5 Shilde 2019, 11:57 666 0 Ádebıet "Túrkistan" gazetiniń avtorlary

Ómirzaq AITBAIULY: TERMIN MÁSELESINE ASYǴYSTYQ JARASPAIDY

Ómirzaq AITBAIULY, Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń prezıdenti:

– Jalpy termınologııa kim kóringen aralasa beretin nárse emes. Oǵan abaılap barý kerek. Árkim óz salasyn bilip, óz sharýasymen aınalysqany durys qoı. Termın máselesi qyzyqtyra ma, mamandardan surasyn. Oǵan búkil ómirin arnaǵan adamdar bar, sondyqtan solardyń pikirine júginip, oılasqan artyq emes.

Termınderdiń sátti jasalǵandaryna tıispeý kerek. Máselen «synyp» sózin baıaǵyda Ahmet Baıtursynuly qalyptastyrǵan. Keńestik kezeńde Ahańnyń jasaǵan termınderiniń birazyn saıasat úshin qoldanystan alyp tastaǵanymen, qaıtadan ornyn taýyp jatyr. Termın máselesine asyǵystyq jaraspaıdy, bári birden qalyptasyp, damyp ketpeıdi.

Halyqaralyq termınderdi aýdarý, onyń tájirıbede qoldanylýy jaıynda bilgisi kelgen kisi bolsa, ǵalymdarymyzdyń eńbekterine kóz júgirtsin. Kerek nársesiniń bárin tabady.

Halyqaralyq termınderdi ózgertpeı qabyldaý kerek, elimizdegi úsh tilde bilim berý baǵytyna sáıkes aǵylshyn tilin úırengende halyqaralyq termınderdiń paıdasy zor deıtinder, aldymen, qazaq tilin damytýdy oılasyn. Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev «Eń aldymen qazaq tilin damytý kerek» dedi emes pe, elimizdiń til saıasaty úshin durys sóz ol. Jaratylystaný ǵylymdarynyń bárin aǵylshynsha oqytamyz degen sóz – absýrd. Matematıka, fızıka, hımııa pánderin mektepte qazaqsha oqyp óstik qoı, olardyń bárinde qazaqsha qalyptasqan termınder bar. Akademık Qanysh Sátbaevtan bastap, nebir myqty ǵalymdardyń bári jaratylystaný pánderin qazaqsha oqyǵan. Solar kimnen kem? Qazaq mektebinde balaǵa kóptegen pánderdi aǵylshynsha oqytý – qazaq tilin qurtýmen birdeı. Eger balaǵa qazaq tilinde bilim berilmese, onyń kimge qajeti bar? Al bilim beremiz be, termınderdiń qazaqshalanýynyń mańyzyn bilý kerek.

Sońǵy jańalyqtar