18 Sáýir 2019, 10:48 841 0 Ishki saıasat Dınara MYŃJASARQYZY

ShAIaHMETOVTEN ShÁMShIDINOVAǴA DEIIN...

Bilim jáne ǵylym salasy áli kúnge reformadan kóz ashqan emes. Nege ekenin qaıdam, osy salaǵa kelgen basshy aldyńǵysy qolǵa alǵan reformany jalǵastyrýǵa beıil emes. Bálkim, mınıstr retinde jańalyq engizbese, ózin jaısyz sezine me, álde talap sondaı ma, áıteýir burynǵynyń bárin joqqa shyǵarýǵa qumar.

Táýelsizdik alǵan 27 jylda bilim salasyn 15 mınıstr basqarypty. Olardyń qazaq bilimi men ǵylymynyń tasyn órge domalatý úshin qanshalyqty ter tókkeni jurttyń esinde. Atap aıtqanda, 1988 jyldan Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy birneshe mınıstrlikter birikkende,  Shaısultan Shaıahmetov Qazaqstan Bilim mınıstri bolyp saılandy. Bul aýmaly-tókpeli kezeń edi. Ol Qazaqstandaǵy bilim men ǵylym týraly zańdardy  daıyndap,   oqý júıesindegi reformalardy sátti bastady. Mınıstrlikte sol jyldary Elbasynyń tikeleı nusqaýymen memlekettik deńgeıdegi qanshama jańa oılar, talaı tyń ıdeıalar, qyrýar ıgi bastamalar júzege asyp jatty. Ásirese, burynǵy odaqtyq buǵaýdan ajyrap, egemen el bolǵan sáttegi jalpy bilim salasyna baılanysty san alýan zańnamalyq-quqyqtyq aktilerdi, baǵdarlamalyq-normatıvtik qujattardy, bilim men tárbıe berýdiń ár salasy úshin oqý-bilim tujyrymdamalary men standarttaryn, oqý josparlary men baǵdarlamalaryn jasaý, derbes jas memlekettiń oqý-tárbıe júıesi damýynyń strategııalyq baǵyttaryn belgileý, joǵary oqý oryndary jumysyn táýelsizdik talaptaryna saı qaıta qurý, álemniń ár túkpirine tarydaı shashylǵan qandastarymyzdyń balalaryn ata jurtqa oqýǵa tartý, memlekettik til mártebesin kóterýge baılanysty ana tili men ádebıeti muǵalimderin eki jylda jedeldete daıarlaý, aýdarmashy, is qaǵazdaryn júrgizý mamandyqtaryn, qazaq tilin úırený ortalyqtaryn ashý, Elbasy N.Á. Nazarbaevtyń tapsyrmasymen «Bolashaq» baǵdarlamasyn jasap jolǵa qoıý, bilimdi baǵalaýdyń testik júıesine kóshý, elimiz mektepterin jappaı kompıýterlendirý, t.b. talaı-talaı jumystardy atqarý táýelsizdik tusyndaǵy tuńǵysh Bilim mınıstri Sh.Shaıahmetulynyń tikeleı enshisinde boldy. Bul asqaraly mindetterdi Shaıahmetuly úlken abyroımen atqaryp, eldiń  oqý-bilim júıesin jańa jolǵa salyp, baǵyttap berdi dep aıta alamyz. Sondaı kúrdeli kezeńde mınıstr jalpy bilim beretin orta mektepterge arnalǵan tól oqýlyqtar men ózimizdiń ulttyq sıpattaǵy oqý quraldaryn tezdetip daıarlaý jumysyn da ońtaıly sheshti. Aıtalyq, ótken ǵasyrdyń 20-jyldaryndaǵy ulttyń rýhanı kósemi bolǵan Ahańnyń (Ahmet Baıtursynuly) úlgisimen barlyq ıntellektýaldyq múmkindikterdi iske qosyp, jalpy zııaly qaýymdy osynaý jaýapty jumysqa jumyldyrdy. Taǵy bir aıta keterligi, Shaıahmetov bilim salasynda uzaq otyrǵan basshy.

1990 jyldary bilim-ǵylym da basqa salalar sııaqty toqyraý kezeńin bastan keshirdi. Muǵalimder men oqytýshy-ǵalymdar jappaı bilim berý mekemelerin tastap, jumys ornyn bazarǵa aýystyrdy.

