18 Qańtar, 20:52 471 0 Jańalyqtar Asyl TUMAR

Bıoprınter – adam aǵzasyn basyp shyǵaratyn kimder?

Sýret derekkózden alyndy
Sýret derekkózden alyndy

Jańa teh­nolo­gııa­nyń ıgiligin adam ómiri men densaýly­ǵyn saq­taý­ǵa paıdalaný soń­ǵy jyl­dary qarqyn alyp keledi, – dep jazdy aikyn.kz.

Áńgime – me­dı­ınadaǵy 3D  tehno­lo­gııa tóńireginde bo­lyp tur. Ádette, 3D prınt pen bıop­rın­tıng uqsas bolyp keledi. Tek jalǵyz aıyr­mashylyq bar. Standartty 3D prınterde temir, keramıka, plastmassa, rezeńke jáne taǵy basqa materıal paıdalanylsa, bıo­prıntıngtiń «sııasy» basqa zat­tar. Bıoprınterler bıo­ma­te­rıal­dardy, tiri jasýshalardy qoldanady.

Alǵash ret 1999 jyly qoldanylǵan bıoprınterler arqyly osy kúnge deıin talaı dúnıe jasaldy. Qazir medıınada bıoprıntıng arqyly adamnyń terisin, súıegin, qulaǵy men mur­­nyn, ımplantanttardy, qan tamyr­­lary men jasýshalardy ja­sap jatqan ortalyqtar bar. Odan bólek, dári-dármek, medıınalyq qural-jabdyq jasaý da qıyn emes.

Máselen, avstralııalyq ǵa­­lymdar operaııadan soń   adam de­nesinde eshbir tyrtyq qal­dyr­­maıtyn, kesilgen jerdi «ja­map» beretin, kólemi qalamdaı ǵana bıo­prınter oılap tapty. Odan bólek, bıoprıntermen júrek, búı­rek, baýyr tárizdi aǵza­lar­dy jasap jatqandar da bar. Degenmen bıoprınter arqyly jasal­­ǵan kúrdeli aǵzalar adamǵa esh­qashan salynǵan joq.

Bıo­prınterden shyqqan keı­bir aǵzalardy boıyna qondyr­ǵan azamattar da az emes. Máse­len, amerıkalyq Lıýk Masela esimdi azamat 2001 jyly qýy­ǵyn aýystyrdy. Ǵalymdar Lıýk­tiń qýyǵynan 100 jasýsha alyp, bıoprınter arqyly eki aıda jasý­sha sanyn 1 mlrd-qa jetkiz­gen. Ári proess barysynda atal­ǵan jasý­sha­lar jańa qýyq «jasap» shyq­qan. Sóıtip, transplan­to­lo­gııa kezinde jańa aǵzany Lıýktiń denesi jatsynbady. Qazir atalǵan azamat táp-táýir turmys keship jatyr.

Adamnyń ózinen jasýsha alyp, ony 3D bıoprınter arqy­ly ósirip, belgili bir aǵza ja­saý transplantologtarǵa úmit syı­laıdy. Óıtkeni adamnyń óz jasý­sha­synan jasalǵan «zatty» aǵza jatsynbaıdy. Mundaıda syrqat adam ózine-ózi donor bolady. Derti bar adamnyń aǵzasynan alynǵan jasýsha arqyly bıoprınterden búırek pen baýyr, júrek tárizdi qajet aǵzany jasap beredi. Al muny adamnyń óz aǵzasy keri tep­peıdi. Al dástúrli transplan­to­logııada donor beretin aǵzanyń syrqat adamnyń «boıyna bitýi» qıyn is.

Donor tabylǵannyń ózinde aǵzanyń sáıkesýi, tipti ony derti bar adam denesiniń qabyldaýy tárizdi sansyz másele bar. Bıoprınter arqyly aǵza jasaý­da mundaı problema joq. Biraq búırek, júrek, baýyr tárizdi aǵzalardyń qurylymy tym kúrdeli bolǵandyqtan, ázirge bıoprınter arqyly jasalǵan «zatty» adam boıyna salý deregi tirkelgen joq. Tájirıbe kezinde kóbine tyshqan men egeýquıryq aǵzalarynan jasýsha alynyp keldi. Degenmen ızraıldik ǵalymdar byltyr adam jasýshasy arqyly bıoprıntermen shaǵyn júrek «ósirip» alǵan. Biraq ony synap kórýge táýekel ete almaı otyr.

Sońǵy jańalyqtar