8 Tamyz, 15:20 355 0 Aımaq Dınara MYŃJASARQYZY

Tirshiligi qaınaǵan Túrkistan

«Yrystan» nesıe alyp, yrysyn arttyrǵan

Ońtústik óńir halqy násibin jerden terip, mol ónim alyp keledi. Túrkistan oblysy, Báıdibek aýdanynda búginge deıin 343012,16 gektar bıdaıdyń 3000 gektary orylyp, 60 myń tonna astyq qambaǵa quıyldy. Gektar túsimi ortasha 20 entnerdi qurady. Jazdyq arpa egistiginiń 900 gektary orylyp, qambaǵa 13,5 myń tonna arpa tústi. Túsim – 15 entnerden aınaldy.

Osy oraıda sharýalarǵa memleket tarapynan jasalynyp jatqan kómektiń de paıdasy orasan. «Yrys» mıkroqarjy uıymy 10 jylǵa jýyq ýaqyttan beri kásippen aınalysamyn degen azamattarǵa kómek qolyn sozyp keledi.

«Yrys» MQU kásiptiń kez kelgen túrin qarjylandyrady. Bul uıymnyń arqa­synda aýyl sharýashylyǵy sala­sy­nyń erekshe qarqyn alǵanyn atap ótýge bolady. Maqtaaral aýdany boıynsha 162 sharýa qojalyǵy atalmysh uıymnyń esebinen nesıe alǵan. Qarjynyń jalpy somasy 298 mln teńgeni quraıdy. Sharýasyn dóńgeletip otyrǵandardyń biri – Maqta­aral aýdanyndaǵy «Ýkajan» sharýa qo­jalyǵy basshysy Qultaı Aman­qulovtyń aıtýynsha, 2010 jyldan beri «Yrystan» nesıe alyp keledi. Nápaqasyn jerden aıyryp otyrǵan sharýa maqta egýmen aınalysady. Sharýa qojalyǵyna tıesili 40 gektarǵa jýyq jerge maqta egý úshin jylyna 5 120 000 teńge nesıe alady eken.

Al Jetisaı aýdanynyń turǵyny maqta egýmen 40 jyldan beri aınalysyp keletin Aralbaı Ábdirazaqov «Áshirhan ata» sharýa qojalyǵyn quryp, «Yrystyń» nesıesin alyp keledi. Jyl saıyn 13 mln teńge nesıe alatyn Aralbaı Ábdira­za­qov­tyń sharýa qojalyǵyna 100 gektar jer tıesili.

Jalpy, Jetisaı aýdany boıynsha mıkroqarjy uıymynyń kómegine 209 sharýa qojalyǵy júginedi. Olar jyl saıyn 389 mln teńge nesıe alyp, ýa­qyty­ly qaıtaryp otyr.

Shardara aýdanynda 210 sharýa qo­ja­lyǵy «Yrys» MQU-nyń arqasynda nápaqa taýyp júr. Olar jyl saıyn atalmysh uıymnan 489 mln teńge alady. Tıisinshe, ónim jınalyp bitken soń sol somany 6 paıyzben qaıtarady.

– «Yrystan» nesıe alýdyń tıimdiligi – qarjyǵa erte qol jetkizemiz. Sol arqyly shıt pen janar-jaǵarmaıdy arzan kezinde ala alamyz. Bul ári qarjy únemdeýge, ári ónimdi erterek alýǵa sep bolady. Sonymen qatar «Yrys» MQU turaqty nesıe alýshy sharýalarǵa qarjy­ny ońaı alý joldaryn qarastyrǵan, – deı­di sharýa qojalyq ıeleri.

Qazirgi tańda «Yrys» mıkroqarjy uıymy 1,2 mıllıard teńgeni Túrkistan oblysynyń kásipkerlerine bólip otyr. «Yrystyqtar» jergilikti kásipkerlerge jyl basynan beri 1145 jobaǵa 3,5 mıllıard teńgeniń nesıesin taratyp úl­ger­gen.

