16 Qazan, 16:01 559 0 Jańalyqtar Túrkistan International Political Weekly

"Nege biz jek kóremiz?"

Adam DNQ-syndaǵy agressııa: Stıven Spılberg derekti fılmin Discovery Channel arnasy úshin túsirdi

"Nege biz jek kóremiz?" atty telehıkaıasy adamdardyń dushpandyq minez-qulqynyń sebepterin izdeýge baǵyttalǵan.

Órkenıettiń búkil tarıhynda jek kórýshilik pen óshpendilik adamı qarym-qatynastardyń ajyramas bóligi boldy. Holokosttyń qorqynyshtarynan nemese Rýandadaǵy genoıdten, mıllıondaǵan adamdar jappaı qyrylýynan bastap, mektepterdegi, oıyn alańdaryndaǵy nemese áleýmettik jelilerdegi álimjettik pen qorlaýǵa deıingi jekkórýshilik ár túrli bolýy múmkin. Biraq barlyq adamdar ony sezinýge qabiletti bolǵanymen, bul emoııalardyń paıda bolý jáne damý mehanızmderin shyn máninde jete túsine bermeıdi. Osy agressııa sebepteri 14 qazan, dúısenbi kúni Discovery Channel arnasynyń efırine shyqqan "Nege biz jek kóremiz?" atty jańa derekti jobasynda kórsetilgen.

Serııaldyń atqarýshy prodıýserleri – «Oskar» syılyǵynyń ıegerleri Aleks Gıbnı men Stıven Spılberg, al rejısserleri – "Emmı" syılyǵynyń ıegerleri Gıta Gendbhır men Sem Pollard,. "Nege biz jek kóremiz?" jobasynyń maqsaty – jek kórýdiń alǵashqy sebepterin izdeý, óıtkeni bul osyndaı agressııamen kúresý múmkin be, bolashaqta onyń taralýyna jol bermeýge bola ma degen suraqtara jaýap berýge kómektesedi. Telehıkaıa alty bólimnen turady jáne ár epızodta sarapshylar, sonyń ishinde ǵalym-kognıtıvıst Lorı Santos, antropolog-evolıýıonıst Braıan Heır, jýrnalıst jáne jazýshy Djelanı Kobb, ekstremızm máseleleri jónindegi sarapshy Sasha Gavlıchek, halyqaralyq krımınaldyq advokat Patrıııa Vızer Sellers jáne neırobıolog Emıl Brıýno bolady. Joba aldyńǵy qatarly jýrnalıstıkanyń kómegimen, psıhologııa, bıologııa jáne neırobıologııa salasyndaǵy tereń tarıhı taldaý men jańashyl zertteýlerge súıene otyryp, óshpendiliktiń evolıýııalyq negizin jáne onyń adamzat tarıhynyń barlyq kezeńinde adamdar men qoǵamǵa yqpaldy áserin baıandaıdy.

"Nege biz jek kóremiz?" kartınasy kúndelikti ómirde jek kórýdiń ártúrli jaǵdaılaryn qarastyrady: áleýmettik jelilerdegi óshpendilik rıtorıkasy, saıası kózqarastar, dinı, ultqa qatysty áleýmettik nanym-senimder jáne sporttyq jarystar barysyndaǵy jaı básekelestikten týǵan janjal. Jalpy sport – bul adamdardyń toptyq turǵydan oılaýyn qabyldaý men olardyń minez-qulqyn qalyptastyrýdaǵy eń ıllıýstratıvti mysaldardyń biri. Bir komandaǵa degen mahabbat pen adaldyq onyń qarsylastaryna jekkórýshilik týdyrady — ishki tuıyqtyqpen jáne erekshelikpen sıpattalatyn, ádette basqa toptarǵa óshpendilikpen kórinis tabatyn toptyq oqshaýlaný nysany traıbalızm dep atalady. "Fýtbol jankúıerleri, ádette, basqa toptarǵa qaraǵanda traıbalızmge beıim. Bul rette agressııa tek qarsylastarǵa ǵana emes, basqa komandalardyń jankúıerlerine de baǵyttalǵan. Bul fenomen básekelestik qana emes, jek kórýshilikti de týyndatatynyna aıǵaq bola alady", – deıdi Discovery Channel

jobasynyń sarapshysy, kognıtıvıst Lorı Santos. Ǵalym, sondaı-aq fanattar arasyndaǵy qaqtyǵystar men qazirgi saıası kún tártibindegi parallel jaǵdaılardy da atap ótti: «Saıası senim traıbalızmge kóbirek tartylady. «Biz» jáne «olar» uǵymdarynyń arasyndaǵy alshaqtyq únemi arta túsedi, bul kún saıyn tereńine tarta beredi jáne traıbalızmniń jıirkenishti belgilerin sińiredi».

Sonymen qatar, "Nege biz jek kóremiz?" telehıkaıasynda qatygez qaqtyǵystardy basýǵa jáne qaýipti áleýmettik adasýshylyqtarǵa qarsy turýǵa umtylatyn batyl adamdar týraly da kórsetiledi. Joba burynǵy terrorıster men genoıd oqıǵalarynyń tarıhy men taǵdyryn qaýzaıdy. Bul kartına, sondaı-aq únemi óshpendilikpen ómir súrgen adamdardyń jeke áńgimelerin qamtıdy, mysaly, dushpandyq kózqarastaǵy toptyń múshesi onyń bala kezinde «pıketke shyǵyp, tozaqqa túsetinderin aıtqanyn» esine alatyndyǵyn áńgimeleıdi. Sonymen birge, telehıkaıa kórermenderdi jek kórýshilik senimderi ózderin qylmystarǵa ıtermelegen adamdarmen tanystyrady, al olardyń túrmede otyrǵandary sondaı aýyr jáne ókinishti. Alaıda, aqyr sońynda, bul adamdar ózderiniń qatelikterinen arylyp, ózderin sondaı ıdeologııadan bólýdi úırenedi.

"Nege biz jek kóremiz?" jobasy zertteıtin máseleler búgingi kúni eshqandaı ózektiligin joımaıdy, – deıdi Discovery derekti kontenti brendin damytý jónindegi dırektor Nensı Denıels, – Discovery Aleks Gıbnı men Stıven Spılberg sııaqty aty ańyzǵa aınalǵan rejısserlermen jáne olar jınaǵan komandamen bizdiń zamanymyzdaǵy asa mańyzdy taqyrypty zertteýge múmkindik týǵanyn maqtan tutady. Salmaqty ǵylym bizge óte qajet bilim beredi jáne jobada aıtylǵan áńgimeler úmit syılaıtynyna senimdimin».

"Adam tabıǵatynyń túp tamyrynda jatqan dúnıemen tanysý – bul tek ózińe tán qyzyqty proess qana emes, sonymen qatar kim ekenimizdi túsinýdiń qajetti quramdas bóligi. "Nege biz jek kóremiz?" telehıkaıasy jaı ǵana bolǵan oqıǵany túsirip qana qoımaı, bizdiń jek kórýshiligimizdiń sebepterin ǵylymnyń kómegimen jáne jalpy árbir adamǵa tán sezimderdiń áserimen zertteıdi. Bizdiń DNQ-daǵy jek kórýshilik, eger biz qandaı da bir túrde nemese basqasha áreket etetinimizdi túsinetin bolsaq, minez-qulqymyzdy da ózgerte alamyz. Buǵan tek adam ǵana qabiletti, bul adamdar ǵana jasaı alatyn qubylys", - delingen Aleks Gıbnı men Stıven Spılbergtiń birlesken málimdemesinde.

Sońǵy jańalyqtar