3 Tamyz, 12:36 454 0 Tarıh "Túrkistan" gazetiniń avtorlary

Arhıv el tarıhynan syr shertedi

Qaı memleket bolsa da, óziniń arhıv jáne arhıvtegi qor isterin mańyzdy salalardyń biri sanaıdy. Bul oraıda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly dalanyń jeti qyry» atty baǵ­dar­lamalyq maqalasy atap kórsetilgen «Arhıv – 2025» baǵdarlamasyn ázir­leý bastamasy elimizge serpilis alyp kelgeni sózsiz. 

Elbasynyń 2013 jylǵy 8 qań­tar­daǵy №464 Jarlyǵymen beki­til­gen «Aqpa­rat­ty Qazaqstan-2020» memlekettik baǵ­dar­la­masyna sáıkes «Qujat­tar­dyń biryńǵaı elektrondyq arhıvi» aqparattyq júıesin qurýdy bastady. Osy kezden bastap qu­jattardy elektrondy qorǵa kóshirý ju­mys­tary bastaldy. Al sandyq júıege qosyl­ǵan soń eń sońǵy úlgidegi tehnologııalardy qol­danǵanda kitapty sógip áýre bolmaıdy, 1 mı­nýtta 150-180 paraqty kóshirip berýge bolady.

«ıfrlyq Qazaqstan» memlekettik baǵ­­­darla­masy respýblıkamyzda 2017 jy­ly qabyldanǵany belgili. Atalǵan baǵ­dar­lama halyqtyń ıfrlyq saýatty­lyǵyn arttyrýdy jáne shalǵaıda­ǵy eldi mekenderde 2022 jylǵa deıin ınternetke qol­jetim­di­likti qamtamasyz etýdi kózdeıdi. Iaǵnı ıfrly ekonomıkany joǵary bilimdi, bi­likti mamandarsyz qalyptas­ty­rý múmkin emes. Osy oraıda IT mamandar bar degeni­miz­ben, arhıvtiń ishki qurylymy men onyń qujattarynyń mazmuny men qura­myn tolyqtaı meń­gergen ıfrlandyrý pro­e­sin ıgere alatyn IT mamandar jetkilik­siz.

Qazaqstanda jalǵyz arhıv isi mamandaryn daıarlaıtyn oqý orny – ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti. Mun­daǵy bilim alýshylar sany óte az. Sebebi bólinetin granttar sany shekteýli. Tipti sońǵy jyldary doktorantýranyń ashylǵanymen oǵan tapsyrýshylar da az ekeni belgili. Bul kásibı daıarlanǵan ma­man­dardyń jetkiliksizdigin kórsetedi. Sol sebepti elimizde aldaǵy jyldarda arhıv isi salasynda IT mamandar daıarlaıtyn mamandyqtar ashý kerek. Sonymen qatar arhıv salasyna ıfrlandyrýdy júrgizýge zamanaýı talaptarǵa saı teh­nı­kalyq jabdyqtar qajet, ol úshin memlekettik birneshe jobalar daıyndalý ús­tinde.

Búgingi kúni arhıv salasyndaǵy memlekettik qyzmetterdiń ereksheligi san alýan jáne kúrdelene túsýde. Memlekettik kórsetiletin qyzmetterdiń halyq úshin qoljetimdi bolýy, onyń sapaly oryn­dalýy, atqarylǵan jumystardyń jarııalylyǵy – úkimet tarapynan qo­ıy­­lyp otyrǵan basty talaptardyń biri.

Jambyl oblysy boıynsha búgingi kúni 1 oblystyq, 1 qalalyq, 10 aýdan kóle­min­degi memlekettik arhıvter halyq­qa qalt­qy­syz qyzmet etýde.Solardyń biri Talas aýdanynyń memlekettik arhıvi. Atalǵan arhıv Talas jáne Sarysý aýdandary ta­rı­hynyń san qyrly tustary: saıasat, ekonomıka, mádenıet, aýylsharýa­shy­lyq, halyq aǵartý taqyrybyndaǵy 1925-2017 j.j. aralyǵyndaǵy barlyǵy 261 qorda 58958 saqtaý birligi qujattar saqtalyp otyr.