Ataýly áleýmettik kómek – kásip ashýǵa jol

Túrkistan oblysynyń turǵyndary ataýly áleýmettik kómekke kásip­terin ashýda. Túrkistan oblysy ákiminiń orynbasary Erbol Sadyr Saryaǵash aýdanyna baryp, belgilengen memlekettik ataýly áleýmettik kómekke qol jetkizgen turǵyndarmen kezdesti. Turmysy tómen otbasylardyń úılerine baryp, jaǵdaı­la­rymen tanysty. Ataýly áleýmettik kómek alǵandardyń biri Saryaǵash qalasy turǵyny Bahtııar Lesbekov. Bes balanyń ákesi memleketten taǵaıyndalǵan 861 myń teńgesin alyp, jeke kásibin ashty. Qazirgi tańda otaǵasy turaqty jumyspen qamtylsa, al jubaıy túshpara jasaıtyn shaǵyn kásibin dóńgelete bastaǵan. Taǵy qosymsha eki azamatshany jumyspen qamtyp otyr. Jeke kásibin budan ári damytý úshin otbasy memleketten beriletin qaıtarymsyz «Grant» 500 myń teńge alýǵa nıet bildirýde. Búginde kópbalaly jan­uıanyń tabysy ulǵaıdy. Ataýly áleýmettik kómektiń ıgiligin kórgenderdiń qatarynda Túlkibas aýdanynyń turǵyny Raıhan Jasuzaqova da bar. Alty balanyń anasy taǵaıyndalǵan 621 myń teńgeniń 380 myńyn qolyna alǵan. Qomaqty qarjyǵa kópten beri armandap júrgen kásibin iske asyryp, aýdan ortalyǵynda ornalasqan ásemdik salonynan bir oryndy jalǵa alǵan. Qajetti qural saımandaryn tolyqtyrǵan kelinshek súıikti ká­si­bimen shuǵyldanyp, tabys tabýda. Aldaǵy ýaqytta ol memleket tarapynan kór­setilgen úlken qoldaýdy paıdalana otyryp, sulýlyq salonyn ashýdy josparlap otyr.

Kásipkerlerdi qoldaǵan «Atameken»

Prezıdent Q.Toqaevtyń keri baılanysty jandandyrý tapsyrmasyna oraı memlekettik baǵdarlamalardy halyqqa ashyq formatta túsindirý, jappaı ká­sip­ker­likpen aınalysýǵa úıretý, halyqqa qoljetimdi aqparat usyný maqsatynda Shymkent qalasynda «Atameken» qoldaý ortalyǵy ashyldy. Ortalyq­tyń tusaý­keser rásimine qatysqan qala ákiminiń orynbasary Gúljan Qurman­bekova atalmysh mekemeniń bolashaqta turǵyndarmen tyǵyz baılanysta jumys isteıtindigin aıtty.

– Ortalyqtar blok-modýldi pavılondarda, halyq jappaı jınalatyn jerlerde – bazarlar men vokzaldar mańy, halyq tyǵyz ornalasqan aýdandar, shetki aýdandar men kóshelerde ashylady. Sha­har­daǵy 4 aýdan ákimdiginde jáne halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynda da mobıldi ortalyq jumys isteıtin bolady. Qala ákimdigi «Atameken» kásipkerler palatasymen birigip, is-jospar bekitti. Turǵyndardyń aqparatty ashyq túrde alýyna barlyq múmkindikter qaras­tyrylady, – dedi G.Qurmanbekova.

Búginde «Atameken» qoldaý orta­lyq­tary» pılottyq rejımde Nur-Sultan, Almaty jáne Shymkent qalalarynda iske qosylǵan. Mundaı qyzmetter ózge elderde jaqsy jolǵa qoıylǵan. Máselen, bir ǵana psıholog-keńes berýshilerdiń ózi kelýshilerdiń qyzyǵýshylyqtaryn suraı otyryp, olardyń qandaı iske beıimi baryn anyqtap beredi eken. Bizde de endi mobıldik ortalyqtar adamdardyń tul­ǵa­­­lyq qasıetterin damytýǵa kómek­te­setin bolady.

