5 Shilde 2019, 11:51 805 0 Bilgenge marjan "Túrkistan" gazetiniń avtorlary

Seıithan JOShYBAEV: Derttiń kóbi qara nıetten

Búginde kardıohırýrgııa damýdyń jańa satysyna kóterildi. Buǵan jekemenshik ǵylymı klınıkasyn megapolıste emes, aımaqta ashyp, joǵary medıınalyq kómektiń qoljetimdiligin arttyrǵan Qazaqstannyń eńbek sińirgen dárigeri, júrek-qan tamyrlary hırýrgtary Assoııasynyń prezıdenti, II dárejeli «Barys» ordeniniń ıegeri Seıithan Joshybaev bastaǵan «Ǵylymı-klınıkalyq kardıohırýrgııa jáne transplantologııa ortalyǵynyń» qyzmetkerleriniń qosqan úlesi eleýli. Orta Azııa aýmaǵynda júrekke ımplantaııa da eń alǵash osynda jasalǵan. Sondyqtan da Taraz qalasyndaǵy birden-bir ǵylymı-klınıkalyq negizde jumys isteıtin ortalyqqa arnaıy baryp, bas dırektorymen suhbattasqan edik.

–  Seıithan aǵa, Joshybaevtyń orta­lyǵyn elimizde ǵana emes, kór­shiles shet memleketter de  jaqsy biledi. Alǵash ashylǵan kezden-aq, sapaly medıınalyq kómek kórsetý arqyly jaǵymdy pikir qalyptastyrǵan klınıka 10 jyldan asa ýaqytta aıaǵynan nyq turdy desek, artyq aıtpaımyz. Degenmen jurt tanyssyn, ortalyqtaǵy jyl saıyn engiziletin jańalyqtar men oń ózgerister jaıly aıtyp berseńiz...

– Negizi eń alǵashqy otany 2007 jyldyń 22 jeltoqsanynda jasadyq. Al saltanatty sharany 2008 jyldyń naýryz aıynda ótkizdik. Sóıtip Taraz qalasyndaǵy T.Rysqulov atyndaǵy sanatorııdiń bir ǵımaratynda jumysymyzdy bastadyq. Onda ánsheıin «Kardıohırýrgııa ortalyǵy» bolyp atalatynbyz. Sebebi, ol kezde ǵylymı klınıka dep ataýǵa jaǵdaıymyz saı kelmeıtin. Ǵylymı eńbek jasaý úshin birtalaı dúnıe kerek qoı. Aldymen sáýletti ári keń ǵımarat qajet. Ol jer operaııa jasap, em-sharalaryn júrgizýmen qatar, zertteý jumystaryn júrgizýge laıyq bolýy tıis edi.

Biz odan basqa da aldymyzǵa úlken  maqsat qoıdyq. Mine, sońǵy jylda alǵa qoıǵan josparymyzdyń barlyǵy oryndalmasa da, biraz nárse jasadyq dep oılaımyn. Sebebi aıaǵymyzǵa turyp, ǵı­maratymyzdy jańǵyrtyp, jan-jaǵymyzdy ońdap, jańadan qurylǵylar alyp, qazirgi zamanǵa sáıkes, ınnovaııa­lyq jańa tehnologııalarǵa qol jetkizdik. Olarmen jumys isteýdi úırendik, Qudaıǵa shúkir bilimdi-tájirıbeli jastarymyz kóp.

– Ortalyqqa ǵylymı-klınıkalyq dáreje berilýiniń ózi tegin emes qoı. Kardıohırýrgııalyq operaııalardyń kóptep jasalyp jatqanyn bilemiz, sizderdiń tynymsyz izdenisterińizdiń ózi transplantaııaǵa kóshý emes pe?