Al salany 1993 jyly tizgindegen Erejep Mámbetqazıev Elbasynyń tapsyrmasyna sáıkes bes oblys ortalyǵynda – Pavlodar, Aqmola, Soltústik Qazaqstan, Taldyqorǵan, Atyraýda óńirlik ýnıversıtetter ashýǵa atsalysty.

Ol bir suhbatynda sol kezdi bylaısha sıpattaıdy. «Iá, talaı qıyndyq keltirgen sátter bastan ótti. Tipti, muǵalimge jalaqy, stýdentke shákirtaqy tóleı almaǵan kezder boldy. Sol kezde Elbasynyń da, mınıstrdiń de, jergilikti atqarýshy bıliktiń de jumysy asa aýyr bolatyn. Degenmen, bilim salasy eshqashan memleket, Elbasy qamqorlyǵynan tys qalyp kórgen emes. Al qazir bilim berý jańa júıege kóship jatyr. Áli de jetpeı jatqan tustar jeterlik. Árkim óziniń jańalyǵyn jasap, ony oqý baǵdarlamasyna birden engizip jatady. Birinshiden, jasalyp jatqan reformalarǵa júıelilik kerek sııaqty. Bul laýazymǵa kelgen adamdar mindetti túrde óz isiniń kásibı bilgiri bolýy kerek. Búkil eldiń urpaǵyn tárbıelep, elge bilim berý jaýapkershiligin moınyna alyp otyrǵandyqtan, jańa bastamalardy qolǵa almas buryn, onyń júzege asyrý mehanızmderin búge-shigesine deıin aldyn ala oılastyryp alý qajet» depti.

1995-1997 jyldary mınıstr bolǵan Murat Jurynovtyń el esinde qandaı isimen este qalǵany belgisiz.

Osy salanyń basy-qasynda júrgen mamandardyń aıtýynsha, kandıdattyq jáne doktorlyq dıssertaııany sheneýnikter qorǵady. Sondaı-aq, joǵary oqý oryndaryn sapasyna qaramastan, ýnıversıtetter men akademııaǵa aýystyrdy. Budan ózge oqý oryndarynda zańgerler men konomıst mamandar kóptep daıyndala bastady. Jáne 3 aıda oqýlyq jazý da osy mınıstrdiń kezinde bastalǵan kórinedi.

1997 jyly bilimdi mádenıet pen densaýlyq saqtaý salasymen biriktirdi. Bul tusta onyń tizginin Imanǵalı Tasmaǵambetov ustady.

Alaıda bul vedomstvo kópke barmady. Onyń «Sizder oqý ornynyń pedagogıkalyq baǵytyn saqtap qalýdyń mańyzyn eskerýlerińiz qajet. Eger de zań jáne konomıka sııaqty jańa tanymal mamandyqtardy engizýge umtylatyn bolsańyzdar, ózderińiz basshylyq etip otyrǵan oqý ordasynyń negizgi ornyn joǵaltyp alasyzdar. Óıtkeni, kez kelgen kásiptiń negizi ustaz sanalady» degen pikiri kóptiń kóńilinen shyqqan. Eki jyldan keıin odan mádenıetti bólip, ornyna sportty qosty. Qyrymbek Kósherbaev basqaryp turǵan 1999 jyldyń sońynda vedomstvo Bilim jáne ǵylym mınıstri bolyp atala bastady.

Al 1997-2000 jeltoqsanyna deıin mınıstr qyzmetin atqarǵan Qyrymbek Kósherbaev salaǵa aıtarlyqtaı jańalyq engizbese de, ózine deıingi reformalardy júzege asyrýǵa eńbek etken. Bir ókinishtisi, mekteptegi úıirmeler osy mınıstrdiń tusynda jabylyp qalǵan kórinedi. Sondyqtan da Kósherbaevtyń: «Ár mınıstr bilim salasyna jańa reforma jasamaı, ózine deıingi jasalǵan jumysty jalǵastyra otyryp, bul saladaǵy júıeli jumysty qamtamasyz etý kerek» deýi beker emes.

