7 Tamyz, 23:31 386 0 Ádebıet "Túrkistan" gazetiniń avtorlary

Bata qasıeti

Qazaq halqynda árbir ıgi bastamalarǵa, aq astarhanǵa, jas otaýlarǵa beriletin san qıly batalardyń túrleri bar. Halqymyz aq nıetpen bata berip, jaqyndary úshin tilek tileýdi dástúrge aınaldyrǵan. Sol dástúrler qazirgi kúnge deıin saqtalyp, jańǵyrýda. Batany kez- kelgen adam bere bermeıdi. Sonymen qatar, kimge qaratylyp aıtylsa soǵan baılanysty batanyń mátini de ózgerip otyrady.

Etnograf-folklorshy ǵalym Aleksandr Vasılev óziniń 1905 jyly Orynborda shyqqan «Obrazy kırgızskoı narodnoı slovestnostı, molıtvennyh blagojelanıı – bata sóz» atty maqalasynda «Kimde-kim qazaq dalasynda bolsa, ol batanyń halyqtyń qandaı erekshe nazarynda bolatynyn jaqsy biledi. Bata qazaq poezııasynyń erekshe túri, onda bata berýshi adamnyń úı ıesine degen shyn júrekti jaryp shyqqan yqylas-peıili, aq nıeti, Alladan tiler tilegi poezııalyq óleń túrinde aqtarylady» dep jazǵan.
Bata berý – qazaq halqynda kóbine astan keıin tabaqty  jınap alýdyń aldynda atqarylatyn ǵuryp retinde saqtalyp kelet. Aqsaqaldar, aq jaýlyqty analar bata berip jatqanda jas otaýlar,jastar, keıde tipti egde adamdar da túregep turyp qol jaıady. Osy arqyly da batanyń qasıetine kóz jetkize alamyz.

Bata qaı kezde jáne kimge qarata aıtylyp turǵanyna qaraı birneshe túrge bólinedi. Olar – jarapazan batasy, serttesý batasy, jol batasy, jańa aı batasy, teris bata, soǵym batasy, kóshi-qon batasy, jas otaý ıelerine arnalǵan bata jáne ólim shyqqan úıde aıtylatyn bata jáne t.b.-lar

Halqymyz árdaıym jurttyń qarǵysyna iligip, teris bata alýdan saqtanǵan. Teris batany qarǵys pen jazanyń eń aýyr túri dep qarastyrýǵa bolady. Mundaı bata kóp jaǵdaıda ata-tegin kópshilik aldynda uıatqa qaldyrǵandarǵa beriledi. Ǵalymdardyń aıtýynsha, qazaq qoǵamynda batanyń bul túri sırek aıtylǵan. Budan ózge teris batany alǵannan keıin ony qaıtarý úshin jalbaryný rásimderi jasalatyn bolǵan.

Albına Týmarova, Shákárim atyndaǵy Semeı memlekettik ýnıversıtetiniń stýdenti

Sońǵy jańalyqtar