– Qazirgi kezde turǵyndar qalaı, qaı­dan aqparat alýdy bile bermeıdi. Kóp jaǵdaıda qol jetkizgeni jalǵan aqparat bolyp shyǵady. Sondyqtan biz bir kózden jan-jaqty aqparat berý, jumyssyz júrgen azamattardyń dárejesin anyqtaý maqsatynda jumys isteımiz. Búgingi tańda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligimen birge bazalar ıntegraııa­syn jasap jatyrmyz. Qaı aýdanda qan­sha adam jumysqa muqtaj, qaı kásip­orynǵa jumysshy tapshy degen sııaqty saýal­darǵa jaýap beretin Shymkent qala­sy­nyń áleýmettik kartasyn jasap, naqtylaımyz. Kásipkerlikke beıimi bar azamattarǵa múmkindik kóp. Qala boıynsha 2000-ǵa jýyq turǵyn qysqa merzimdik oqytýdan ótti. Mıkroqarjy uıymynan 450 myń teńge, respýblıkalyq bıýdjetten 4500 grant bólinip otyr. Aldaǵy kez­de de áleýmettik jaǵdaıy tómen azamat­tar­dyń bárin oqytyp, jumyspen qamty­maq­pyz, – dedi «Atameken» kásipkerler pala­tasynyń dırektory Nurlan Qabysh­taev.

Ortalyqta menedjer-konsýltanttar ótinim berýshiniń alǵan bilimi men kásibı deńgeıine qaraı jumys tabý; jańa mamandyq alý (máselen, klıentter 2 aıdan 6 aıǵa deıingi qysqa merzimdi oqý kýrs­taryna jazyla alady, tyńdaý­shy­lar­ǵa shákirtaqy jáne ary qaraı jumysqa ornalastyrý múmkindigi qarastyrylǵan); «Jas kásipker» jobasyna qatysý (18-29 jas aralyǵynda jumyssyz jáne ózin-ózi jumyspen qamtyǵan jastar kásipkerlik negizderi kýrsyna jazyla alady); «Bastaý» jobasyna qatysý (jas erekshelikterine qaramastan ózin-ózi jumyspen qamtyǵan jáne jumyssyzdar bir aı ishinde bıznes júrgizýdiń negizgi daǵdylaryn úırenedi, mıkronesıe alýǵa, kásip ashyp, nemese qoldaǵy bıznesti keńeıtýge múmkindik alady) sııaqty keńester beredi. Qazirgi kezde 14 myńǵa jýyq turǵyn osy baǵ­darlamaǵa qatysyp, 6 myńy turaqty jumys oryndaryna joldama alǵan.

Jylyjaıdyń kóptigi artyqtyq etpeıdi

Aýa raıy qolaıly, jeri shuraıly Qazy­ǵurt aýdanynda jylyjaı sharýa­shy­lyǵyn órkendetýge múmkindik mol. Óńirde jylyjaı kóleminiń aıtarlyqtaı bóligi – osy aýdannyń enshisinde. Sol qıyn­dyq­tar sońǵy eki jylda jylyjaı óniminiń azaıyp ketýine ákelýde. Qazirgi tańda sharýalardyń kóbi bul kásipterinen bas tartýda. Oǵan memleket tarapynan dı­qan­darǵa qoldaýdyń azaıyp ketýi májbúr bolýda.

«Qyzylqııa» jylyjaı kooperatıviniń tóraǵasy Tillabaı Sultanov: «Memleket tarapynan buryndary janar-jaǵar­maı­dyń 40 paıyzyn óteýge sýbsıdııa berýshi edi. Sony toqtatyp qoıǵanyna eki jyl boldy, – dedi tóraǵa. – Ekinshi, kómir má­selesi. Onyń baǵasy sharyqtap ketti. Qazir kómirge qaryz emes dıqan qalmady. Búginde onyń tonnasy 20 myń teńge, ákelip berýimen 21 myń teńgege túsýde. Onyń ústine topany kóp. Bular ónim baǵasynyń ósýine aıtarlyqtaı áserin tıgizýde. Bir keli qyzanaqtyń ózindik quny – 200 teńge. Al, buǵan jumys­shy­lardyń aılyǵyn qosyńyz, onyń ústine ózimiz de tabys tabýymyz kerek. Aýdan boıynsha 120 gektar jerde jylyjaı oryn tepken. Toqtap qalǵan jylyjaılar az emes. Jylyjaı neǵurlym kóp bolsa, qysta jurtty kókónispen qamtamasyz etýge múmkindik zor» degendi aıtady.

