6 Maýsym 2019, 16:17 645 0 Bilgenge marjan Dınara MYŃJASARQYZY

«SARQYTTAN» SAQTANSAQ DEIDI

Sarqyt – dástúrli qazaq qoǵamyndaǵy ejelden kele jatqan salttyń biri. Bala kezimizde ájemiz asqa, toıǵa barǵanda aldynan júgirip shyǵatynbyz. Toı-tomalaqqa barǵan úlken kisiler úıge sarqytsyz kelmeıdi. Bul «juǵysty bolsyn» degen jaqsy yrymnan týǵan dástúr bolsa kerek. Alaıda, ol kezdegi el qanaǵatshyl ǵoı, qamzoldyń qaltasyna salyp bir-eki karamel kámpıt, birer toqash ákeletin. Al qazir bári basqasha.

Osydan úsh-tórt jyl buryn Qazaqstannyń Bas sanıtarlyq dárigeri Jandarbek Bekshın sarqyt salýǵa da salmaqty qaraýǵa shaqyryp, ýlanýdyń aldyn alý týraly másele kótergen edi. Ásirese, Oraza, Qurban aıt merekesi kezinde dastarqandy tez buzylatyn taǵamdardan saqtaý qajettigin de kóterip, ásirese qaımaq pen maıonez qosylatyn salatttardan shekteý týraly eskertý jasaǵan. «Qazaqta dástúrli «sarqyt» degen bar, bul sarqytqa et te salynady, jemis-jıdek te salynady, salattar da salynady. Bizdiń usynysymyz, sarqytqa kámpıt, pechene, jemis-jıdekter, shyǵys táttileri sekildi taǵy da basqa qurǵaq ári jeńil tamaqtar salynýy kerek. Mundaı qarapaıym qaǵıdalardy saqtasaq qana biz densaýlyqty da saqtaımyz, merekelik kóńildi de buzyp almaımyz», – dedi bas sanıtarlyq dáriger.

Taıaýda bul máselege qaıta oralyp, Ramazan aıynda oraza ustaǵanda qandaı tamaqtarǵa mán berý kerektigine taǵy toqtaldy. Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý komıtetiniń tóraǵasy Jandarbek Bekshın: «Jazda 20 saǵat boıy aýyz bekitý qal-jaǵdaıdyń nasharlaýyna alyp kelýi múmkin. Soǵan baılanysty densaýlyqty kóterýdiń de erejelerine súıený kerek.  Tań sáride kúrdeli kómirsýlardy jáne suly, burshaq jáne kúrish sekildi jasunyqtarǵa mol taǵamdardy tutyný qajet. Sáresin qurmamen nemese sýmen jabýdyń jaqsy ekenin bul organızmdegi qant pen tuz deńgeıin qalpyna keltirýge kómektesedi», – dedi.

Sondaı-aq, ol ishek, asqazan aýrýlaryn qozdyratyn kezeńde sarqyt jeýden aýlaq bolý kerektigin de qaperge saldy. «Kez kelgen adam bul aýrý túrinen saqtanamyn dese, toı-tomalaqtan tez buzylatyn sút, et, balyq ónimderin úıge ákelmeý kerek. Bul taǵamdar onsyz da toıǵa deıin uzaq saqtalady. Al ony 6-12 saǵat asqan soń tutynbaý qajet», – dedi.

Alaıda, qazaq pen sarqytty bólip qaraý múmkin emes shyǵar. Jáne qazir dastarqannan túk qoımaı sypyryp-sıyryp alyp ketetinderdiń kóp ekenin eskersek, budan tyıylý ońaıǵa soqpas. Toıdan qaıtqan qazaqtar da buzylǵan taǵamdy aıyra alsa kerek-ti. Bekshın aıtty eken dep, sarqyttan bas tartatyn qazaqty búgin tappasymyz anyq.

 

D.Dúrmán

Sońǵy jańalyqtar