16 Mamyr, 14:05 392 0 Qaýipsizdik Ásel ÁNÝARBEK

«JIHAD» DEP KETKENDER «JÝSANMEN» ELGE QAITTY

«Adasqannyń aıyby joq, qaıtyp úıirin tapqan soń». Iá, olar áý basta týra joldamyz dep oılaǵan-dy. Biraq olar ózderiniń aǵat qadam jasaǵandaryn syrt eldegi ahýaldy kózben kórgennen keıin ǵana túsindi. Túsindi de, barmaqtaryn tistedi. «Qatelik jasamaıtyn adam joq» degen támsilge súıenetin qazaq bul joly da Sırııadaǵy sendelgen otandastarymyzdy soǵys ortasynda tastap ketken joq. Qoldan kelgenshe áreket etip, kezinde óz erkimen Sırııaǵa attanǵandardy elge qaıtardy.

Sırııadaǵy soǵystyń soıqanyn kórgenderdiń elge oralýyna sebepker bolǵan – «Jýsan» operaııasy. Qazaqstan arnaıy qyzmetteriniń Sırııadaǵy qazaqstandyqtardy qutqarýǵa arnalǵan operaııa nátıjesinde talaı azamat otanyna oraldy. «Jýsannyń» jaqsylyǵyn kórgen taǵy 231 adam ótken aptada elge jetkizildi. Onyń  59-y áıel bolsa, 156-sy – búldirshinder. Baldyrǵandardyń jartysynan kóbi shetelde dúnıe esigin ashqan. Otanǵa oralǵandar arasynda aýyr jaraqat alǵandary da bar. 18 búldirshin týǵan jer topyraǵyn tul jetim bop attady. QR Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń dereginshe, Sırııadan qaıtarylǵan 18 jetim balanyń eldegi týystary tabylǵan. «Aldyn ala tıisti jumystar júrgizilip, barlyq balalardyń týystary tabyldy. Olar jetkinshekterdi óz otbasylaryna qabyldaýǵa daıyn. Bul turǵyda balany asyrap alýǵa, qujattardy qalpyna keltirýge qatysty qajetti zańnamalyq rásimder bar ekenin túsiný kerek. Bul sharalar oryndalǵannan keıin, jetim balalardy óz jaqyndarynyń tárbıesine berý úshin eshqandaı kedergi bolmaıdy», – deıdi QR Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń departament basshysy Baqytbek Rahymberdıev.

El aman, jurt tynyshta óz otanynan bezip, «jumaq» izdep Sırııaǵa bet alǵandarǵa memlekettiń qol ushyn sozýy qanshalyqty durys boldy? «Jýsan» operaııasyn júzege asyrý úshin, kún saıyn jarylystan kóz ashpaı kele jatqan Sırııadaǵy otandastarymyzdy elge jetkizý úshin qazynanyń aıtarlyqtaı shyǵynǵa batqany anyq. Sol azamattar «attandap» soǵys ortasyna ketpegende osy operaııaǵa jumsalǵan memleket qarjysy únemdeler me edi?! Árıne, aqsha adam ómirinen mańyzdy emes. Alaıda olardyń shalt basqan qadamyna «qurban» bolǵan qarjy eldegi talaı máseleniń kúrmeýin sheshýge járdem bolar edi. Dál qazir elimizde bul máselege qatysty jurt pikiri san qıly. Qalaı degenmen de, olar mundaı oısyz qadamǵa nelikten barǵanyn oılanýymyz qajet. Álbette, Qazaqstan azamattarynyń qaqtyǵys aımaqtaryna oılanbastan jol tartýyna terrorısterdiń teris úgit-nasıhatynyń yqpal etkeni sózsiz. Olaı bolmaǵan kúnde de, áke-sheshesiniń qateligi úshin jazyqsyz sábıler soǵys dámin sezbeýi tıis, zardap shekpeýi qajet. Osyny eskergen Qazaqstan bıligi óz azamattaryn qıyn jaǵdaıda qaldyrmaıtynyn kúlli álemge áıgiledi.

Tipti, Sırııada 5-6 jyl bolyp, soǵystan ábden zárezap bolǵan jandar Qazaqstannyń bul bastamasyna ondaǵy jurttyń qyzyǵýshylyqpen qarap júrgenin jetkizgen bolatyn. Al Ulttyq qaýipsizdik komıteti otandastyrymyzdy qaıtarýdyń basty sebebin bylaısha túsindiredi. Jat aǵymnyń jeteginde júrgen qandastarymyz Sırııada qalyp qoısa, sodyrlarmen birigip, elge lańkestik shabýyl uıymdastyrýy múmkin degen qaýip bar. Óıtkeni, ótken jyldyń ózinde terrorızm men kstremızmge qatysy bar 50-den astam shetel azamaty anyqtalǵan. «Eń bastysy biz balalardy qutqardyq. Shetelde qalyp qoıǵan balalar kim bolyp ósetini jaıly oılaný qajet. Olar terrorıster qataryn tolyqtyratyny anyq. Sondyqtan balalardy elge qaıtara otyryp, biz bolashaqtaǵy aýqymdy máseleni sheship otyrmyz. Qaıtyp kelgen adamdarǵa taǵy bir múmkindik berýimiz kerek», – deıdi QR Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń departament basshysy Baqytbek Rahymberdıev.