Jylyna eki ret ónim alatyn eginshiler memleketten sýbsıdııany da jylyna eki ret, kóktemde jáne kúzde alatyn. Ony gektaryna alǵashqy jyldary 1 mıllıon 300 myńnan, keıin 1 mıllıon 500 myńǵa kóterdi. Odan 1 mıllıon 800 myńǵa jetkizgen. Onyń edáýir kómegi bar edi. Elbasy aýyl sharýashylyǵyn otandyq ekonomıkanyń draıverine aınaldyrý jóninde tapsyrma bergeni belgili. Soǵan qaramaı sharýalarǵa qoldaýdyń azaıyp jatqany túsiniksiz deıdi sala mamandary.

Joldar kúrdeli jóndeýden ótýde

Túrkistan oblysynda respýblı­ka­lyq mańyzy bar joldar kúrdeli jóndeýden ótýde. Qazir Keles aýdany arqyly ótetin «Jyzaq-Jetisaı-Qyzyl­ásker-Abaı-Saryaǵash-Jibek joly» avtomobıl jolynyń 31 shaqyrymyna ortasha jóndeý jumystary júrgizilýde.

«QazAvtoJol» Ulttyq Kompanııasy» AQ Túrkistan oblystyq fılıalynyń tapsyrysymen júrgizilip jatqan jóndeý jumystaryna respýblıkalyq bıýdjetten qarjy bólinip, aǵymdaǵy jyldyń mamyr aıynan merdiger mekeme asfalt tóseýde.  Qazan aıynyń sońynda paıdalanýǵa berilýi tıis joldy atalǵan aýdan ákimi Aqmentaı Esbaev arnaıy baryp kórdi. Ol jaýapty tulǵalarmen birge jumys barysyn baqylaýda. Qazir júrgizýshiler oblys­tyq mańyzy bar KH-72 «Abaı –Shardara» aınalma jolymen ótýde. Aýdanda sondaı-aq, Abaı aýylyndaǵy ishki kóshelerdiń basym bóligin orta jóndeýden ótkizý josparlanǵan. Ázirge 23 kósheniń sme­ta­lyq qujattary ázirlenip, oblystyq qarjy basqarmasy tarapynan tıisti qarjy qaralyp jatyr. Atap aıtqanda, A.Mamytbekuly men D. Qonaev kóshelerine asfalt tóselip, jaryq shamdar men sýaǵar ornatý josparlandy. Al T. Rys­qulov kó­shesine orta jóndeý jumystary júrgizilip, aýyldyń basym kópshilik kóshelerine tas tóselmek.   Búgingi tańda aýyl aýmaǵyndaǵy Jambyl, Asan qaıǵy, B.Qyrǵyzalıev, T.Rysqulov, D.Qonaev, Á.Satbaev kósheleri boılaryna jol bólý syzyqtary syzylyp, birqatar kóshe­ler­diń bilim berý men áleýmettik mekemeleri ornalasqan tusta­ryna tıisti jol belgileri ornatyldy.

Birneshe ǵımarat syılamaq

Búginde oblys ákimdikteri men elimizdiń iri kompanııalary Túr­kis­tan qalasyn túletý jolynda kúndiz-túni eńbek etýde. Solardyń biri – «Sa­muryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory» AQ. Atalǵan kompanııa kıeli shaharda 5 ǵı­marattyń qurylysyn júrgizýde. Osy­ǵan oraı, «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory» AQ basqarma tóraǵasy Ahmetjan Esimov Túrkistanǵa arnaıy kelip, qurylys jumystarynyń barysymen tanysyp qaıtty.