Búgingi tańda arhıv salasynda mem­le­ket­­tik saqtaýdaǵy barlyq qujattarǵa san­dyq kóshirme jasalyp, «elektrondy arhıv» jasaqtalýda. 2016 jyldan bastaý alǵan «Elektrondyq úkimet»-e-gov por­ta­ly arqyly jáne «HQKO» departamenti arqyly qyzmet kórsetýdiń búgingi tań­da­ǵy kórsetkishteri jaqsy, onyń ishinde jeke tulǵalar júz paıyz elektrondyq úkimet ar­qyly óz suranystaryna jaýap alyp otyr.

Búgingi kúnniń basty talaby – tutynýshy úshin jeńil, ári yńǵaıly, ári tıimdi tásilmen, zamanaýı tehnologııalardyń ar­qa­synda qarym-qatynas jasaý, qaǵaz­bas­tylyqtan aryltý ekenin halyqqa túsindirý, jetkizý. Osy oraıda arhıvte jo­spar­ly túrde ártúrli is-sharalar uıymdastyrylyp keledi. Arhıvte adaldyq alańy jobasy qolǵa alynyp otyr. «Arhıv-2025» baǵytyn halyq arasynda keńinen nasıhattap, aýdandaǵy okrýgterde túsindirý jumystary ótkizilip keledi. Talas aýdany ákimdiginiń uıymdasty­rýy­men sandyq qoltańba alý, «Elektrondyq úkimet» e-gov portaly arqyly ótinish berý, túrli salalardan arhıvtik anyqtama alýdyń jáne mobıldi baılanys arqyly aqparat alýdyń joldary men tıimdiligin nasıhat­taýǵa arnalǵan jármeńkege bizdiń mamandar únemi atsalysyp keledi.

Bir ǵana jylǵy statıstıkalyq málimetterdi alyp qarasaq, 2018 jyly áleý­met­tik sıpattaǵy ártúrli, barlyǵy – 2559 ótinishter men hattarǵa arhıvtik anyq­tama­lar daıyndaldy.

Jalpy arhıvten beriletin memlekettik qyzmettiń túri «Arhıvtik anyqtama» bolǵandyqtan kelip túsetin suranystyń túri men sıpaty da ártúrli. Kópshiligi zeınetke shyǵý úshin eńbek ótili, aılyq tabysy, aýdarylǵan zeınetaqy jarnasy, mekeme ataýy týraly surasa, endi biri oqý ornyn bitirgenin, akt jazbalaryn, satý-satyp alý kelisim sharttary men jekeshelendirý sharttaryn, endi biri ıeligindegi jeri týraly sheshim, qaýly, qarardy anyqtaýdy suraıdy.Sondaı-aq, alys-jaqyn shet el azamattary da hat arqyly, senimdi ókilderi arqyly senim hatpen ótinish bildirse, keıbiri Syrtqy Ister Mınıstrligi arqyly ár túrli suranystar joldaıdy. Mysaly Germanııadan túsetin suranys­tar­dyń talaby ózgeshe, ol eldiń zeınetaqy qorlary árbir azamattyń Qazaqstandaǵy eńbek ótili 30 jyl nemese 40 jyl bolsa, sol jyldardaǵy jumys kúnin, aýyrǵan kúnin, eńbek demalysyn, oqýǵa baılanys­ty, bala kútimine baılanysty demalysta bolǵan kúnderiniń tolyq esebin suraıdy.

Arhıv mekemelerine munymen qosa Qazaqstannyń ózge aımaqtarynan, alys-jaqyn shetelderden suraý hattar únemi tolassyz túsip jatady. Árıne, osyndaı suranystardyń nátıjesinde keıde joǵyn izdep tapqan, az ǵana arhıv málimetterinen tóbeleri kókke jetetin turǵyndardy kórgende óz mamandyǵyńnyń mártebeli ekenin uǵynasyń. Adamdardyń kózderine jas úıiretin mundaı jumystardyń oryndalýy rýhanı, kásibı qanaǵattanarlyq sezimin týdyrady, óıtkeni árbir suraýdyń artynda adam taǵdyry tur.

 

Almas MUHTAROV,

Jambyl oblysy,Talas aýdanynyń memlekettik arhıviniń dırektory

Sońǵy jańalyqtar