– Ortalyqtyń tek qana kardıohırýrgııa emes transplantologııa dep ataýymyzdyń bir ǵana sebebi bar. Ol – turǵyndarǵa sapaly joǵary medıınalyq kómekti qoljetimdi etý. Transplantologııanyń ózi ekige bólinedi. Birinshisi – aǵzalardy almastyrý (búırek, júrek, ókpe, baýyr). Ekinshisi – jasýsha tehnologııasy. Adamzat ózi jasýshadan jaralady ǵoı. Jas kletkadan aǵzaǵa qajetti bólikti ósirý jáne transplantaııalaý regeneratıvti tehnologııa dep atalady.  Re – degenimizdiń ózi qaıta jan berý. Biz qajetti aǵzalardy jasýshadan ósirip, emdeýge paıdalaný jaǵyn qarastyryp jatyrmyz. Sońǵy jyldary osy salaǵa kóńil bóle bastadyq.

2017 jyly ózimizdiń bir qyzmetkerimiz osy sala boıynsha doktorantýraǵa ótti. PhD doktorlyǵyn qorǵaǵan soń, oǵan tájirıbe júzinde aǵzalardy almastyrý úshin arnaıy lobaratorııa kerek. Búginde ortalyqtan sondaı lobaratorııa ashtyq. Barlyq jabdyǵyn aldyq. Eń sońǵy quraldarda jetkizildi. Oǵan Anglııadan Oksfordty bitirip kelgen bıotehnologııa jaǵyn jetik meńgergen, taza aǵylshyn tilin biletin Darhan degen jigitti jetekshi etip bekittik.

Transplantaııada túbi regeneratıvti tehnologııaǵa kóńil bólinedi. Sebebi, adamdardyń aǵzalary bir-birine sáıkes kelmeýi múmkin, qan toptary sııaqty. Al qaıta jan bergen jasýsha tehnologııasy kóp túıtkildiń sheshimi bolary anyq.

– Ortalyq dárigerleri transplantaııa jasaýǵa daıyn ba? Mamandardyń biliktiligin arttyrýda, tájirıbe almasýda qaı eldermen baılanys ornattyńyzdar?

– Eń kóp júrek almastyrý otalary Úndistanda jasalady. Aldyńǵy jyly sol jaqta 1 aı júrip, kóp nárse úırendik. Byltyr Túrkııaǵa bardyq, onda bizdiń 7 adamdyq top, operaııalarǵa qatysty. Men ózim 10 kún boldym. Biz júrek almastyrýdy oqyp-bilip, kórip, bilimimizdi shyńdadyq. Muny úsh jyl buryn bastaǵanbyz. Bir mamanymyz Túrkııaǵa baryp, 6 aı oqyp keldi.

Transplantologııalyq operaııada eń mańyzdysy – donorlyq. Bizde ol damymaı qalǵan. Sondyqtan, kóp jaǵdaıda jasandy júrek qoıady. Sony ıgeremiz dep bardyq. Aınaldyrǵan bir aptanyń ishinde sondaı 2 otany kórdik. Túrkııa jasandy júrek almastyrý jaǵynan dúnıejúzinde tájirıbesi kóp el desek bolady. Onda 250-deı adam kezekte turyp, kúndelikti tekserilip turady eken. Sony kórip keldik. Jalpy hırýrgtarǵa tereń bilimmen qatar, tehnıkany da úırený qajet. Hırýrgııanyń ózi qol óneri ǵoı. Qoldy jaqsy jattyqtyrmasa, bolmaıdy.

Osydan úsh jyl buryn halyqaralyq konferenııa ótkizgenbiz. Adamnyń júregi ábden sharshaǵanda, aıaq-qoly isinip, júre almaı qalǵan kezde ne isteýge bolatynyn shetel mamandaryn shaqyryp, talqyladyq. Sonda bizde Qytaıdan, Reseıden, Úndistannan, Týrkııadan jaqsy mamandar kelgen. Byltyr mamyrda taǵy da konfereııa ótkizdik. Oǵan Amerıkadan, Japonııadan jańaǵy regeneratıvti tehnologııany meńgergen professorlar keldi. Japonııadan kelgen maman dúnıejúzine tanymal. Maqsat bireý – ortalyqta jaqsy, mańyzdy ister istep jatqanymyzdy el kórsin degen oı. Transplantaııalyq otalar jasaýǵa barlyq jaǵynan daıyn ekenimizdi kórsetý.