Tek 2000-2004 jyldar aralyǵynda ǵana tórtinshi mınıstr basqaryp turǵanda tórt baǵdarlama qabyldanǵan. Q.Kósherbaev 2000 jyldyń qarasha aıynyń aıaǵynda «2005 jylǵa deıingi bilim berýdi damytý týraly» baǵdarlamasyn usyndy.

Bir qyzyǵy, 1999-2000 jyldary mınıstr bolǵan  Vladımır Shkolnık týraly derek joqtyń qasy.

Onyń aty bilim salasynan góri, munaı-gaz tóńireginen jıi estiledi. Soǵan qaraǵanda bir jylda asa eshteńe tyndyrmaǵan sekildi.

N.Bekturǵanov 2001 jyly «2010 jylǵa deıingi bilim berýdi damytý strategııasyn» jasaǵan. Osy maqsattardy júzege asyrý úshin, 126 qujat pen arnaıy baǵdarlamalar daıyndalypty. Máselen, tek 2000-2004 jyldar aralyǵynda 4 mınıstr 4 baǵdarlama qabyldaǵan.

2002-2003 jyldary mınıstr bolǵan Shámshá Berkimbaevanyń atyna syn kóp aıtylmaıdy.

Ol 2003 jyly «Aýyl mektebi» baǵdarlamasyn engizip, kóptiń alǵysyna bólendi. Qazaqtyń parasatty qyzy Shámshá Kópbaıqyzy óziniń ónegeli ómirinde eki máselege qatty kóńil bóldi. Ol birinshiden, ana tiliniń taǵdyry, ekinshiden, qazaq mektebiniń taǵdyry. Memleketimizdiń halyqaralyq bedeliniń ósý alǵysharttarynyń biri – memlekettik tiliniń qaı salada da saltanat qurýyn qatty qadaǵalaǵan ultshyl ustaz qaıda eńbek etse de, ana tiliniń abyroıyn alǵa qoıdy.

Ile-shala 2004 jyly Jaqsybek Qulekeev «2015 jylǵa deıingi bilim berýdi damytý» tujyrymdamasyn qabyldady.

Sonyń ishinde Sh.Berkimbaeva men J.Qulekeevtiń eńbegin erekshe baǵalaıtyn jurt kóp. Sebebi biri aýyl mektepteriniń bolashaǵyna alańdasa, ekinshisi memlekettik granttyń úlesin 60h40 etip, qarakózderdiń tegin bilim alýyna múmkindik jasaǵan edi. Bir ókinishtisi, bul úles keıingi mınıstrlerdiń tusynda ózgere qoıǵan joq.  Qulekeevtiń taǵy bir qolǵa alǵan bastamasy ózge tildi mektepterde memlekettik tilde oqytylatyn pánderdiń sanyn kóbeıtý boldy. Ókinishke qaraı, ol bul bastamasyn aıaqsyz qaldyrdy. Bilim mınıstrleriniń ishindegi reformatory degen ataqqa ıe bolǵan onyń tujyrymdamasyn synaýshylar qolǵa alǵan isin aıaqtaýǵa múmkindik bermedi. Bilim júıesindegi atyshýly reforma ulttyq biryńǵaı testileý jobasyn 2004 jyly Jaqsybek Qulekeev iske asyrdy. Shyn máninde, synaqtyń bul túrin engizý 1993 jyly sóz bolsa, araǵa on jyl salyp júzege asqanyn aıta ketken jón.

Sondaı-aq, 2004-2007 jyldyń 8 qańtaryna deıin bilim salasyn basqarǵan Birǵanym Áıtimovanyń istegen isterin sanamalasaq, este qalarlyq kóp eshteńe joq sekildi.

