23 Mamyr, 15:36 628 0 Bilim Ahmet ÓMIRZAQ

BOLONNYŃ TALABY ORYNDY

Bolon úderisi jaıyndaǵy «Túrkistan» gazetinde  kóterilgen

máselege QR Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń jaýaby

Qazaqstan Respýblıkasy joǵary bilim berý salasy 2010 jyly resmı túrde Bolon deklaraııasyna qosylǵany málim. Bolon deklaraııasy prınıpine negizdelip, elimiz mamandar daıyndaýdyń bakalavr – magıstr – RhD doktor modeline ótti. Mine, osy modeldiń sońǵy satysynda oqyp, ǵylym doktory atanýǵa mindettengen tulǵalarǵa ǵylymı jumysy týraly jazǵan materıaldaryn «Scopus» derektilik bazasyna kiretin sheteldik ımpakt-faktorly jýrnaldarǵa jarııalaý mindettelgen. Búginde bul máselede gýmanıtarlyq ǵylymdar salasynda RhD doktorlyǵyn qorǵaıtyndarǵa qıyndyq týyp otyr. Osy másele týraly halyqaralyq «Túrkistan» gazetiniń 2019 jylǵy №13 (1287), 4 sáýirdegi sanynda «Bolonnyń bereri ne, qıyndyǵy qandaı?» degen taqyryppen gazet tilshisi Ahmet Ómirzaqtyń maqalasy jaryq kórgen edi. Maqalada Bolon úderisine qatysty gýmanıtarlyq ǵylymdar salasynda qolbaılaý bolyp otyrǵan jaıttarǵa qatysty belgili ǵalymdardyń pikirleri de qosa berilgen-di.

Qoǵamnyń qyzyǵýshylyǵyn týǵyzǵan materıalǵa oraı «Túrkistan» gazetiniń redakııasy Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstri Kúlásh Shamshıdınovaǵa hat joldap, myna suraqtarǵa jaýap berýin suraǵan-dy:

 

  1. Bolon úderisine ótkeli beri gýmantarlyq jáne áleýmettik ǵylymdar salasy boıynsha RhD doktorlyǵyn qorǵaý boıynsha paıyzdyq kórsetkishi qandaı, ıaǵnı osy kezge deıin doktorantýra oqyǵandardyń neshe paıyzy ǵylym doktory atandy?
  2. Bolashaqta gýmanıtarlyq jáne áleýmettik ǵylym salalary boıynsha RhD doktorlyǵyn qorǵaıtyndarǵa ımpakt-faktorly jýrnaldarǵa materıal jarııalaýdy mindetteý toqtatyla ma?

 

Redakııa kótergen máselege nazar aýdarǵan QR Bilim jáne ǵylym mınıstrligine alǵysymyzdy bildire otyryp, tómende mınıstrliktiń jaýabyn nazarlaryńyzǵa usynamyz:

  1. RHD doktorantýra baǵdarlamasyna qabyldaý 2005 jyldan bastalyp, 2008 jyly ony birinshi túlekter aıaqtaǵan bolatyn. Sol kezdegi zańnama boıynsha fılosofııa doktory RHD dárejesi akademııalyq dáreje retinde eseptelgen jáne tıisti dıplomdardy Joǵary oqý oryndary ózderi bergen.

2011 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń «Ǵylym týraly» Zańynda fılosofııa doktory RHD dárejesi ǵylymı dáreje retinde bekitildi. Sondyqtan fılosofııa doktory RHD dárejesin alý úshin qoıylatyn talaptar Ǵylymı dárejeler berý erejesinde (QR Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2011 jylǵy 31 naýryzdaǵy  №127 buıryǵy) bekitildi. Doktorantýra baǵdarlamasyn meńgeretin doktoranttar jarııalanymdaryna qoıylatyn talaptardyń biri retinde – halyqaralyq reenzııalanatyn ǵylymı jýrnaldarda maqala jarııalaý osy kezden beri engizilgen.

2011-2018 jylǵy gýmanıtarlyq jáne áleýmettik ǵylymdar salasy boıynsha doktorantýra túlekteriniń 57% fılosofııa doktory RHD dárejesine ıe boldy, bul osy jyldary jalpy doktorantýra bitirip, tıisti dáreje alǵan túlekter sanynan shamamen 52%-dan joǵary.

