2 Qazan, 14:27 637 0 Óndiris "Túrkistan" gazetiniń avtorlary

Brıket kómir degen ne?

Qazaqstan álemdegi kómir óndirisi damyǵan on eldiń qataryna kiredi. Elimizde kómir qory jetkilikti, biraq óndirilip jatqan kómirdiń sapasy árqalaı. Qara kómirge suranys joǵary, óndiris te júrip jatyr, al qońyr kómirdiń jaıy qalaı?

Qońyr kómir Qazaqstandaǵy jalpy kómir qorynyń keminde 62%-yn quraıdy eken. Ǵalymdarymyz qońyr kómirdiń ár jerde bir úıilip paıdaǵa aspaı jatatynyn aıtyp júr. Ken oryndary qara kómirdi qazyp áketedi de shahtany ashyq qaldyrady. Qońyr kómirdi qaıta sol qazylǵan jerge kómýge biraz ýaqyt pen qarjy ketetindikten, ony shahta shetine úıip tastaıdy. «Qońyr kómirdi qaıtadan shahtaǵa kómgennen góri iske asyrǵan durys. Mundaı kómirdi paıdaǵa asyrýdyń joly joq, tek ǵylymmen ǵana kózin tabýǵa bolady. Ony ári qaraı óndiriske jiberýdiń bir joly osy ǵana», – deıdi PhD doktorant, bıotehnolog Qýanysh Tastambek.

Qońyr kómirdi paıdaǵa asyrý týraly másele buryn kóterilmeıtin. Óıtkeni Qazaqstanda kómir qory jetkilikti, tipti onyń da taýsylatyn kezi bolatyny týraly oılana bermeımiz. Tehnologııa damyǵan, qaldyqsyz ónim shyǵarý qolǵa alynyp otyrǵan kezeńde qońyr kómirdi tıimdi paıdalansaq, eń aldymen ózimizge paıda ákeledi. Álem tańdaýy «jasyl tehnologııaǵa» aýyp turǵanda jaramsyz bolyp otyrǵan qońyr kómirdi ekologııany buzbaı, ekonomıkaǵa paıda alyp keletindeı óndiris oryndaryna baǵyt-baǵdar berilse,  kómir úıindileri joıylyp, tútini men kúli az ónim shyǵarýǵa bolady.

Qońyr kómirden jaqqan kezde tútini kóp shyqpaı, shoq bolyp turatyn, tez janyp ketpeıtin, kúli az qalatyn, tasymaldaýǵa tıimdi judyryqtyń kólemindeı brıketter shyǵarý zerttele bastady. Ǵalymnyń aıtýynsha,  mundaı brıketter kamın peshterge jáne demalys oryndaryna shyqqanda káýáp jáne ózge de tamaqtar jasaýǵa yńǵaıly. Adamdar burynǵydaı qappen sekseýil nemese kómir satyp almaı-aq, daıyn brıketterdi paıdalana alady. Óıtkeni qońyr kómirden jasalǵan brıkettiń jylýlyǵy qara kómirmen birdeı bolaldy. Brıket kómirge suranys artsa, taý-taý bolyp úıilgen qońyr kómirler azaımaq.

«Bizde qazirgi óndiriste ımporttalǵan brıkettiń birneshe túri bar. Olardy tájirıbe júzinde jaǵyp ta kórdik. Shetelden kelgen brıketterdiń kóbisiniń quramynda aǵash bar», – deıdi PhD doktory Qýanysh Tastambek.

Sonymen qatar jas ǵalym qońyr kómirden bet kútimine arnalǵan maska alýmen aınalysyp júr. Krem retinde jasalatyn maska adamnyń betinde bólinetin artyq maılardy ózine sińirip alatyn qasıetimen erekshelenetin bolady. Al búginde ózimiz paıdalanyp júrgen sheteldik ónimderdiń betimizge asa paıdaly deı almaımyz. Óıtkeni sheteldik ónimder sol shyqqan eldiń tabıǵatyna, ózge de erekshelikterin eskere otyryp jasalǵan. Bizge qanshalyqty paıdaly ekenin bilmeımiz, allergııa týdyrýy múmkin. Sondyqtan ózimizdiń bet terimizge arnalǵan krem-maskalar jasap, otandyq ónimderdi kóbeıtetin ýaqyt keldi deıdi jas ǵalym.

Araılym BIMENDIEVA

Sońǵy jańalyqtar