14 Qarasha, 11:33 538 0 Ádebıet Túrkistan Gazeti

Búgingi oqyrman kitapty talǵap oqıdy

Meloman dúkender jelisi saıty eń kóp satylǵan úzdik 30 kitaptyń tizimin jarııalapty. Negizinen shetel ádebıetinen quralǵan bestsellerdiń ishinde qazaqstandyq úsh avtordyń ǵana kitabyn kózimiz shaldy. Olar: Shan Saparovtyń «Bandıtskaıa Alma-Ata. Rassvet» qylmystyq romany, Berik Ábdiǵalıulynyń qazaq jáne orys tilindegi «Alashorda áskeri. Voısko Alash-Ordy» eńbegi men Eljas Ertaıulynyń «Balany jazasyz tárbıele» kitaby.

Statıstıka ne deıdi?

Jyl saıyn IýNESKO eń kóp kitap oqy­ǵan eldiń qalasyn anyqtaıdy. Mysaly, 2018 jyly Grekııanyń Afıny qalasy, 2017 jyly Gvıneıa Respýblıkasynyń Ko­nakrı qalasy tańdalsa, 2016 jyly Po­lshanyń Vrolav qalasy tanyldy, al 2015 jyly Ońtústik Koreıanyń Inchhon qa­lasy «kitapty eń kóp oqyǵan qala» atan­ǵan.

Picodi.com kompanııasy bıylǵy jyldyń naýryz aıynda Eýropa, Azııa, Soltústik jáne Ońtústik Amerıka, Afrıka  jáne Avstralııa elderinen 7 800 adam­ǵa saýalnama júrgizgen bolatyn. Zert­teý barysynda Picodi.com platforma­synyń álemniń 41 elindegi kitap ónimderiniń naryǵy týraly ishki statıstıkasy da qoldanylǵan.

Picodi.com kompanııasynyń saýalnamasyna qatysqan qazaqstandyqtardyń 67 paıyzy kitap satyp alatyndyqtaryn aıtqan. Turaqty túrde kitaphanaǵa barýshylar 13 paıyz bolsa, kitapty dostarynan surap alyp oqıtyndardyń úlesi 5 paıyz eken. Al 21 paıyz adam kitapty kóp oqymaıtyndyqtaryn jáne kitapqa qyzyǵýshylyqtarynyń joq ekendigin aıtypty. Jalpy statıstıka nátıjesi jaman emes: erlerdiń 67 paıyzy, áıelderdiń 77 paıyzy sońǵy bir jylda kem degende bir kitap satyp alǵandaryn aıtqan. Statıstıka kórsetkendeı, elimizde erlerge qaraǵanda áıelder kóbirek kitap oqıdy eken.

Saýalnamaǵa qatysýshylar arasynda aýdıokitap tyńdaýshylardyń úlesi 3 paıyz ǵana eken. Bul elimizde baspa kitaptarǵa suranys áli joǵary ekendigin kórsetedi:  80 paıyz adam kitapty ınternet-dúkennen, al 63 paıyzy kitap dúkenderinen satyp alady. Iaǵnı, elimizde kitaptardy jetkizý qyzmeti úlken suranysqa ıe bolyp otyr degen sóz.

Qazaqstandyqtar kóbinese óz qalaýlary boıynsha kitap oqıdy (qatysýshylardyń 86 paıyzy dál osy nusqany tańdaǵan), al 5 paıyz oqyrman ádebı syılyqtyń laýreaty bolǵan kitaptardy oqıdy, oqyrmandardyń 17 paıyzy tanystarynyń keńesimen nemese shyǵarma ekranǵa shyqqannan keıin qyzyǵýshylyq tanytyp oqıdy eken. Saýalnamaǵa qatysqandardyń 29 paıyzy blogerlerdiń áleýmettik jelidegi sholýlaryn qarap kitap satyp alatynyn, 71 paıyzy dúkendegi jeńildikterdi paıdalanatynyn aıtqan.

Suranysqa ıe janrlar

Keńes ókimeti tusyndaǵy kórkem ádebıetke degen qyzyǵýshylyq áli saqtalǵan eken, saýalnamaǵa qatysýshylardan oqyrmandarymyzdyń 83 paıyzy kórkem ádebıetti oqyǵandy qolaı kóretinin aıtypty. Sonymen qatar ǵylymı jáne ǵylymı-kópshilik ádebıetke suranys artqan. Derekti proza men estelik kitaptarǵa qyzyǵýshylar sany óte az eken.

Zamanaýı romandar, klassıkalyq ádebıet, detektıvter, tarıhı prozalar men shytyrman oqıǵalar – oqyrmandardyń eń kóp satyp alyp oqıtyn janry bolyp shyqty. Úzdik bestikten poezııa janryn kóre almadyq.

Jalpy alǵanda, saýalnamaǵa qatysýshylardyń 91 paıyzy qazirgi bas-
pa ónimderine oń baǵa beretinin aıtqan.

