16 Mamyr 2019, 15:25 574 0 "Túrkistan" gazetiniń avtorlary

Agrarlyq salaǵa kásibı maman kerek

Elbasy Joldaýynda agroónerkásip kesheni ekonomıkanyń jańa draıverine aınalýy tıistigin aıtqany málim. Agroónerkásip keshenin damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynda Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti bazasynda agrotehnologııalyq hab formasynda zertteý ýnıversıtetin qurý týraly atap ótilgen edi.

Elimizde 3 beıindik jáne agrarlyq salanyń 14 mamandyǵy boıynsha 20 joǵary oqý orny, onyń ishinde jekemenshik 7 ýnıversıtet jáne 59 kolledj aýyl sharýashylyǵyna maman daıyndaıdy. Bul mamandyqtar boıynsha 7,5 myńǵa jýyq bilimger jetekshi úsh joǵary oqý ornynda bilim alýda. Sonyń 70 paıyzǵa jýyǵy Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetinde oqıdy.

Aýyl sharýashylyǵyndaǵy ózekti máseleniń biri – agroqurylymdardyń usaqtyǵy. Aýylsharýashylyq ónimin óndirýmen 185 myńnan astam agroqurylymmen qatar 1,6 mıllıonǵa jýyq úı sharýashylyǵy aınalysady. Jalpy, agroqurylymdardyń 96 paıyzy (177,6 myń) sharýa qojalyqtary. Olardyń jer kólemi men sharýashylyq deńgeıi ıntensıvti negizde keń kólemde taýar óndirýge múmkindik bermeıdi. Jalpy ónimniń 27 paıyzy osy ispetti sharýa qojalyqtaryna tıesili bolsa, al 40 paıyzy egistik jeri 10 gektardan aspaıtyn fermerlerge tıesili. Sharýa qojalyqtarynyń 81,2 paıyzynyń egistik alqaptary 50 gektardan aspaıdy. Iaǵnı bul saladaǵy ónimdilik deńgeıi tómen ekendigin kóremiz. Sonymen qatar úı sharýashylyǵyna eldegi mal sharýashylyǵy jalpy óniminiń 74 paıyzy tıesili. Usaq qurylymdar ónimniń básekege qabilettiligin arttyrý, ınnovaııany engizý, qaýipsiz azyq-túlik jetkizý máselelerin ózdiginen sheshýge qabiletsiz. Sondaı-aq, bilikti mamandardy jumysqa tartýǵa múmkindigi shekteýli. Kópshiligi jas mamandardy laıyqty áleýmettik-turmystyq jaǵdaımen qamtamasyz ete almaıdy. Sondyqtan agrarlyq mamandyqty meńgergen túlekter aýylǵa barýǵa qulshynbaıdy. Buǵan deıin «Dıplommen – aýylǵa» baǵdarlamasyna bul saladan «Veterınarlyq medıına» mamandyǵy ǵana qosylǵan eken. Bıyl Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men ýnıversıtettiń usynysymen baǵdarlamaǵa úsh mamandyqty qosýǵa qol jetti. Endi aldaǵy jyldan bastap jas agronomdar, balyq sharýashylyǵy jáne mal sharýashylyǵy mamandary qosymsha qarjylyq qoldaý men áleýmettik kómekke ıe bolady. Iaǵnı jas mamandardy tartý úshin usaq sharýashylyqtardyń kooperaııaǵa birigýin jáne ǵylym, bilim, óndiris ıntegraııasyn qarqyndy júrgizý qajet.

Aýylǵa jas mamannyń kelmeýiniń taǵy bir sebebi – keıingi jyldary agrarlyq mamandyqtarda oqıtyn qyz balalar kóp. Sondyqtan ásker qatarynan oralyp, agrarlyq sala boıynsha oqýǵa túsetin talapkerlerge birqatar jeńildik qarastyrylýy qajet. Osy sanattaǵy talapkerler qajetti ótý balyn alǵan jaǵdaıda oqýǵa baıqaýsyz qabyldanýy tıis. Al kolledj bitirýshiler aqyly oqýdy tańdaǵan jaǵdaıda, olardy áńgimelesý arqyly qabyldaǵan durys. Memlekettik tapsyrysty bólý erejesin de qaıta qaraý qajet. Suranysqa ıe aýyl sharýashylyǵy jáne veterınarııa mamandyqtary boıynsha maqsatty granttardy oblys ákimdiginiń tapsyrysy negizinde berý jáne ony óndiriste 5 jyl eńbekpen óteýdi qarastyrý qolaıly sheshim bolar edi. Taǵy bir másele, kóptegen memlekettik granttar mamandanbaǵan joǵary oqý oryndaryna ketedi. Bul maman daıyndaý sapasyna keri áser etedi. Sol sebepti memlekettik granttardyń 70 paıyzyn agrarlyq saladaǵy jetekshi joǵary oqý oryndaryna bólgen abzal.

Agroónerkásip keshenin damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasynda aýyl sharýashylyǵy mamandyǵyna granttardyń kóptep bólinetindigine qaramastan, joǵary bilimdi kadrlarǵa tapshylyq baıqalatyny aıtyldy. 2014-2016 jyldary mamandarǵa jáne ǵylymı kadrlarǵa degen jalpy qajettilik 6 456 adamdy quraǵany kórsetildi. Kadr tapshylyǵy negizinen ǵalym-agronom, veterınar dáriger, zooınjener, ınjener-mehanık, ınjener-tehnolog, ekonomıst, býhgalter sııaqty mamandyqtar boıynsha seziledi. Jergilikti atqarýshy organdardyń derekteri boıynsha, AÓK sýbektileriniń 80 paıyzy mamandarǵa zárý. 13 myńnan astam zańdy tulǵalardyń – aýylsharýashylyq taýar óndirýshiler men basshylyq quramynda qyzmet atqaratyn mamandardyń 12 paıyzynyń ǵana agrarlyq joǵary jáne aıaqtalmaǵan joǵary bilimi bar. Mamandy sapaly daıyndaý úshin zamanaýı úlgige kóshý qajet. Iaǵnı bilim berý ınnovaııaǵa baǵdarlanǵan kásibılik daǵdy men kásipkerlikti damytýǵa baǵyttalýy tıis. Bolashaq mamandar agrobızneste ınnovaııalyq tehnologııalar men jańa bilimdi utymdy paıdalana bilýi qajet.

Jánibek Áshim

Sońǵy jańalyqtar