16 Qańtar, 21:12 768 0 Jahan Anar LEPESOVA

Taıaý Shyǵys álem kóńilin kúpti qylyp otyr

Iran-AQSh arasyndaǵy iri saıası qaqtyǵystardyń oryn alýynan keıin dúnıejúzi tegis Taıaý Shyǵysqa alańdaýly. Bul rette bizdiń eldiń de alańdaýshylyǵy oryndy. Eki el arasyndaǵy ekonomıkalyq jáne saýda-sattyq qarym-qatynastan tys Iran elinde ómir súrip jatqan qazaqtyń taǵdyry atamekendegi aǵaıyndy tolǵandyryp otyrǵany da ras.  Kez kelgen el osyndaı oqıǵadan keıin óz qandas baýyrlarynyń amandyǵyna alańdaýy da zańdy. Osyǵan oraı, biz de alystaǵy aǵaıynnyń hal-ahýalyn bilý maqsatynda Irandaǵy qazaqtar arasyndaǵy belsendi azamattardyń biri Jafar Shadkam myrzamen habarlasyp, mán-jaıdy surap kórgen edik.

Jafar ShADKAM,  Iran Islam Respýblıkasy, Tegeran:

– Irandaǵy aǵaıynǵa alań­daýshylyq bildirip, hal-jaıymyzdy surap jatqan ata­jurttaǵy aǵaıynǵa raqmet. Dál qazirgi kezde bul jaqtaǵy qazaqtarǵa alańdaıtyndaı sebep az. Óıtkeni mundaǵy qa­zaqtar el shetindegi Gúlistan aımaǵy Gorgan qalasynda shoǵyrlanǵan. Ol Kaspıı teńizine jalǵasyp jatyr. Reseıge jaqyn aımaq. Sondyq­tan da ázirge qaýip tóne qoımas.

Ýkraına ushaǵynyń apatqa ushyraýyna baılanysty Iranda halyqtyń narazylyǵy órship keledi. Tolqýlar bolýy múmkin. Al soǵys bolǵan jaǵdaıda kimniń jaǵ­daıy qalaı bolatyny belgisiz. Tek qazaqtar ǵana emes búkil halyqqa, eldiń jaǵdaıyna birdeı keri áser etetini anyq, – deıdi Irandaǵy belsendi azamat.

Sonymen qatar, jalpy Iran elindegi qazaqtardyń áleýeti de asa máz emestigin, turmystyq jaǵdaıdan tys jastar arasynda qazaq tiliniń joıylyp bara jatqanyn jáne atajurt tarapynan mundaǵy qandastarǵa qoldaý bolsa, elge kóshkisi kelip otyr­ǵan­dar kóp ekenin aıtty.

 

Joldas ÓSERBAEV, Amerıkanyń Mıchıgan shtaty Lansıng qalasy AQSh-taǵy geosaıası máselelerdi sholýshy jýrnalıst:

– AQSh-Iran ara­syn­da­ǵy qaqtyǵystarǵa baıla­nys­ty, Amerıkadaǵy qa­zaq­tardyń kelip-ketýine, olar­­dyń vıza alýynda qıyn­dyqtar bola ma?

– Bul jaǵdaıda AQSh-taǵy qazaqtarǵa esh qıyndyq tý­maıdy. Sebebi Qazaqstan Irannyń jaqtasy ne saıası qoldaýshysy emes. Bizdi tek Islam dini baılanystyrýy múmkin. Onyń ózinde, ulttyq ıdeologııalyq turǵydan qazaqtar men parsylardyń esh jaqyndyǵy bolma­ǵan­dyqtan, mundaı másele týyndamaıdy. Qazaq­stan­dyq­tardyń AQSh-qa vıza alýynda da esh ózgerister bola qoı­maıdy. Tek AQSh áýejaılarynda Taıaý Shyǵystan ke­letin azamattardy muqııat tekserý qolǵa alynýy bek múmkin.

– Eki el ortasynda soǵys bola qalǵan jaǵdaıda qan­daı ózgerister bolýy múmkin? Qazaqtarǵa áseri bola ma?

– Osyǵan deıin Úshinshi dúnıejúzilik soǵys nemese ame­rıkalyqtardyń Taıaý Shyǵystaǵy ekinshi soǵysy de­gen boljamdar aıtyldy. Biraq AQSh-tyń meınstrım medıasy jáne Batystyń ózge de medıa alyptary soǵystyń bolý múmkindigi óte tómen ekenin jazdy.

Biraq jaǵdaıdyń ýshyq­qa­nyna taldaý jasasaq, eki eldiń de soǵysqa yntasy joq ekeni kórindi. Mysaly, Iran óziniń shabýyl jasaıtyny jaıly 6 saǵat buryn málimdedi. Al AQSh bı­ligi sol 6 saǵat ishinde qorǵanys ádisin ne josparyn jasamaı, áskerdi ás­kerı bazalardan túgel shyǵaryp, qaýip­siz aımaqqa jetkizip úlgerdi. Al ıran­dyqtar bos qalǵan áskerı bazany bombylady. Sebebi parsylardyń reaktıvti zymyrandary nysanaǵa dál tıgen. Al AQSh Prezıdenti Donald Tramp shabýyldan eshbir amerı­kalyqtyń zardap shekpegenin aıtty. Tipti, sol shabýyl kúni CNN Shveıarııa úkimetindegi joǵary laýazymdy tulǵaǵa anonımdi túrde silteme jasaı otyryp, AQSh basshysynyń Iran basshysyna jibergen habarlamasy jarııa etildi. Habarlamada Tramp­tyń jaǵdaıdy ýshyqtyrmaýdy suraǵany aıtylǵan.

Sońǵy jańalyqtar