Máselen, 2020 jyly paıdalanýǵa be­riledi dep josparlanǵan oqýshylar sa­raıynyń talapqa saı bolýy búginde bas­ty nazarda tur. Bul nysannyń qu­ry­lysyna 100 adam jumysqa tartylady. Sonymen birge Ulttyq ál-aýqat qory 7 myń orynǵa laıyqtalǵan ortalyq stadıon da salýda. Onyń aýmaǵy – 8,3 gektarǵa teń.

ÝEFA talaptaryna saı keletin nysan 2020 jyly el ıgiligine berilmek. Oblys ortalyǵynda boı kóterip jatqan ǵı­ma­rattardy aralaǵan A.Esimov kongress-holl men amfıteatr jáne Q.A.Iasaýı mýzeıi­niń qurylysyn kórdi. Aýmaǵy 3200 sharshy metrdi quraıtyn mýzeıdi «Sa­mu­ryq-Qazynanyń» tapsyrysymen «Bazıs-A» kompanııasy júrgizýde. Murajaı kelesi jyly paıdalanýǵa beriledi dep josparlanýda.

Jalpy bıyl naýryz aıynda irgetasy qalana bastaǵan nysandar 2020 jyly salynyp bitpek. A.Esimov qurylysqa jaýapty tulǵalarǵa ǵımarattardy sapaly ári ýaqtyly elge tapsyrý kerektigin eskertti. Nysandar tolyq salynǵansha qadaǵalaýda bolady.

Arys qalasy qalpyna keldi

QR Premer-mınıstri Asqar Mamın kezekti ret issaparmen Arys qalasyna keldi. Sapar barysynda Úkimet basshysy birneshe nysandy aralap, olardyń qurylysymen, jóndeý jumystarymen tanysty.

Solardyń ishinde áskerı qalashyq, «Kóktem-2» shaǵynaýdanyndaǵy Ivan Jýr­ba atyndaǵy mektep, M.Jumabaev kó­she­­sindegi qalalyq aýrýhana, T.Tájibaev kó­shesi boıyndaǵy eki qabatty turǵyn úı­ler, Prıvokzalnyı kóshesindegi «Arys-1» temirjol vokzaly, N.Ismaılov kóshesinde ornalasqan Ortalyq stadıon jáne Ergóbek kóshesindegi №126 turǵyn úı bar.

Osy ǵımarattardyń ishinde Ivan Jýr­ba atyndaǵy mektep jarylystan kóbirek zardap shekken bolatyn. Búgingi tańda mekteptiń esik-terezesi, shatyry tolyq jańartylyp bitti. Endi ishki árleý jumystary jalǵasýda. Sondaı-aq, sport alańy da zamanaýı talaptarǵa sáıkes qaıta qalpyna keltirilip jatyr. Óz kezeginde QR Premer-mınıstri A.Mamın atalmysh oqý ǵımaratyn 1 qyrkúıekke deıin tolyq aıaqtap bitirýdi tapsyrdy.

Munan soń Úkimet basshysynyń tóra­ǵa­lyǵymen qalalyq ákimdikte arnaıy jıyn ótti. Onda salalyq mınıstrler atqarylǵan jumystar jóninde esep berdi. QR Indýstrııa jáne ınfra­qu­ry­lymdyq damý birinshi vıe-mınıstri Q.Ósken­baevtyń aıtýynsha, qalanyń 90 paıyzy qalpyna keltirildi. Bir aı ishinde úlken jumystar atqaryldy. Sonyń nátıjesinde 6,5 myń turǵyn úı jóndeldi. Bul – osynshama otbasy úılerine kirdi degen sóz. 60-tan astam áleýmettik nysan – mektep, aýrýhana, balabaqsha, sport keshenderi 20 tamyzǵa deıin jóndelip bitedi. Túrli se­bep­terge baılanysty 144 úıde áli qalpyna keltirý jumystary bastalǵan joq. Sonyń ishinde 80 úıdiń ıeleri kelispegendikten qurylysy toqtap tur. Jalpy, Arysqa eki júzden astam qurylys kompanııasy, segiz myńdaı jumysshy jáne úsh júzge jýyq tehnıka jumyl­dy­ryldy. Birinshi vıe-mınıstrdiń málim­deýin­she, Atyraý oblysyna tıesili 466 úıdiń 409-y tolyq qalpyna keltirildi. 56 úıdiń qurylysy jańadan bastaldy. Munda 475 qurylysshy jumys istep júr. Sondaı-aq, Pavlodar oblysyna bekitilgen sektordaǵy 334 úıdiń 312-si aıaqtalsa, 20 úıdi qalpyna keltirý jumystary júrip jatyr.

