3 Tamyz, 11:32 393 0 Qaýipsizdik Ásel ÁNÝARBEK

Sibir órtenip jatyr

Reseıdiń Iakýtııa, Krasnoıar ólkesi jáne Irkýtski oblysyndaǵy úsh mıllıon gektar jerdi órt shaldy. Apta basynda Reseı aýmaǵynda 13 myń gektardan astam orman órti sóndirildi.

Al jalyn jalmaǵan aımaqtyń jalpy aýmaǵy 3 mıllıon gektardan asady. Tilsiz jaý Reseıdiń alys Shyǵys jáne Sibir federaldy okrýgterindegi ormandarda oryn alǵan. Jalpy qazirgi ýaqytta jalyn jetýge qıyn jerlerde qaýlap jatyr. Al ony aýyzdyqtaýǵa ketetin shyǵyn odan keletin zııannan birshama artyq. Son­dyqtan órt eldi mekenderge nemese ınfra­qu­rylymǵa qaýip tóndirgen jaǵdaıda ǵana són­di­rilýde. Onyń ústine, Reseı bıligi alys   orman­dar­daǵy qyzyl jalyndy sóndirý ekonomıkalyq turǵyda tıimsiz jáne tehnıkalyq jaǵynan kúrdeli bolǵandyqtan órtti sóndirmeý týraly sheshim qabyldaǵan bolatyn. Reseı bı­liginiń mundaı sheshimi jergilikti halyqtyń ashý-yzasyn týǵyzdy. Talaı baılyqtyń kúlge aı­nal­ǵanyn alǵa tartqan turǵyndar bıliktiń sheshimin aqylǵa qonymsyz dep baǵalap, taıgadaǵy jalyndy tez arada sóndirýdi talap etti. Tipti, 600 myńnan astam adam órttiń jaıylýyn toq­ta­týdy talap etken petıııaǵa qol qoıǵan.  Petıııa avtorlary tótenshe jaǵdaı rejımi engizilse órtti sóndirýge qarjy men qosymsha qural-jabdyqtar jáne qutqarýshylar jiberýge múm­kindik bolady, buǵan qosa tótenshe jaǵdaı engizý órtti sóndirýge jaýapty adamdarǵa úlken jaýapkershilik júk­teıdi dep sanaıdy. Alaıda bıliktegiler órtten esh­qandaı qaýip joǵyn alǵa tartyp álek.

Aýqymdy orman órti saldarynan Sibirdiń barlyq aýmaǵyn bir aptadan beri tútin basyp, jurtty úreılendirip otyr. Tipti, órtten shyqqan tútin Edil jaǵalaýy men Qazaqstanǵa da jetken. Qazgıdromettiń habarlaýynsha, órt tútini Soltústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan, Pavlodar, Aqmola oblystaryn, Qostanaı oblysyn, Nur-Sultan qalasyn qamtydy. Sonymen qatar Qaraǵandy oblysyna jáne Almaty oblysynyń soltústik aýdandaryna taraldy.

Áýe orman kúzetiniń málimetterine sáıkes, 28 shilde kúni saǵat 0: 00-de Reseıde 89 myń gektardan astam aýmaqty sharpyǵan 126 orman órti boldy. Kúni boıy 834 gektar aýmaqta 46 órt joıyldy. Sibirdegi orman órtterine +30 gradýsqa deıingi ystyq temperatýra sebep bolǵan. Jańbyr jaýmaı, jer qurǵap, onymen qosa jel soqqany áser etken.

Jalpy, kórshiles Reseıde orman órti jıi tirkeledi. Máselen, bıylǵy jyldyń mamyr aıynda Reseıdiń 18 aımaǵynda orman órtendi. Sol kezdiń ózinde Tótenshe jaǵdaılar jónindegi qyzmet eldiń 77 óńirinde orman órti qaýpi bar ekenin málimdegen edi. Esterińizde bolsa, ótken jyldyń tamyz aıynda bir kún ishinde Reseı aýmaǵyndaǵy 19 orman otqa oranǵan bolatyn.

Tegter sibir

Sońǵy jańalyqtar