31 Qazan, 10:46 505 0 Qoǵam "Túrkistan" gazetiniń avtorlary

Jańa ǵasyrdaǵy nanym-senim máselesi

Elbasynyń rýhanı jańǵyrý ıdeıasy búgingi ýaqyt talabynan týyndap otyrǵan másele. Ýaqyt bir orynda turmaıdy. Qazaq danalyǵynda «Elý jylda el jańa» degen qanatty sóz bar. Búgingi ýaqyttyń ózgesheligi adamzattyq órkenıettiń tegershigi tez júrip keledi. Osyndaı shaqta memleket pen jeke adamdy, tarıh pen urpaqty biriktirip otyratyn ulttyq sana, ulttyq ıdeıa jáne ulttyq ıdeologııa mehanızmi qajet. Kóp jyldar boıy qazaq halqynyń qatparly tarıhy otarlaýshylardyń yńǵaıyna qaraı jazylyp, oqytylyp kelgeni ras. Sol arqyly urpaqtyń tarıhı sanasy qalyptasty.

Reseı patshalyǵy qazaq dalasyn otarlaý saıasatynyń aldyńǵy shebine mıssıonerlerdi taǵaıyndady. Sóı­tip HIH ǵasyrda mıssıonerler ulttyq ta­rıh, ádebıet, mádenıet pen dúnıe­tanymymyzdy, dinimiz ben tilimizdiń tabıǵı qalybyn tas-talqan etti. Sol burma tanym-túsinikke negizdelgen ja­san­dylyqqa biz áli kúnge deıin qaltqysyz arqa súıep, silteme jasap kelemiz. Otandyq ǵylymı aınalymdaǵy jat­jurt­tyq ókilderiniń ǵylymı-tarıhı eń­bek­teri men oı-pikirlerin ulttyq paıym-kózqaras turǵysynda zerdeleý jaǵyna basymdyq berýdi «Rýhanı jańǵyrýdyń» talaby retinde túısinýimiz kerek.

Ulttyq sananyń qalyptasý negizinde ulttyq tájirıbeden bólek, dinı qun­dy­lyq ta bar. Ókinishke qaraı, radıkaldyq dinı ıdeologııa bizdiń ulttyq jáne tarıhı bolmysymyzǵa syn-qater alyp kelýde. Keıbir dinı aǵymdar bizdiń máde­nıe­timizge, tarıhymyzǵa ózimizdi qarsy qoı­ǵysy kelip, ulttyq kodymyzǵa shabýyl jasaýda. Ǵulama jazýshy Muhtar Áýezov 1918 jyly «Abaı» jýrnalynda jarııa­la­ǵan bir maqalasynda: «Qazaqty jýyrda jetildirmeıtin taǵy bir sebep dinı fanatızm, eski ǵuryp-ǵadat. Eski moldamen aly­syp, eldi adastyrǵan qatasyn joı­ǵansha, tirshilik jumysynyń barlyǵyn din­ge baılaǵanyn qoıǵyzǵansha, jańa oqý ha­ram, jańa muǵalim kápir degenin toq­tat­qan­sha, talaı zaman óter. Aqyl men adam­shylyq syıǵyzbaıtyn nadan ata­nyń eski ǵuryp-ǵadatyn joǵaltý da ońaı emes. Bular kúshti turǵanda má­de­nıet kirmeıdi», – dep qoǵamdy jetildirmeıtin máseleni meńzegen edi.

«Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda aıtylǵandaı «Biz jat ıdeo­lo­gııalardyń áseri týraly aıtqanda, olar­dyń artynda basqa halyqtardyń belgili bir qundylyǵy men sımvoly turǵanyn este ustaýymyz kerek. Tıisinshe, olarǵa ózimizdiń ulttyq qundy­lyq­tarymyz arqyly ǵana tótep bere alamyz» – dep jastar arasynda ıdeologııalyq, rýhanı-tárbıelik jumystar ulttyq múddege saı tıimdi júrgizilýi kerektigin qadap aıtty.

«Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq úndeýine úles qosý maqsatynda, Jambyl oblysy ákimdigi din isteri basqarmasy «Týǵan jer» baǵdarlamasy aıasynda 2018-2020 jyldarǵa arnalǵan «HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstandaǵy din» atty kishi jobasy ázirlendi. Atalǵan joba din salasyndaǵy memlekettik saıasatty damytý boıynsha jergilikti atqarýshy jáne quqyq qorǵaý organdarynyń, dinı birlestikter men azamattyq qoǵam ınstıtýttarynyń kú­shin toptastyrýǵa, Qazaqstan halqynyń tarıhı-mádenı murasynyń erekshelikterine negizdelgen memlekettik-konfes­sııalyq qatynastardy damytýdyń baǵyt-baǵdaryn tujyrymdaýǵa, dinı ekstremızm men terrorızm kórinisteriniń aldyn alýǵa arnalǵan.

Kishi jobanyń bastamasy retinde M.H.Dýlatı atyndaǵy Taraz memlekettik ýnıversıtetinde «HHI ǵasyrdaǵy Qazaq­standaǵy din» taqyrybyndaǵy oblystyq forým ótse, ekinshi kezeńi 2018 jyldyń 2 shıregimen 2020 jyldyń 3 shıregi ara­lyǵynda Taraz qalasy men barlyq aýdandarda kezeń-kezeńimen destrýktıvti dinı aǵymdar ıdeologııasynyń taralýyn aldyn alý keshendi sharalaryn ótkizý. Sondaı-aq, 2020 jyldyń qazan aıynda «HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstandaǵy din» taqyrybynda qorytyndy konferenııa ótkiziletin bolady.

Qazaqstan taǵdyry úshin, ótken ata-babalar men bolashaq urpaq aldynda eń baǵaly qundylyǵymyz – egemendigimizdi saqtap, muratymyzǵa aınalǵan «Máńgilik el» ıdeıasy arqyly rýhanı jańǵyrý qundylyqtaryn  júzege asyrý jolynda aıanbaı eńbek etý dep bileıik.

Baqtııar Alpysbaev,

Dintanýshy

 

Sońǵy jańalyqtar