Bilim salasynda qolǵa alǵan eń basty reformasy Jaqsybek Qulekeev engizgen ulttyq biryńǵaı testileýdiń jańa ádisin oılap tabýy. Ol UBT-daǵy «Qazaqstan tarıhy» pánine shúılikti, sondaı-aq, kelesi jyldan bilim deńgeıin anyqtaıtyn pán sany 4-eý emes, 6-aý bolatyndyǵyn jarııa etti. Sońynda, talapkerlerdiń bilimin anyqtaý úshin qazirgi UBT-nyń júıesin ózgertetindigin málimdedi. Demek, eýropalyq bilim standarttary boıynsha dúnıege kelgen ulttyq biryńǵaı testileý Áıtimovaǵa unamasa da, jańa bastama engize almady. Ol  ulttyq bilim berýdi engizýge, sonyń ishinde ózgetildi mektepterde memlekettik tildi úıretýge qulyqsyzdyq tanytty. Sol kezdegi depýtattar Muhtar Shahanov, Amangeldi Aıtaly sııaqty til janashyrlary usynǵan Bilim týraly zań jobasyn qoldamady. Iaǵnı, mınıstrlik mektep túlekteri Ulttyq biryńǵaı testileýde (qaı mektepti bitirgenine qaramastan) memlekettik tilde emtıhan tapsyrsyn degen bapty «bul elimizdegi basqa ult ókilderin tildik turǵydan dıskrımınaııaǵa ushyratý» dep qabyldady. Tipti, onyń kezinde mektepterde memlekettik til pán retinde aptasyna 3 saǵat qana júrgizildi.

UBT daýy odan keıingi mınıstrlerdi de tynysh otyrǵyzbady. Ásirese Janseıit Túımebaev mınıstr bolǵan jyldary mınıstrlikke testileýdegi olqylyqtarǵa baılanysty shaǵymdar kóp tústi.

Osy jyldary talaı ýaqyttan beri talqyǵa salynyp, bir qaınaýy ishinde bolyp kelgen «Ǵylym týraly» zań qabyldandy. Túımebaevtyń kezinde kóp is atqaryldy. Mysaly, halyqaralyq deńgeıdegi Bolon deklaraııasyna qol qoıyldy. Osynyń nátıjesinde jastarymyzdyń shetelde oqýyna kóp jaǵdaı jasaldy. Sosyn mektepterdiń ınternet jelisimen qamtylýy, lektrondy taqtanyń ornatylýy, joǵary oqý oryndarynda lektrondy kitaphanalardyń jumys isteýi – mine, osynyń bárimen Túımebaevtyń komandasy jaqsy jumys istedi. Taǵy bir túıtkil, bilim oshaqtarynda hıdjab kııýge tyıym salýy.

Baqytjan Jumaǵulov Túımebaevtyń bastaǵan isin jalǵastyrdy. Elimizdiń oblys ortalyǵy men iri qalalary turmaq, aýdan ortalyqtaryndaǵy sany bar, sapasy tómen joǵary oqý oryndaryn jabýǵa kiristi. Ol jyl ótken saıyn syrttaı oqý oryndarynyń qatarynyń sıreıtinin de alǵa tartqan. Munymen qosa, ol ulttyq biryńǵaı testileý talaptaryn kúsheıtip, test jaýaptarynyń qoldy bolýyna qatań tyıym salýǵa belsene kirisken mınıstrdiń biri.

Biraq ata-ana men ustaz qaýymy mınıstrliktiń «kolledj stýdentteri joǵary oqý ornyna túserde keshendi synaq tapsyrady» degen buıryǵyn qoldamaǵanyn aıtý kerek. Mamyr aıynda konomıkalyq jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttigi Óskemen qalasyndaǵy 700 oqýshyǵa arnalǵan bilim uıasynyń qurylysyna bólingen 1,5 mlrd teńgeni qoldy qylǵany úshin Bilim jáne ǵylym vıe-mınıstri Saıat Shaıahmetovti qamaýǵa alǵan bolatyn. Sol kezde Jumaǵulov orynbasarynyń mundaı áreketke barǵandyǵy jóninde qandaı da bir túsinikteme berýden bas tartqan edi. Al keıbir sarapshylar orynbasary qylmyspen qolyn bylǵap jatqanda basshysy óz erkimen otstavkaǵa ketý kerektigin aıtqan. Demek, mınıstrdiń qyzmetten ketýine negizgi sebeptiń biri osy bolsa kerek. Onyń ústine bir top ǵalym Jumaǵulovty doktorlyq dıssertaııa jazý kezinde plagıattyqpen aınalysty dep shý kóterdi. «INSIDERMAN» ınternet-basylymynda «Mınıstr Jýmagýlov podozrevaetsıa v masshtabnom ı besprınıpnom plagıate» atty materıal jaryq kórdi (avtory – A.Qudaıqulov). Onyń aıtýynsha, Bilim jáne ǵylym mınıstri Baqytjan Jumaǵulov óziniń 1997 jyly qorǵaǵan doktorlyq dıssertaııasyn túgelge jýyq ózge ǵalymdardyń eńbekterinen jymqyrǵan. Atap aıtsaq, orys ǵalymdary V.N. Monahov, S.N. Antonev, A.N. Konovalov, O.B. Bocharovtyń eńbekterinen kóshirgen. Aıtpaqshy, Baqytjan Jumaǵulov mınıstr bolyp turǵanda qolǵa alǵan mańyzdy bastamasy retinde sheteldegi qazaq ǵalymdaryn elge qaıtarýǵa árekettengenin atap aıtýǵa bolady. Ol shetelderde eńbek etip júrgen qazaq ǵalymdaryn elge qaıtarý jóninde májilis depýtattary aldynda bastama kóterip, syrtta júrgen 125 ǵalymnyń Qazaqstanǵa qajet ekenin ashyq aıtqany esimizde. Nátıjesinde biraz ǵalymdar elimizge oralyp, jumys isteı bastady.

