17 Qyrkúıek, 20:07 491 0 Atajurt Dilda ÝÁLIBEK

Qandasymyz bir aımaqty shubatpen qamtamasyz etip otyr

Shubat túrli aýrýdyń aldyn alatyn teńdessiz qasıetke ıe. Túıe súti obyrǵa qarsy dári jasaýda da qoldanylady. Budan basqa shubattyń ókpe aýrýyna, ishek qurylystary, baýyr, dárýmen jetispeýshilik, qan azdyq, qant dıabetine de shıpasyn tıgizetini aıtylyp júr. Qazir elimizde shubat óndirisi damyp keledi, áıtse de basqa sút ónimderimen salystyrǵanda az kezigetini belgili. Osy oraıda tabıǵı, qunarly túıe sútin óndirip, birneshe eldi mekendi shubatpen qamtyp otyrǵan qandasymyz Meırambek Otarbaıulymen suhbattasqan edik.

– 2002 jyly kóktemde Qytaı Halyq Respýblıkasy Altaı aımaǵy Býryl­toǵaı aýdanynan Almaty oblysyna qonys aýdar­dyq. Belgili bir baǵdarlama arqyly emes, óz qalaýymyzben, óz kúshimizben kóship keldik. Mine, sodan beri 19 jyl óte shyqqan eken.

Ol kezde jubaıym ekeýimiz ǵanamyz. Úılengennen keıin 2-3 aı úlken úıde turdyq ta, atajurtqa kelip, Taldy­qor­ǵan qalasy Balpyq bı aýdany degen jerge or­nalastyq. Endi otaý quryp jatqan jas ot­basymyz, eshqandaı jıǵan-tergenimiz, mal-múlkimiz, qara­jat qorymyz joq. Qol ustas­tyq ta, shekaradan ótip kettik. Sol sebepti de qarajat ja­ǵynan biraz qınaldyq. Áýelde tipti qaıda tú­neıtinimiz, qaıda baryp tamaq ishe­tini­miz de úlken máse­le boldy. Úı alaıyq desek, jú­rip-turýy­­my­z­ǵa, kún­kórisimizge aqsha qalmaıdy, baspanasyz taǵy da bol­maıtyny bel­gili. Sonymen ne kerek, bas ekeý bolmaı, mal ekeý bol­maıdy degendeı, joldasym ekeýimiz eki jaqtap júrip, ártúrli jumystar istep tirligimizdi bastadyq. Biz kelgen ýaqytta aýyldarda úı arzan-tuǵyn. Malǵa da aıyr­bastap alýǵa bolatyn, bir úıdi bir qunajynǵa ne sıyrǵa beretin. Sóıtip júrip eń alǵash 80 myń teńgege úı aldyq. Sol kez­degi qýanǵanymyz áli esimde.

Aldyn ala kórip, qalaı bolatynyn ba­ǵamdap alaıyq dep emes, birjola kelgendikten, birden azamattyq alý úshin qujat jınaı bas­tadyq. Qujat tóńireginde da azdap qıyn­dyqtar boldy.

Biz ǵana emes, atajurtyn ańsap kelgen qan­dastardyń kóbi osyndaı qıyndyqtarǵa ushyrasty. Ásirese, 2001-2003 jyldary qo­nys aýdarǵandar atajurtqa aǵylyp jatqan kósh­tiń basy bolǵandyqtan, kóbiniń bul jaq­ta eshqandaı týǵan-týysy, tanys-tamyry, aldynan kútip alar et jaqyn aǵaıyny bol­ǵan joq.

Qazir onyń bári ótti-ketti, onymen qosa bir elden bir elge kelgende ondaı qıyn­dyq­tardyń bolýy – zańdylyq.

– Kásip ashý týraly oı qashan keldi? Túıe ósirip, shubat óndirý baǵytyn tań­daýyńyzǵa ne sebep boldy?

– Bizdiń kásip ashýymyzǵa Elbasynyń 2010-2011 jyldary qabyldanǵan «Bıznestiń jol kartasy – 2020» baǵdarlamasy sebep bol­dy. Osy baǵdarlama aıasynda memleket kásip ashýǵa yntaly jandarǵa qol ushyn so­zyp, tómen ósimmen nesıe beredi, qol­daı­dy, jumyspen qamtıdy degendi estip-bildik.

Sosyn táýekel etip, ózimizdiń jeke kási­bi­mizdi ashýǵa bel býdyq. Ózimiz turyp jat­qan aýylda, jalpy óńirde ne joq, ne nárse tap­shy sol turǵydan izdendik. Sóıtip, Tal­dyqorǵan óńiri boıynsha shubat óndirý men satý kenjelep qalǵanyn baǵamdadyq. Sol kez­de aımaqta osy kásippen aınalysyp otyr­ǵan bir de bir adam bolmady. Tipti, adam­dardyń birazy, ásirese jastar shubat degen­niń ne ekenin bilmeıtin. Biz endi bastap jat­qan ýaqytta shubattyń qalaı daıyndalatynyn surap, qyzyǵýshylyq tanytatyndar kóp edi.