  1. Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2011 jylǵy 31 naýryzdaǵy № 127 buıryǵymen bekitilgen Dárejeler berý qaǵıdalaryna sáıkes doktoranttyń 7 jarııalanymynyń bireýi halyqaralyq reenzııalanatyn jýrnalda jarııalanýy qajet. Bul rette gýmanıtarlyq baǵytta jazylǵan dıssertaııalar úshin tańdaý kóbirek bolady – sheteldik jýrnal Siarivate Analytics aqparattyq kompanııasynyń derekter bazasynda (Web of Ssiense Sore Sollestion) nóldik emes ımpakt-faktorǵa ıe nemese ındeksaııalanatyn bolýy kerek nemese Ssorus, JSTOR bazalaryna kirý qajet.

Joǵaryda kórsetkendeı, gýmanıtarlyq jáne áleýmettik ǵylymdar salasy boıynsha fılosofııa doktory RHD dárejesine ıe bolǵan túlekter úlesi jalpy kórsetkishten joǵary. Sondyqtan ýaqytynda qorǵalmaıtyn dıssertaııalar problemasy JOO-da doktoranttardy daıarlaý sapasy men baqylaý máselesine jatady.

Slarivate Analytics jáne Skopýs bazasyna kiretin sheteldik basylymdardyń negizgi ólshemsharttary – maqalanyń sapasy men onyń biregeıligi, halyqaralyq nemese jahandyq kózqaras, qorytyndylardyń shynaıylyǵy men obektıvtiligi, logıkalyq mazmundalǵan dáleldemesi. Sonymen qatar, bazalarda ındeksaııalaný úshin jýrnaldar jarııalanymdardyń halyqaralyq sıpatyn jáne avtorlardyń keń geografııasyn kórsetýi tıis.

Sheteldik reıtıngilik basylymdarda jarııalaný múmkindigi doktoranttardy daıarlaý baǵytyna táýeldi emes. Buny joǵaryda kórsetilgen gýmanıtarlyq jáne áleýmettik ǵylymdar salasyndaǵy fılosofııa doktory RHD dárejesine ıe bolǵan doktoranttar úlesinen baıqaýǵa bolady.

Bul rette doktorantýranyń bilim berý baǵdarlamasy reıtıngilik sheteldik basylymdarda dıssertaııalar nátıjelerin jarııalaý úshin jetkilikti múmkindikter jasaıdy. Doktorantýra boıynsha Memlekettik jalpyǵa mindetti bilim standartyna sáıkes doktorlyq dıssertaııa boıynsha ǵylymı konsýltanttardyń biri bolyp sheteldik ǵalym taǵaıyndalady, sondaı-aq, daıarlaý baǵytyna qaramastan barlyq doktoranttar shetelde ǵylymı taǵylymdamadan ótýge tıis.

Slarivate Analytics jáne Skopýs derekter bazasynda gýmanıtarlyq baǵyttar boıynsha reıtıngtik jýrnaldardyń sany doktoranttardyń avtorlardyń zertteýlerine sáıkes keletin jýrnaldy tabýǵa jetkilikti. Slarivate Analytics derekter bazasynda ımpakt-faktory bar jýrnaldardyń 22%-y áleýmettik ǵylymdarǵa qaraıdy. Skopýs bazasynda áleýmettik (gýmanıtarlyq) ǵylymdar jáne ómir týraly ǵylymdar boıynsha basylymdar 24% ben 15%-dy quraıdy.

Sonymen birge doktoranttardyń ǵylymı qyzmettiń nátıjelerin jarııalaý úshin sapasy joǵarylaý reıtıngtik jýrnaldardy irikteý úshin Dárejeler berý qaǵıdalaryna bıblıometrııalyq kórsetkishti, ıaǵnı  Ssorus bazasy boıynsha SiteScore proentılin paıdalanýdy kózdeıtin ózgerister engizilýde.

Osylaısha, fılosofııa doktory (RHD), beıini boıynsha doktor dárejelerine úmitkerler úshin usynýshylardyń halyqaralyq reıtıngtik basylymdarda jarııalaný talabynyń bolýyn oryndy dep sanaımyz.

 

«Túrkistan-aqparat»

Sońǵy jańalyqtar