Al Bilim jáne ǵylym mınıstri qyzmetine Aslan Sárinjipov taǵaıyndalǵan kezde

belgili saıasattanýshy Dos Kóshim: «Jańa mınıstr bilim salasynda onshalyqty jumys istemegen, JOO-da tájirıbesi joq kórinedi. Qazaqstannyń bilim salasy óte turalap qalǵan sala. Buǵan bir mınıstrdiń shamasy jetpeıdi. Oǵan koneptýaldy reformalar kerek. Osy ýaqytqa deıingi kelgen ár mınıstr jaqsartýdyń ornyna, bylyqtyra túsken sııaqty. Ári bastaǵan isin aıaqtamaı ketti. Áıtpese, belgili bir nátıjesin kóretin edik qoı. Sondyqtan mınıstrdiń keminde bes-alty jyl otyrǵany durys dep sanaımyn. Qolǵa alǵan dúnıesin júzege asyrýyna múmkindik berý kerek. Birinshiden, JOO-yn jaılaǵan korrýpııany joıý kerek. Ekinshi, oqýlyqtardyń jaǵdaıy. Úshinshiden, turalap qalǵan ǵylym salasyn kóterý» degen edi. Sárinjipov engizgen bir reforma – Qazaq Ulttyq tehnıkalyq zertteý ýnıversıteti men QBTÝ-dy biriktirý bolsa kerek. Ol elimizdegi jetekshi oqý oryndaryn óz máselesin ózi sheshetin «avtonomdy ýnıversıtetke» aınaldyrýdy maqsat tutty. Qazaqstandaǵy JOO-yn biriktirýmen qatar jeke menshik ýnıversıtetterge ájeptáýir qysym jasaǵan edi. ks-mınıstrdiń qyzmetten ketýine «Aqjol» partııasynyń jetekshisi Azat Perýashevpen arada bolǵan daý da áser etkeni anyq. Mınıstrliktiń jumysyn synǵa alǵan depýtat «Zańdy ózgertkennen mınıstrdi aýystyrý ońaı bolar edi», – dep Sárinjipovtiń jumysyn iske alǵysyz etip tastady. Mınıstr de qarap qalmaı, depýtatty áldebir toptardyń, atap aıtqanda shaǵyn oqý oryndarynyń múddesin qorǵaıtyn «Lobbıst» dep aıyptady. Buǵan shamdanǵan Perýashev polıııaǵa aryz jazyp, mınıstr tergeýshilerge osy aıyptaýyna qatysty túsinik bergen de bolatyn. Alaıda, depýtat pen mınıstr arasyndaǵy bul daý beıbit aıaqtalǵan edi. Aslan Sárinjipovtiń mınıstrliktegi qyzmetine baılanysty min taqqandardyń biri ks-depýtat, búginde Senat tóraǵasy  Darıǵa Nazarbaeva boldy. Darıǵa Nursultanqyzy Sárinjipovtiń bilim salasynda jasap bastaǵan reformalaryn «kolhozshyldyqqa» teńegen edi. Budan basqa ǵylymı-zertteý jumystary úshin bólinetin memlekettik grantty bólýge qatysty talaptar da Aslan myrzanyń bas aýrýyna aınalǵanyn jasyrýǵa bolmas.

