3 Shilde, 11:16 498 0 Ekologııa Túrkistan Gazeti

Elimizdegi qar barystaryna at qoıylmaq

Elordada qar barysy popýlıaııasyn saqtaý máselelerine arnalǵan halyqaralyq konferenııa bastaldy.

Forýmdy Snow Leopard Foundation halyqaralyq qory uıymdastyryp otyr.

«Qar barysyn saqtaý: popýlıaııalardyń jaǵdaıy, landshafttardy basqarý jáne transshekaralyq yntymaqtastyq» degen taqyryppen ótken forým  ilbis popýlıaııasynyń saqtalýyna jaǵdaı týǵyzatyn tetikterdi iske qosý máselelerin sóz etti.

Snow Leopard Foundation halyqaralyq qorynyń  quryltaıshysy Nuráli Álıev forýmǵa BUU sarapshylary shaqyrylǵanyn aıtady.

«Konferenııada qar barysyna meken bolǵan 12 eldiń ókili bas qosyp otyr.  BUU sarapshylarymen birge qar barysynyń popýlıaııasyna qatysty ǵylymı aqparattar men statıstıkalyq derekterdi bir arnaǵa toǵystyratyn álemdik aqparat ortalyǵyn qurý máselesin qarastyramyz. Nur-Sultan qalasynda ilbistiń biryńǵaı gendik zerthanasyn qurýdy usynyp otyrmyz», - dedi konferenııany ashqan Nuráli Álıev.

Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Ózbekstan, Tájikstan, Aýǵanstan, Pákistan, Mońǵolııa, Qytaı, Úndistan, Nepal, Býtan jáne Reseı ókilderi de konferenııada sóz alyp, tájirıbelerimen bólisti. Atalmysh elder BUU damý baǵdarlamasy (UNDP), Dúnıejúzilik jabaıy tabıǵat qory (WWF),  Snow Leopard Trust qory, Halyqaralyq tabıǵat qorǵaý qory (IUCN) sııaqty halyqaralyq uıymdarmen birge  ózara yntymaqta áreket etý týraly memorandýmǵa qol qoımaq.

Snow Leopard Foundation halyqaralyq qorynyń basshysy Erjan Erkinbaev Qazaqstanda 140-150 ilbis bar ekenin aıtty.

Qor basshysynyń aıtýynsha, ǵalymdar mundaı tujyrym jasaýǵa fototuzaqtar men genetıkalyq zertteýlerdiń nátıjesinde múmkindik alǵan. «Bir ǵana Almaty oblysynyń ózinde ondaǵan fototuzaq qurylǵan. Onyń bárine kún saıyn neshe túrli taý taǵylary túsip jatady. Sońǵy ret ilbistiń analyǵy túsip, oǵan tólqujat rásimdedik. Atyn Dana dep qoıyp otyrmyz. Elimizde shamamen 140-150 qar barysy bar. Bylaı qarasańyz, 150 degen asa bir kóp san emes. Sondyqtan el aýmaǵyndaǵy qar barysynyń árqaısyna tólqujat jasap, at qoısaq degen oıymyz bar. Al fototuzaqtar men genetıkalyq zertteýler arqyly júrgiziletin monıtorıng nátıjelerin halyqaralyq aqparat ortalyǵyna jınaqtaýdy josparlap otyrmyz. Ázirge ondaı ortalyq qurý ıdeıa ǵana. Búgingi konferenııa barysynda halyqaralyq uıymdarmen birge onyń naqty tetikterin qarastyramyz», – deıdi Erjan Erkinbaev.

Onyń aıtýynsha ilbister Almaty, Jambyl jáne Shyǵys Qazaqstan oblystaryn ǵana meken etedi.

«Buǵan deıin qar barysyn qorǵaý úshin 12 memleket jeke-jeke áreket etip keldi. Onyń nátıjesi shamaly ekenin ýaqyt kórsetip otyr. Búgingi konferenııanyń maqsaty - kúsh biriktirip, ilbis popýlıaııasyn saqtaýda birlesip áreket etý. Bul jerde transshekaralyq  sharalardyń mańyzy zor. Fototuzaqty kópshilik ań sanyn bilý úshin ǵana qurylady dep oılaýy múmkin. Qazir fototuzaqtar brakonerlerge de úlken tosqaýyl bolyp tur. Ózi túspegenniń ózinde kóligi, júrgen izderi túsip qalýy múmkin. Ilbisti zańsyz aýlaıtyndardyń aıaǵyn tarta qımyldaýyna bul da óz septigin tıgizip otyr», – deıdi halyqaralyq qor basshysy.

Snow Leopard Foundation qory osy forým aıasynda BUU-nyń UNDP uıymymen mańyzdy kelisimder jasamaq.

«Neigzgi maqsattarymyzdyń biri - bul qordyń jumysyna BUU-nyń nazaryn aýdarý. Damý baǵdarlamasy arqyly Qazaqstan aýmaǵyndaǵy ilbis popýlıaııasyn zertteý jumystaryna qarjy bólgizýge kúsh salyp kelemiz», – deıdi Erjan Erkinbaev.

Al BUU damý baǵdarlamasynyń Qazaqstan boıynsha jobalar menedjeri Talǵat Kerteshev el aýmaǵyndaǵy barystar sany 180-200 bas arasynda degen pikir aıtty.

«Ilbistiń naqty sanyn dóp basyp aıtý ázirge múmkin emes. Qar barysyn jáne onyń ekojúıesin saqtaý jónindegi jahandyq baǵdarlama hatshylyǵynyń málimeti boıynsha, Qazaqstanda 180-200 shamasynda qar barysy bar. Bul uıym ilbis mekendeıtin 12 eldiń derekterin jınaqtap, saraptap otyrady. BUU-nyń qoldaýymen el aýmaǵynda 300-ge jýyq fototuzaq qurmaqshymyz. Sonyń kómegimen bul sandy naqtylaı túsemiz», - deıdi Talǵat Kerteshev. Mamannyń aıtýynsha, qar barysyn saqtaý boıynsha jan-jaqty sharalar qabyldanyp jatqanymen, ony zańsyz aýlaý áli de tyıylǵan joq. «Bishkekte byltyr ótken kóshpeli halyqtar festıvalinde 6 kıiz úıdiń tórinde ilbis terisi ilinip turdy. Onyń ishinde jańasy da, eskisi de bar. Osyǵan qarap-aq, brakonerlik  áli tyıylmaǵanyn kórýge bolady», – deıdi BUU ókili.

Sońǵy jańalyqtar