Munan soń sóz alǵan QR Bilim jáne ǵy­lym mınıstri A.Aımaǵambetov baıandamasynda 3800 bala lagerlerde demal­ǵa­ny, áli kezekte 4800 bala turǵany jóninde málimdedi. «5 tamyzda 150 oqýshy Túrkistanǵa demalýǵa attanbaq. Búgingi tańda jańa oqý jylyna qyzý daıyndyq júrip jatyr. Oqýshylar jańa oqýlyq­tar­men júz paıyz qamtylatyn bolady. Mınıstr 1 qyrkúıekke deıin mektepter oqýshylardy qabyldaýǵa tolyq daıyn bolady» degen ýádesin berdi.

QR Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov Arystaǵy jańa oqý jylyna daıyndyq týraly aıtyp berdi. «Biz Arysqa birneshe ret bardyq. Qazirgi ýa­qyt­ta onda Bilim jáne ǵylym mınıs­tr­liginiń ókili júr. Ol mektepterdegi jóndeý jumystaryn qadaǵalaıdy. Jańa oqý jylyna qala men ondaǵy bilim berý mekemeleri tolyq daıyn bolady dep aıta alamyz», – dedi mınıstr. Sonymen birge, mınıstr mektepterdiń jaı-kúıi týraly aıtyp berdi. «Terezesine ǵana zaqym kelgen mektepter bar. Tek ishinara jóndeý jumystary qajet mekemeler boldy. Biraq, is júzinde shamamen barlyq mektepke kúrdeli jóndeý júrgizildi. Máselen, jarylystan zardap shekpegen sporttyq zaldardyń da edenderi aýystyryldy. Apta saıyn Arysqa baramyz jáne úlken ózg­eristerdiń kýási bolyp jatyrmyz. Bar­lyq mektep oqý jylyna ázir bolady, oǵan alańdaýdyń qajeti joq», – dedi ol. Buǵan deıin Arys qalasynda 6 704 úıdiń jóndeý jumystary aıaqtalǵany habar­lan­ǵan edi. Qalany qalpyna keltirý ju­mys­taryna 184 kompanııa, 7 382 qury­lysshy jáne 298 arnaıy tehnıka qaty­sýda.

QR Densaýlyq saqtaý mınıstri E.Birtanov aýdandyq aýrýhananyń jóndeý jumystary 15 tamyzǵa qaraı bitetinin baıandady. Tósek-oryn jergilikti jerden satyp alynsa, medıınalyq qural-jab­dyqtar ýaqytsha ózge óńirlerden áke­linbek. Respýblıkalyq bıýdjetten 800 mln teńge bólinip otyr. Osy jáne demeý­shiler esebinen túsken 144 mln teńgege kerekti apparattar satyp alynady. Ózge emdeý mekemeleri de kúzge qaraı tolyq aıaqtalady.

Jıyndy qorytyndylaǵan Úkimet basshysy jumysty úılestire bilgeni úshin Túrkistan oblystyq ákimdigi men aýdan­dyq ákimshilikterge, sonymen birge, qury­lys alańynda júrgen barsha azamattarǵa alǵysyn bildirdi. «Halyqtyń birligi men tıimdi jospardyń arqasynda az ýaqyttyń ishinde qalany qalpyna keltire aldyq. Jóndeý jumystarynyń 90 paıyzy bitti. Endi kúrdeli qurylystardy tamyzdyń 20-na deıin aıaqtaýymyz kerek. Qazir shahardyń ınfraqurylymyn jańǵyrtý júrgizilýde. Taıaý kúnderi ol jumystardy da aıaqtap úlgerýimiz qajet», – dedi A.Mamın.

 

Dınara Myńjasarqyzy

Sońǵy jańalyqtar