22 Tamyz, 10:54 587 0 Syrtqy saıasat "Túrkistan" gazetiniń avtorlary

Dıplomatııa jolbasshysy – Mıhaıl Esenálıev

1928 jyldyń 15 qyr­kúıeginde Reseıdiń Saratov oblysynda qazaq dıplo­matııasynyń jaryq juldyzy bolǵan Mıhaıl Esenálıev dúnıege keldi. Tulǵanyń qazaq dıp­lomatııasynyń qaryshtap damýyna sińirgen eńbegi zor.

Mıhaıl Esenálıev KOKP OK janyndaǵy Saratov zań mektebiniń syrt­taı bólimin támamdaǵan. 1945-1950 jyldary Halyq sotynda hatshy jáne sot oryndaýshysy bolyp qyzmet ete­di. 1952-1954 jyldary Más­keý­degi Ortalyq Komsomol mektebinde bilim alady. Al 1955-1961 jylǵa deıin Qazaqstanda hatshylyq qyzmet istep, keıinnen 1961-1964 jyldary Más­keý­degi qoǵamdyq ǵy­lym­dar Akademııasynyń aspıranty bolyp, fılosofııadan dıs­ser­ta­ııa­lyq jumysyn qorǵaıdy. 1964 jyly Qazaqstanǵa qaıta oralyp, 69 jylǵa deıin Qazaqstan Kommýnıstik partııasy Almaty qala­lyq komıtetiniń ekinshi hatshysy bolady. 1969 jyldan 1981 jylǵa deıin Qa­zaq­stan Kommýnıstik partııasy mádenıet bóli­miniń meńgerýshisi bolady. Al 1981-den 1989 jylǵa deıin Qazaq KSR syrtqy ister mınıstri bolady. Atalǵan laýazymda Esenálıevtiń bilikti dıp­lomat retindegi qyry erekshe tanylady. Mıhaıl Ivanovıch óziniń dıplomat retinde qalyp­ta­sýy, el damýynda dıplo­mat­tardyń erekshe rólin baıandaıtyn, ózi­niń qyzyq pen jaýapkershilikke toly qyzmet pen ómir jo­lyn­daǵy sátteri týraly sıpattaıtyn alty kitaptyń avtory. Keńes Odaǵy delegaııasy quramynda ol BUU Bas assam­bleıa­synyń sessııasyna qa­ty­syp, uıymnyń jalpy otyrysyna birneshe ret at salysady.

KSR Odaq Keńesi Joǵary Prezıdýmynyń jarlyǵymen Mıhaıl Esenálıevke birinshi klasty Tótenshe jáne Ókiletti Elshi atty dıplomatııalyq rang beriledi. Segiz jyl Qazaq KSR syrtqy ister mınıstri bolǵan ol uzaq ýaqyt Qazaqstan Respýb­lıkasy Syrtqy ister mınıs­trliginiń erekshe tapsyrmalar boıynsha Elshisi laýazymynda boldy.

Esenálıev qyzmet atqarǵan ýaqytta Qazaq KSR SIM jańa ǵımaratqa kóship, kadrlyq óz­ge­rister oryn aldy: syrtqy ister mınıstrligindegi bar bólimdi kásibı dıplomattar basqara­tyn boldy, bir jyl ishinde Esenálıev tehnıkalyq qyzmet­ker­lerdiń sanyn kóbeıtip, SIM-di qyzmettik kólikpen qamta­ma­syz etip, mamandar kólemin ulǵaıta aldy.

Bárinen buryn Mıhaıl Esen­álıev dıplomatııalyq kadrlar daıyndaýda orasan zor eń­bek sińirdi. Máselen, ol qazaq dıp­lomattaryn uzaq sheteldik is-saparlarǵa attandyryp, is-tájirıbe jınaqtaýlaryna múmkindik jasady. Qazaqstan­nan kelgen dıplomattar Ún­dis­tan, Iemen, Laos, Aýǵan­stan, Vet­nam, Iraktaǵy keńes elshilikterinde biliktilikterin kóterip, Germanııa, Qytaı, Bolgarııa men Sırııa jáne t.b elderde tájirı­be­den óte alatyn jaǵdaıǵa jetti.

Óz estelikterinde mınıstr «Sol tusta bar mańyzdy sheshimder Máskeýde qabyldanatyn edi. Sondyqtan mınıstr laýazymyna taǵaıyndalǵannan keıin res­pýblıka úshin dıplo­ma­tııalyq kadrlardy daıarlaý máselesin kóterdim. Keńestik Dıplomatııalyq akademııaǵa qosymsha oryn bólý múmkindi­gine qol jetti, ári tikeleı, bu­ryn partııalyq organdar ar­qy­ly ǵana júzege asatyn edi. Bu­ǵan deıin Qazaqstan dıplomattardy shetelge is-saparǵa ji­be­rip, tájirıbe almasýǵa attan­dyr­maǵan, bul óz kezeginde res­pýblıkanyń SIM-degi ma­man­dardyń biliktiligin art­ty­rýǵa kedergi keltirdi», – dep jazady.

Óziniń dıplomatııalyq kóregendigi men umtylysy arqasynda Mıhaıl Ivanovıch respýblıkalyq Syrtqy ister mınıstrligine jeńildik qarastyrýǵa qol jetkizdi.

Osyndaı jaýapkershiligi mol qyzmetti atqara júrip Mıhaıl Esenálıev «Za sılnym dýhom», «Neboskrıob na Ist Rıver», «Razmyshlenııa vslýh», «Shtrı­hı k portretam», «Zapıskı dıplomata», «Na granı epoha» atty kitaptardyń avtory. Sondaı-aq merzimdi basylym­dar­da maqa­la­lar jarııalap tur­dy. Búginde Isınalıevtiń bul eńbekteri jas dıplomattar úshin taptyrmas oqý quraly sanalady.

Budan ózge juldyzy jaryq dıplomat týrasynda «M.I.Esenálıevtiń tańdaýly eńbekteri», «O chem govorıat avtografy», «Hakım. Mıhaıl Ivanovıch. Make», «Mıhaıl Isınalıev – polıtık ı dıplomat» syndy kitaptarda ómiri men qyzmeti týraly pikirler jaryq kórdi.

Sanaly ǵumyryn mámi­le­ger­lik qyzmetke arnap, otandyq dıplomatııanyń damýyna aýyz toltyryp aıtarlyq úles qos­qan Mıhaıl Ivanovıch Esenálıev Eńbek Qyzyl Tý ordenimen, «Qurmet» ordenimen, Ha­lyq­tar dostyǵy ordenimen marapattaldy.

Fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, jas dıplomattarǵa ustaz bola bilgen bilikti dıplomat Mıhaıl Esenálıevtiń esimi qazaq dıplomatııa tarıhynda máńgi jańǵyra bereri haq.

 

Oljas BERKINBAEV, jýrnalıst

Sońǵy jańalyqtar