىمەن قاتار رەسمي قوناق رەتىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ موڭعولياداعى ەلشىسى جالعاس ادىلباەۆ تا قاتىستى.

ابايدى موڭعول تىلىندە سويلەتكەن سۇلتان تاۋكەيۇلى ۇلى عۇلامانىڭ شىعارمالارىنداعى فيلوسوفيالىق كوزقاراسى مەن قوعامدىق پىكىرى تۋرالى وي بولىسە وتىرىپ، «ابايدىڭ قارا سوزدەرىن» موڭعول تىلىنە اۋدارۋ بارىسىندا تۋىنداعان قيىندىقتار مەن اقىننىڭ جازۋ ەرەكشەلىگى تۋرالى ەكجەي-تەكجەيلى بايانداپ بەردى.

سۇلتان تاۋكەيۇلىنىڭ شىعارماشىلىق كەشى بارىسىندا ەلشى ج.ادىلباەۆ ءىس-شاراعا قاتىسۋشىلاردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى جولداۋىمەن تانىستىرىپ، ەلىمىزدە ءبىلىم مەن عىلىمعا باسا نازار اۋدارىلىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. سونداي-اق، قازاقتىڭ ۇلى اقىنى جانە ويشىل عۇلاماسى اباي قۇنانبايۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتۋ شەڭبەرىندە قازاقستاندىق تاراپ جۇرگىزىپ جاتقان ءىس-شارالار جونىندە كەڭىنەن ماعلۇمات بەردى.

سونىمەن قاتار ەلشىلىكتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وسى كەشتە جەرگىلىكتى قازاق دياسپوراسىنىڭ بەلسەندى جاستارىنىڭ، اتاپ ايتقاندا لəيلə ەلعازىقىزى، ءۇمىت ادايقىزى، Əنشىقارا قاتيراۇلى جانە ابەي سەرىكبولقىزىنىڭ ورىنداۋىندا ابايدىڭ «جىگىتتەر، ويىن ارزان، كۇلكى قىمبات» جانە «قايعى كەلسە قارسى تۇر، قۇلاي بەرمە» ولەڭدەرى وقىلىپ، «سەگىز اياق» پەن «كوزىمنىڭ قاراسى» اندەرى شىرقالدى.

سۇلتان تاۋكەيۇلى : «قازاقتى  تانۋ ءۇشىن ۇلى ابايدى ۇعا ءبىلۋ كەرەك»

كورنەكتى عالىم، جازۋشى سۇلتان تاۋكەيۇلى تۋما تالانت، ۇزدىكسىز ىزدەنىسىنىڭ ناتيجەسىندە «سەڭگىر تاۋلار»، «ارمان تاۋ»، «ارىستاردىڭ ارمانى»، «اقىر جانىبەك»، «تاعلىم»، «الماس قىلىش» روماندارى مەن كوپتەگەن اڭگىمە، پوۆەست، درامالارى ارقىلى وقىرماندارعا تانىمال بولعان قالامگەر.

تاياۋدا اۆتوردىڭ 17 جانە 18-تومدارىنىڭ تۇساۋ كەسەرى مەن شىعارماشىلىق كەشى ۇلان-باتىر قالاسىندا  ءوتتى.

روماندا باياندالعان تاريحي دەرەكتەر شىنايى، سيۋجەتتەرى تارتىمدى، ءتىلى شۇرايلى، وبرازدارى كەسەك. اۆتوردىڭ موڭعول تىلىندە جازعان ديلوگيالىق «سەڭگىر تاۋلار» رومانى 1986, 1990 جىلدارى ۇلان-باتىردا جارىق كورىپ، موڭعول، قازاق وقىرماندارى جىلى قابىلداعان ەدى. قازاق وقىرماندارىنىڭ تىلەگى بويىنشا قالامگەر «سەڭگىر تاۋلاردى» وتكەن جىلى  قازاق تىلىنە اۋدارىپ، بيىل وقىرماندارعا ۇسىنىپ وتىر. اۋدارما بارىسىندا رومانعا ءبىرشاما وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ، تولىقتىرىلعان. سەبەبى وتكەن قوعامدا ادەبيەتتىڭ تاپتىق، پارتيالىق سيپاتى دەگەن جەلەۋمەن جاسالعان تسەنزۋرالىق تالاپتاردى قايتا قاراپ، تاريحي شىندىقتى اشىپ كورسەتۋ ماقساتى كوزدەلگەن.