2016 jylǵy aqpannan 2019 jylǵy aqpanǵa deıin tizgindi ustaǵan Erlan Saǵadıevtiń iske asyrǵan reformalary ata-ana, bala-shaǵa turmaq, bilim salasyndaǵy mamandardy tıtyqtatyp jiberdi.

Kópshilik mınıstrdiń úshtildilik oqytý júıesine, oqýlyqtaǵy olqylyqtar, JOO-na túsý júıesiniń ózgerýine qatysty reformalaryna syn taqty. Saǵadıevtiń «saıasaty» saýat ashýǵa emes, saýatsyzdyqqa ákep soqqandaı áser bar. Aıdyń-kúnniń amanynda álippesiz qalamyz dep kim oılaǵan? «Saýat ashý» pánin oqý baǵdarlamasyna engizgen mınıstrlik «Álippeni» mektepaldy daıyndyq tobynda oqytýǵa kiristi. Saǵadıevtiń taǵy bir shyǵyndy sharýasy – syrttan maman shaqyrýy. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi 2016-2018 jyldar aralyǵyn qamtıtyn baǵdarlama qabyldaǵan. Sonyń aıasynda byltyr shetten 22 adam qyzmetke alynyp, 40 top-menedjer shaqyrylǵan. Olarǵa bıýdjet esebinen 2 mıllıard 78 mıllıon 200 myń teńge bólinetini de aıtyldy.

Bıyl aqpanda bul qyzmetke talaı jyl bilim salasynyń maıyn ishken maman Kúlásh Shámshıdınova kelgende qýanbaǵan adam kemde kem.

Dúıim el «Salaǵa óz isiniń bilgiri keldi» degen baǵa berdi. Jańa mınıstr kele salyp mektep oqýlyqtaryndaǵy olqylyqtardy túzeıtinin jetkizdi. «Oqýlyqtarda kemshilikter bar. Respýblıkalyq komıssııa keıbir oqýlyqtardy qaıta túzetýge jiberdi. Oqýlyqtar basyp shyǵarýǵa jibermes buryn, byltyrǵy jyldaǵydaı qoǵam talqylaýynan ótedi», – dep málimdedi. Kúlásh Shámshıdınova balalar eń aldymen óz ana tilin, qazaq tilin bilýi kerek dep esepteıdi. «Zaman talabyna saı, balalarymyz, eń birinshi, óz ana tilin, qazaq tilin bilýi kerek. Sebebi, qazaq tilin biz tek Qazaqstanda ǵana damyta alamyz. Ekinshiden, jalpy ıntegraııalaný úshin, basqa kórshi memlekettermen jumys isteý úshin bizge orys tili men aǵylshyn tili qajet. Mine, osy jaǵdaıǵa baılanysty qazir mektepterde pánder qazaq, orys jáne aǵylshyn tilinde oqytylyp jatyr», – dedi. Sondaı-aq, mınıstr kelesi jyly jańa bilim baǵdarlamasy qabyldanatynyn tilge tıek etti. «Qazaqstannyń bilim baǵdarlamasy bıyl aıaqtalyp, kelesi jylǵa jańa bilim baǵdarlamasy qabyldanady. Biraq, jańa bilim baǵdarlamasy aıasynda úlken kúrdeli ózgerister týraly áńgime aıtylyp otyrǵan joq. Biz bastalǵan sharýany óz bıigine shyǵarýymyz kerek», – dedi.

Mınıstr bir-eki kúndikte taǵy bir jaǵymdy jańalyqtyń shetin shyǵardy.  1 shildeden bastap bıýdjettik sala qyzmetkerleriniń jalaqysy 30 paıyzǵa artyp, osylaısha joǵary sanaty bar qala muǵaliminiń jalaqysy 158 034 teńge, aýyldyq jerlerde 180 908 teńgeni quraıtyn bolady. Munymen qosa, sońǵy kezderi kádimgideı básekege  aınalyp ketken túlekterdiń keshin  mektepte ótkizý keregin aıtyp: «Artyq aqsha shashýdyń da qajeti joq. Asta-tók otyrys jasamaý kerek. Lyq toly dastarqan jaıyp, qymbat kóılek alýdyń da qajeti shamaly. Túlekter keshi ózara báseke úshin jasalmaıdy. Mektep bitirý keshi kıim kórsetip, jarysý úshin ǵana emes, ata-analar men balalardyń kezdesýi úshin jasalady» degenin kópshilik biraýyzdan qoldaǵanyn aıta ketken jón.