– Qazir kásibińiz qalaı júrip jatyr? Suranys kóp pe? Qandaı da bir týyn­daǵan máseleler bar ma?

– Osy kásipti bastasaq túıeni qaıdan áke­lemiz, qaıda ustaımyz? Osyndaı má­se­lelerdi otbasymyzben aqyldastyq. Artyn­sha osy ıdeıammen aýdan ákiminiń qabyl­daýyna bardym. Aýdandy, oblysty shu­batpen qamtý maqsatynda kásip ashpaq nıetim bar ekenin aıttym. Túıe alyp kelsem, sol túıeni ustaıtyn, qora salatyn jer berseńizder dep ótinish bildirdim. Ákim meniń usynysymdy qoldady, biraq birinshi túıe alyp kelýim keregin, áıtpese kóbisiniki jalǵan sóz, qurǵaq ýáde bolyp shyǵatynyn, osy aı­tylǵandardy júzege asyrsam, ótinishim jerde qalmaıtynyn aıtty.        Solaısha 2012 jyly kóktemde 5 túıemen kásibimdi bastap kettim. Kileń arýana tuqymynan shyqqan janýarlar. Kóksý aýdanyna qarasty Muqanshy aýyldyq okrýginiń ákimine de oıym­dy, maqsatymdy aıttym. Aýdan ákimi de, aýyl ákimi de birden qoldap, qora salatyn, túıe jaıatyn, qystaý salatyn jer berdi. Qazirgi kezde meniń sharýashyly-
ǵym osy Muqanshy okrýgi Jetijal aýylynda.

Búginde Taldyqorǵan qalasy Qaratal, Eskeldi, Kóksý eldi mekenderin shubatpen qamtyp otyrmyz. Tek bir ǵana másele bar, shubat satatyn ornymyz áli naqtylanbady, ıaǵnı dúkenimiz joq. Qazirgi kezde Taldy­qorǵanǵa kire beriste, Almaty – Taldyqorǵan tasjoly boıynan jer alyp, dúken salýǵa kirisip jatyrmyn. Qujat jaǵy kedergi bolyp tur, eki jylǵa jýyq ýaqyt boldy, retteı almaı júrmiz. Bizdiń elde mundaı qujat­tardyń áýre-sarsańy kóp eken.

Basqa óńirlerde, oblystarda shubatqa, qy­myzǵa jáne mal basyna sýbsıdııa berile­tinin estip jatyrmyn. Bizde ondaı sýb­sıdııa ázir joq. Osy sýbsıdııa boıynsha jáne dú­kenniń qujatyn retteý jaǵynan qoldaý, kó­mek bolsa nur ústine nur bolar edi.

– Qazirgi kezde ulttyq ónimderge qyzyǵatyn sheteldikterdiń qatary qalyń. Osydan biraz ýaqyt buryn ne­misterdiń qymyzdy patenttep alǵa­ny jaıly kóp aıtyldy. Shubatty basqa elderge eksporttap, dáripteıtin nıe­tińiz bar ma?

– Osydan biraz ýaqyt buryn Almaty jaq­taǵy zaýyttardan birneshe ókil habarlasyp, shetelge eksporttaý týraly usynys aıtqan edi. Men ol usynysty qabyl almadym. Bir jaǵynan oblysty áli tolyq qam­tyǵan joqpyz, bir oblysty tolyq qam­ta­masyz etý úshin kúnine 2-3 tonna shubat ón­dirý kerek, biz kúnine 200-300 lıtr shubat ón­diremiz.  Óz halqymyzdy qamtamasyz etkennen keıin ǵana shetelge shyǵarýǵa talpynys jasaý kerek dep oılaımyn. Iaǵnı ol – ekinshi kezektegi másele. Ekinshi jaǵynan shu­battyń qanshama densaýlyǵy nashar adam­darǵa em bolǵanyn, jas sábılerdiń ósýine septigin tıgizgenin kórgennen keıin, al­ǵys alǵannan keıin zaýytqa ótkizýden bas tart­tym.

Shubathanany salyp bitirip, qujattaryn rettep, tabıǵı, qospasyz ónimdi halyqqa usynsaq deımiz. Ózimiz saýyp, ózimiz óndirip, bap­tap otyrǵannan keıin sapasyna, qunar­lylyǵyna  da kepildik beremiz.

– Bul kásip úlken eńbekti qajet ete­tini aıtpasa da túsinikti, qıyndyǵy da az emes,  Oısylqara janýarynyń baby bó­lek shyǵar?

– Kásip bolǵan soń ózindik qıyndyqtary bolady, biraq oǵan tóze bilý kerek. Qıyn­dyqtyń, aınalyp kelgende qaıyry bolady. Adam óz kásibine berilýi kerek, sol kezde qıyndyqtyń bári kedergi bolyp kórinbeıdi. Kásip shyn júrekpen, adaldyqpen tamyrlasar bolsa ǵana adamdy bıikke jeteleıdi.

Suhbattasqan

Dilda ÝÁLIBEK

Sońǵy jańalyqtar