تالانتتى قالامگەر سۇلتان تاۋكەيۇلىنىڭ شىعارمالارىنىڭ XVIII تومىنا بىرنەشە دەرەكتى پوۆەستەرى مەن سوڭعى جىلداارى جازعان اڭگىمەلەرى، ەستەلىك ماقالالارى قامتىلعان. سونىمەن قاتار ۇلى ويشىل، اقىلمان اقىن، عۇلاما حاكىم ابايدىڭ عاقىليالىق قارا سوزدەرىن موڭعول تىلىنە اۋدارىپ، وسى تومعا ەنگىزىپ وتىر. جاقىندا جارىق كورگەن جاڭا تۋىندىعا مونعولدىڭ زيالى قاۋىم وكىلدەرى ايرىقشا نازار اۋدارا باستادى.

مەملەكەت، قوعام قايراتكەرى، عالىم، جازۋشى، اۋدارماشى، دراماتۋرگ، بەلگىلى ديپلومات سۇلتان تاۋكەيۇلى اعامىز ءوزىنىڭ سانالى ءومىرىن قازاق حالقىنىڭ تاريحىن، سالت-ءداستۇرىن، ۇلتتىق بولمىسىن ناسيحاتتاۋعا ارناعان، ۇلتجاندى قالامگەر. اۆتور تىلشىلەرگە بەرگەن سۇحباتىندا «كەلەسى 19-تومىن تولىق ۇلى ابايعا ارناپ وتىرعانىن» ايتادى. ءساتىن سالسا «اباي جانە ءبىز» اتتى جاڭا كىتابىن جاقىن ارادا باسپاعا جول تارتقالى وتىر ەكەن. سۇلتان اعامىز: «ءبىز ابايدى باسقا ۇلتقا تانىتۋ ءۇشىن اۋەلى ءوزىمىز تولىق تانىپ-ءبىلۋىمىز كەرەك. قازاق حالقى ابايدىڭ «تولىق ادام» يدەياسىن ءالى تۇپكىلىكتى ءتۇسىنىپ ۇلگەرگەن جوق. الەم حالىقتارى فرانتسۋزدى ناپولەون، اعىلشىندى شەكسپير، ورىستى پۋشكين، مونعولدى شىڭعىسحان ارقىلى تانىسا، قازاقتاردى اباي ارقىلى تانۋى ءتيىس» دەيدى. اۆتور الداعى ەڭبەگىندە ابايدىڭ عاقىليالىق تولعانىستارى مەن اعارتۋشىلىق تالىمدەرىن بۇگىنگى قازاقتاردىڭ تىرشىلىك بولمىسى، ويلاۋ قابىلەتىمەن سالىستىرىپ، اباي مەكتەبىنەن تاعلىم الۋ جونىندە جاستارعا وي سالۋدى ماقسات تۇتقان. سونداي-اق، بۇل جاڭا جيناعىنا ابايدىڭ كەيبىر ولەڭدەرى مەن مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومانىنىڭ II تومىنىڭ كەيبىر ءبولىمىن، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ «اباي جانە XX عاسىرداعى قازاقستان» ماقالاسىن مونعول تىلىنە اۋدارىپ ەنگىزگەلى وتىر. جازۋشىنىڭ جاڭا جيناعى عالامدىق تۇلعا عۇلاما ابايدى مونعول حالقىنا كەڭىنەن تانىتاتىن جاڭاشىل قادام بولادى دەگەن ۇمىتتەمىز.

انا شاكەرحانقىزى، «وتانداستار قورى» كەاق شەتەلدەگى وتانداستاردى قولداۋ دەپارتامەنتىنىڭ مەنەدجەرى

سوڭعى جاڭالىقتار