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen qolǵa alynǵan gýmanıtarlyq operaııa munymen toqtamaq emes. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ta Qazaqstan terrorızmmen kúres júrgizý, sondaı-aq, qıyn jaǵdaıda qalǵan azamattaryna qol ushyn sozý mindettemelerinen bas tartpaıtynyn, gýmanıtarlyq akııa jalǵasa beretinin atap ótken edi. Aıta keteıik, «Jýsan» operaııasy aıasynda bıyl qańtar aıynda jat aǵymnyń jetegine erip, qaqtyǵys aımaǵyna ketken 47 qazaqstandyq elge qaıtarylǵan. Olardyń ekeýi 8 jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Elge qaıtarylǵan azamattar 2012-2015 jyldar aralyǵynda Astana, Almaty qala­lary, Atyraý, Batys Qazaqstan, Qaraǵandy jáne Mańǵystaý oblystarynan ketken. Al Qazaqstanǵa oralǵan balalardyń ákeleri túgelge derlik soǵys jaǵdaıynda opat bolǵan.  Ulttyq qaýipsizdik komıteti ókilderiniń aıtýynsha, Sırııa men basqa da qaqtyǵys aımaqtaryna ketkenderdiń kópshiligi ınternet arqyly sheteldik ýaǵyzdaýshylardyń arbaýyna túsip qalǵan. «Onda musylmandar musylmandarǵa qarsy soǵysyp jatyr. Iaǵnı, ártúrli toptar bir-birimen qyrylysýda. Ol jaqqa bir barǵannan keıin qaıta shyǵý múmkin emes dese de bolady. Óıtkeni ondaı áreket baıqalǵan jaǵdaıda adamdar ólim jazasyna deıin jazalanady. Bizdiń azamattardyń qashpaq bolǵany úshin ólim jazasyna kesilgeni týraly málimetter bar», – deıdi Baqytbek Rahymberdıev.

Jaqynda kelgen 20 azamat ta (16 er, 4 áıel) Qıyr Shyǵysta DAISh quramynda bolǵan. Qylmystyń aýyrlyǵyna qaraı olar 20 jylǵa deıin sottalýy múmkin. Qazir bul azamattarǵa qatysty QR QK-niń 257-babynyń 2-tarmaǵy (Terrorıstik toptyń áreketine nemese ol jasap jatqan terrorızm aktilerine qatysý) boıynsha qylmystyq is qozǵaldy. Tergeý jumystarymen Atyraý oblystyq UQKD aınalysýda.

Jalpy, elimiz Sırııadaǵy janjaldy toq­tatý jáne sol elde beıbitshilik pen tu­raq­ty­lyq­ty ornatý proesine bel­sendi atsalysyp kele jatqandyǵy bel­gili. Onyń bir jar­qyn dáleli retinde Sırııa boıynsha sońǵy eki jyl ishinde Astana proesiniń 11 raýn­dy ótkizilgendigin aıtýǵa bolady. Bul kelissózderdiń Sırııanyń kóp­tegen aımaǵynda beıbitshilik ornap, qan­tógisterdiń toqtaýyna yqpaly zor boldy. Soǵan qaramastan, «Jýsan» operaııasyn tabysty júrgizý ońaı bolǵan joq. Uzaq ýaqytty talap etken operaııa aıasynda talaı shet memlekettermen, halyqaralyq uıymdarmen, tipti, soǵystyń bel ortasynda júrgen toptarmen de kelisimge kelýge týra kelgen. Ásirese, «Jýsan» operaııasyn júzege asyrýda AQSh-tyń kómegi kóp bolǵanǵa uqsaıdy. «Bul gýmanıtarlyq operaııa qarýly shıelenis aýmaqtarynda bolǵan azamattarymyzdy qutqarýǵa, sondaı-aq olardyń balalaryna Qazaqstan Respýblıkasynyń tolyqqandy azamattary retinde beıbit ómir súrýge múmkindik berýdi kózdedi. Operaııa AQSh-tyń qoldaýymen júzege asyryldy. Sonymen qatar, bul jobadaǵy Sırııa demokratııalyq kúshteriniń mańyzdy rólin de atap ótken jón», – dedi Nur-Sultan qalasynda ótken brıfıngte Qazaqstan syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Erjan Ashyqbaev.

Sonymen, qazir «Jýsan-2» operaııasymen elge oralǵandar qazir Aqtaýdaǵy ońaltý ortalyǵynda. Olarmen teologtar birneshe aı jumys isteıdi. Teris aǵymǵa aldanyp, tuzaqqa túskender aldymen psıhologtardyń kómegine zárý. Bir qýantarlyǵy, sońǵy eki jylda el aýma­ǵynan Sırııa baǵytyna qaraı birde bir adam shyqpaǵan.

Teris aǵymǵa aldanyp, elinen bezgenderdiń aldy Otanyna orala bastaǵanymen sham elinde ot pen oqtyń ortasynda áli 300-ge jýyq otandasymyz júr eken.  Olardyń ishinde 170-ke jýyǵy bala. Ulttyq qaýipsizdik komıteti jyl sońyna deıin olardy elge qaıtarýdy josparlap otyr. Sondyqtan «Jýsan» operaııasy  áli de jalǵasady.

Ásel ÁNÝARBEK

Sońǵy jańalyqtar