26 Jeltoqsan 2019, 15:49 1742 0 Suhbat Anar LEPESOVA

Dúnıejúzi qazaqtarynyń qaýymdastyǵy qandastarmen tyǵyz baılanysta

«Jumyla kótergen júk jeńil». Tarıhı Otanyna oralǵan sheteldegi qazaqtar kóp bo­lyp qoldaý kórsetkende ǵana Qazaq­stan­ǵa tez beıimdelip, elimizdiń tolyqqandy azamatyna aınalmaq. Elbasynyń bastamasymen qurylǵan Dúnıejúzi qazaqtarynyń qaýymdastyǵy da osy maqsatta qyzmet etip keledi. Uıym syrtta júrgen qandasta­ry­myz­dyń kúndelikti tynys-tirshiliginiń bar­l­yq salalaryna qatysty irili-usaqty m­á­se­lelermen turaqty shuǵyldanyp keledi. Qazaq dıasporasy sheńberiniń ulǵaıýy nátıjesinde alys-jaqyn shetelderdegi aǵaıynmen san-salaly baılanystardy jetildirý joldaryn óz qyzmetiniń negizgi ózegi dep biledi. Sondaı-aq respýblıkadan tysqary, shetelderde júrgen qazaq dıasporasymen jan-jaqty baılanys ornatý, mádenı jáne bilim berý máseleleri jóninen járdemdesý de qaýymdastyq qyzmetiniń bir salasy bolyp esepteledi. Tarıhı Otanyna kóship kelgen oralmandarǵa áleýmettik qamqorlyq jasap, qaıyrymdylyq sharalaryn uıymdastyrady. Qaýymdastyqtyń atajurtqa oralǵan qandastarǵa shapaǵatyn tıgizgen izgi isteri jaıly uıymnyń bas­pasóz qyzmetiniń basshysy Syrymbek Tó­leýuly aıtyp berdi.

– Shette júrgen aǵaıyndar týraly sóz qoz­ǵalǵanda, oıymyzǵa birden Dúnıejúzi qazaqtarynyń qaýym­dastyǵy túsedi. Uıym qolǵa alǵan jobalar jaıly tolyǵyraq aıtyp berseńiz.  

– 2017 jyly Dúnıejúzi qazaqtarynyń V quryltaıy ótkenin bilesizder. Sol qu­ryl­taıda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bergen tapsyrma boıynsha qaýymdastyq Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Zaýytbek Turysbekov sheteldegi qandastardy elimizge kóshirip ákelýdi maqsat etken aý­qymdy jobany qolǵa aldy. Eki jyldan beri «Asar» jobasy sekildi jańa format­taǵy «Turǵyn úı jáne jumys» jobasy júzege asyrylýda. Nur-Sultan qalasynan 10 shaqyrym jerde 42-razezdiń qasynan aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan 196 gektar jer satyp alyndy. Bul jer telimderin  1 282 otbasy ıelendi. Olardyń barlyǵy – ońtústik óńirden kelip, EHRO–2017 qury­ly­syna atsalysqan, endi soltústikte turaqtap qalǵysy kelgen oralman otbasylar. Olarǵa jaıly páterler men úılerden turatyn shaǵynaýdan qurylysy josparlanyp otyr. Bul agroqalashyqta 3 500 jumys orny ashylady: 300 gektar jerge jylyjaı salynady, aýylsharýashylyq ónimderin satatyn kóterme bazar jáne jylqy ósiretin ortalyqtar qurylady. Baǵa naryq baǵasynan eki ese tómen bolady. Bul jylyjaılarda ósirilgen kókó­nister sapaly ári arzan bolmaq. Sonymen qatar jylqy ósirip, bordaqylaıdy. Bul joba keıin elimizdiń 9 oblys ortalyǵynda qurylady.

Sonymen qatar Túrkistan oblysynyń Ke­les aýdanynda da qandastarǵa arnalǵan qa­lashyq boı kótermek. Bul aýdan Tashkent­ke tıip tur. Tashkenttegi 3 mln adamǵa et-sút ónimderi jetispeıdi. Elimizge kóshkisi ke­letin qandastarymyz úshin 200 gektar jer­ge agroqalashyq salý josparlanyp otyr. Geografııalyq ornalasýyna baılanysty ózbek kásipkerlermen birlesip, et-sút óndirý, mal jemdeý, jemis-jıdekti ızraıldik tehnologııamen óńdeıtin kási­po­ryn qurý múmkindigi de bar. Kooperatıv qurylsa, jergilikti sharýalar mal borda­qylaýǵa jemshóp daıyndap, sút ónimderin, jemis-jıdek pen kókónisterin ótkizer edi. Munyń ózi de qosymsha jumys oryndaryn ashady. Joba boıynsha mundaı jerlerge arnaýly bilimi bar 35 jasqa deıingi jastardy shaqyrý josparlanǵan. Qolǵa alynǵan is oıdaǵydaı júzege assa, 3 500 adam ju­myspen qamtylmaq.

– Elimizge kóship kelgen otbasylarmen de baılanystasyzdar ma? Olardyń turmys-tirshiligi jaıly bilip otyrasyzdar ma?

– Árıne, Dúnıejúzi qazaqtarynyń qaýym­dastyǵy Qazaqstanǵa qonys aýdarǵan qandastardyń jumysqa ornalasýyna, kásip ashyp, óz isin dóńgeletýine barynsha qoldaý kórsetip keledi. Máselen, kúzde Moń­ǵolııa­nyń Baıan-Ólgeı aımaǵynan 13 otbasyn Pav­lodar oblysyna kóshirip ákeldik. Olar­dyń barlyǵy kópbalaly, turmysy tómen otbasylar. Dáriger, muǵalim sekildi qoǵamǵa qajetti mamandar bolǵandyqtan, jumys tabýdan asa qınalǵan joq. Jergilikti ákim­dik olardyń úı-jaılaryn qamdap, áleý­met­tik máselelerin sheship berdi.

– Sheteldegi qazaq jastaryn elimizde oqytý isiniń aıaq alysy qalaı? 

– Qaýymdastyqtyń bas keńsesi Nur-Sultan qalasyna kóshken soń, qandastardyń oqý, bilim alý máselesine de erekshe kóńil bólinip keledi. Bilim jáne ǵylym mınıstrligimen birlesip, JOO daıyndyq kýrstaryna shet elderdegi qazaq dıasporasy ókilderine kvota kólemi artyp keledi. 2018 jyly shet elderde turatyn qazaq jastaryna 860 grant berilse, 2019 jyly JOO daıyndyq bólimderine 1 000 oryn bólindi. Sodaı-aq bıyl alǵash ret magıstratýraǵa – 125 grant, doktorantýraǵa – taǵy 10 grant bólinip otyr. Bul jumystardyń barlyǵy shet eldegi jáne elge kelgen aǵaıyndy qoldap, járdemdesý úshin jasalyp jatyr. Eń negizgi maqsat – alys-jaqyn shet eldegi qazaqtardan, ásirese jastardan aıyrylyp qalmaý.

.

 

Suhbattasqan Anar LEPESOVA

 

Sońǵy jańalyqtar