Kitap oqýshylar barlyq kezde de tabylady, biraq oqyrmandardyń sany álem boıynsha azaıǵany anyq. Búgingi adamdardyń basty máselesi – bos ýaqyttary az jáne bos ýaqyty bolǵan kúnniń ózinde ony kitap oqýǵa arnamaıtyndyqtarynda bolyp otyr. Sońǵy besjyldyqta elimizde otandyq koých, psıhologtardyń kitaptary úlken suranysqa ıe bolyp otyr. Tulǵalyq damýǵa arnalǵan qazaq tilindegi kitaptar da kóp taralymmen shyǵyp jatyr. Birinshiden, sol avtorlar búgingi qazaq oqyrmandaryna ne qajet ekenin bilip otyr. Ekinshiden, shyǵarǵan ónimdi qalaı oqyrmanǵa jetkizýdi meńgergen. Mysaly, siz avtordyń 500-1000 dana kitabyn satyp alyp, bárin satsańyz qosymsha syılyqtar, baǵaly tehnıkalyq zattar, shetelge joldama nemese qomaqty qarjyǵa ıe bolasyz. Mysaly, kásipker, restorator  Qýanysh Shonbaıdyń tulǵany jáne bıznesti damytýǵa qatysty «Ekinshi bolma» kitaby 145 myń danamen taralyp bestsellerge aınaldy. Bul – oqyrman suranysynyń durys zerttelip, menedjment jáne marketıng saıasatynyń oń jolǵa qoıylǵandyǵynyń kórinisi bolsa kerek.

 

Marfýǵa Shapııan, jýrnalıst-bloger:

– Álemde  130 mıllıonǵa jýyq kitap bar. Onyń bárin turmaq, bir shıregin oqýǵa adamnyń ǵumyry jetpeıdi. Al qyzyqty kitaptar óte kóp. Ýaqytyn jumysqa arnaıtyn jandardyń ózin damytýǵa ýaqyty az keledi. Al olar kitapty kó­birek oqyǵysy keledi, biraq ýaqyt tapshy nemese satyp alýǵa aqshasy jete bermeıdi. Ne isteý kerek? Onyń sheshimi – sammarı ádisi.

Sammarı – kólemdi eńbektiń qysqasha mazmuny, 500 bettik kitaptyń 20 betke syıǵan syǵyndysy. Bul – bireýdiń oıdan shyǵarǵan dúnıesi emes, kitapta bar aqparatty qysqartyp berý. Álemde kóptegen adamdar kitaptyń ózin oqymaı, sammarıin oqyp ýaqyty men aqshasyn únemdeıdi ári qajetti aqparat alady. Al bizge keregi de osy emes pe? Birden aıtaıyn, sammarı kórkem ádebıetke jatpaıdy. Kórkem ádebıetti adam jan dúnıesin rýhanı azyqtandyrý, dem alý, oı-órisin keńeıtý úshin oqıdy. Sammarı kóbinese non-fıkshn, psıhologııalyq, bıznes, jeke tulǵalyq damý kitaptaryna jasalady.⠀

Mysaly, bestsellerge aınalǵan Hel Elrodtyń «Magııa ýtra» kitabyn oqyǵanda qaıtalaýdyń kóptiginen kózim súrindi. Ishindegi paıdaly aqparat bir bólimge-aq syıyp keter edi. Biraq ony ábden saǵyzsha sozǵan. Osyny sammarı ádisimen 20 betke syıdyryp, qazaq oqyrmandaryna usynsa, qandaı jaqsy bolar edi degen oı boldy. Aqyry ne kerek, jazyp kórdim. 200 bettik kitaptaǵy eń kerekti málimet 16 betke syıyp ketti. ⠀

Meniń baıqaǵanym, sammarıge suranys óte joǵary. Óıtkeni adamdardyń barlyǵy kitap oqýdy ádetke aınaldyrmaǵan. Biraq aqparat alǵysy keledi. Sondyqtan kitaptyń sammarıin oqý arqyly qajet aqparatty alady. Joǵaryda aıtqanymdaı, sammarı kórkem ádebıetke jatpaıdy. Tanymdyq, psıhologııalyq, aqparattyq kitaptarǵa jasalady. Bizde osyǵan deıin elektrondy 2000-ǵa jýyq sammarı ótti. Al jaqynda biz osyǵan deıin jasalǵan 5 sammarıdi bir jınaqqa toptap, kitap etip shyǵaryp jatyrmyz. Ony da suraýshylar kóp.

Sammarı arqyly kitap oqıtyndardy kóbeıtemiz dep oılaımyn. Óıtkeni qysqa aqparatqa adam toımaı, keıin tolyq nusqasyn oqyǵysy kelip, qyzyǵýshylyǵy artady.

Araılym Joldasbekqyzy

Sońǵy jańalyqtar