Osy basqosýǵa deıin búırek almastyrý operaııasyn ótkizdik. Odan keıin jasandy júrek almastyrýǵa qol jetkizdik. Túrkııadan Mustafa degen professor, meniń oqýshym Iýrıı Pıany shaqyrtyp, jasandy júrek almastyrý operaııasyn jasadyq. Bizge aldymen dárigerlerdiń senimin arttyrý kerek boldy. Sebebi, barlyǵy sodan bastalady. Odan keıin dárigerler aýrýlarǵa túsindire bastasa, transplantaııa alǵa qaraı jyljıdy. Qazaqta maqal bar ǵoı «Basy aýyrmaǵannyń Qudaımenen isi joq» degen. Sol sııaqty elimizde júrekke ota jasalatynyn bilmeıtinder kóp.

Elbasy Nursultan Nazarbaev áleýmettik bes bastama kóterip, áleýmettik salaǵa úlken serpilis ákeldi ǵoı. Endigi sondaı úlken bir qadam medıınada jasalady dep oılaımyn. Sebebi, óńirlerde medıına damyp jatyr, transplantaııa jasalýda. Alaıda ruqsat alýǵa birshama ýaqyt kerek. Negizi búırek, baýyr almastyrý otalary Almatyda, Aqtóbede jasalyp júr. Qazir Shymkentte de qolǵa alynǵan. Júrek, ókpeni Astanada aýystyrady. Qazaqstanda búırekti almastyra bastaǵanymyzǵa 30 jyl boldy. Al júrekke 5 jyldan endi asty. Osyndaı joǵary medıınalyq kómek óńirlerde de kórsetilse. Mysaly, nege Tarazdy elimizdiń medıına ortalyǵyna aınaldyrmasqa? Germanııada Berlınde emes, Bonn sekildi birneshe qalasy medıınasy jaǵynan tanymal.

– Birer jyl buryn ortalyqta «Taza júrek» jobasy qolǵa alynǵan edi, qazir toqtap qaldy ma, qalaı?

– Joba jumysy toqtaǵan joq. Bul jobany biz oblystyń densaýlyq saqtaý salasyna kómek kórsetý maqsatynda qolǵa alǵanbyz. «Taza júrek» dep beker ataǵan joqpyz. Júrek aýrýdan ǵana emes, pıǵyl, peıil jaǵynan da taza bolýy kerek. Derttiń kóbi qara nıetten týady. Pıǵyly jaman jan – ýaıymshyl, kekshil, yzaly. Al ol  júrekke salmaq túsiredi. Al jobanyń baǵyty – aýyldy jerlerde júrek-qantamyrlary aýrýlary qanshalyqty jaıylǵan jáne onyń sebebi nede ekenin anyqtaý. Sony erterek anyqtap, dıagnoz qoımaqpyz. Byltyr Tarazdaǵy №1 emhanaǵa tirkelgen 38 myń turǵyndy tekserýden ótkizgenbiz. Sosyn Jambyl aýdanyna bardyq. Bıyl T. Rysqulov aýdanynyń turǵyndaryn medıınalyq tekserýden ótkizemiz. Onyń barlyǵy tegin júrgiziledi.

Bizdiń dárigerlerimizdiń kóbisi jastar, 6 balamyz magıstratýrany, 2 balamyz doktorantýrany oqydy. Bireýi byltyr oqýyn bitirip oraldy. Ekeýi jasýsha tehnologııasy boıynsha ǵylymı izdenip, bilimin jetildirip keldi.

Meniń armanym – halyqqa paıdamdy tıgizý, bári aǵaıynym, týysym, jerlesim, týǵan elim ǵoı. Soǵan kómegimdi kórsetsem deımin. Ákem «Aldyńa kelgen janǵa qolyńnan kelse kómektes, kómek kórsete almasań, jolyn kespe» dep únemi aıtyp otyratyn. Al aýyl keńesin basqarǵan Sálimbaı degen aǵamyz «Aǵaıyn, týysyńa, týǵan jerińe kómektesýdi oıla, sodan keıin elińe paıdańdy tıgiz» deıtin. Mine, osy sózder meniń ómirlik uranym boldy.

– Áńgimeńizge rahmet!

 

Ashat RAIQUL

 

Sońǵy jańalyqtar