Qazaqstannyń Bilim jáne ǵylym mınıstrleri kimder?

1988-1993 jyldyń qazanyna deıin – Shaısultan Shaıahmetov

1993-1994 jyldyń qarashasyna deıin – Erejep Mámbetqazıev

1994-1997jyldyń naýryzyna deıin – Murat Jurynov

1997-1997 qazanyna deıin – Imanǵalı Tasmaǵambetov

1997-2000 jyldyń jeltoqsanyna deıin – Qyrymbek Kósherbaev

1999-2000 jyldary – Vladımır Shkolnık

2000-2002 jyldyń qańtaryna deıin – Nuráli Bekturǵanov

2002-2003 jyldyń 15 maýsymyna deıin – Shámshá Berkimbaeva

2003-2004 jyldyń 13 jeltoqsanyna deıin – Jaqsylyq Kúlekeev

2004-2007 jyldyń 8 qańtaryna deıin – Birǵanym Áıtimova

2007 jyldyń 10 qańtarynan – Janseıit Túımebaev

2010 jylǵy 22 qyrkúıekten – Baqytjan Jumaǵulov.

2013 jylǵy 2 qyrkúıekten 2016 jyldyń 10 aqpanyna deıin – Aslan Sárinjipov.

2016 jyly 10 aqpannan – 2019 jyldyń 2 aqpanyna deıin Erlan Saǵadıev

2019 jyldyń 2 aqpanynan Kúlásh Shámshıdınova

 

Ersaıyn Erqoja,

Bilim  mınıstrliginiń burynǵy qyzmetkeri:

– Sh.Shaıahmetovten beri 15 mınıstr taǵaıyndaldy. Jańa mınıstrden de asa eshteńe kútpeımin. Bilim salasynda qyzmet istep júrgende de ashyq pikir aıtyp, kemshilikti túzetýge daıynbyz degendi aıtqan emes. Qysqasy, sheshýge tyrysqan joq. Alaıda mınıstr bolǵaly aıtqan usynysynyń bári qulaqqa enedi. Mysaly, úshtildilikke, materıaldyq-tehnıkalyq bazaǵa, testileýge baılanysty durys pikir aıtty. Biraq ony oryndaý jaǵyna kúmánim bar. Sebebi, onyń aınalasyndaǵylar bilim salasynyń baspaldaǵynan ótpegender. Maman joq jerde bilim salasyn túzeý múmkin emes. Ekinshiden, kez kelgen máselege daıyndyqpen kirisý kerek. Mysaly, Shámshıdınova mınıstrdiń orynbasary bolyp júrgende talaı máseleni aıttyq ta, jazdyq ta. Biraq birde birine jaýap qaıtarǵan joq. Oqýlyqta 1998 jyldan bastap qate kete bastady. Sony bul kisiniń tolyq túzeýge múmkinshiligi boldy. 12 jyldyqqa kóshý máselesi de sol kezde kóterildi. Oǵan muǵalimder tapshy, materıaldyq-tehnıkalyq baza, kórneki quraldar daıyn emestigin aıta almady. Menińshe, Shaısultan Shaıahmetov pen Erejep Mámbetqazıevten basqalary bilim salasyn quldyratyp jiberdi.

 

PS:

Biz elimizdiń bilim jáne ǵylym salasyn basqarǵan mınıstrlerdiń qolǵa alǵan bastamalary men engizgen reformalarynyń jaı-japsaryna toqtaldyq. Saralaı kele, biri bastaǵan isti ekinshisi ilip áketpeıtinine kóz jetkizdik. Bilim salasyna tıimdi talaı reformanyń aıaqsyz qalyp jatqany sodan shyǵar. Endigi úmit – Shámshıdınovada.

Dınara

MYŃJASARQYZY

 

Sońǵy jańalyqtar