4 Sáýir 2019, 13:27 972 0 Bıznes Aıaýlym SALYQJANOVA

KÚNINE 1200 KIIM TIGETIN TIGINShI... ROBOT PA, ADAM BA?

5 sekýndta bir shalbar, al bir aptada 12 myń kıim tigý. Múmkin emes dep oılaısyz ba? Múmkin. Bul – Bolgarııadaǵy eńbek ónimdiligine qoıylǵan qatań talap.

Sońǵy jyldary Taıaý Shyǵys elderi jáne Qytaımen dástúrli túrde jumys istep kelgen birqatar eýropalyq konernder, áıgili halyqaralyq brendter kıimderin Bolgarııada tiktirýge kóshken. Birinshi sebep – eńbek qunynyń arzan shyǵýy. Ekinshi sebep – bolgarlyq óndiris oryndary kıimniń kúrdeli modelderin tigý úshin barlyq múmkindikke ıe. Úshinshisi – tigilgen daıyn taýardy Eýropaǵa jetkizý qolaıly, kóp shyǵyndy qajet etpeıdi.  Mysaly, Bolgarııadaǵy «Pirin-Tex» tigin ehy Hugo Boss brendiniń kıimderin tigýmen aınalysady. Onda 1800 adam jumys isteıdi. Jumysshylarynyń aıtýynsha, eh qoıǵan talapty tek 11 tiginshi ǵana oryndaıdy. Al qalǵany bekitilgen jospardyń tek 60 paıyzyn oryndaýǵa qaýqarly. Iaǵnı, bir tiginshi aptasyna 7200 kıim tigedi. Dese de, jumys berýshi munyń ózin azsynady. Tájirıbeli tiginshi ortasha eseppen aıyna 320-360 eýro (136-153 myń teńge) alady. Eger Bolgarııadaǵy tiginshiler aptasyna 6 kún jumys isteıdi dep eseptesek, olar kúnine 1200 kıim tigedi. Joǵary eńbek ónimdiligine keler bolsaq, bolgarlar adam emes robot pa deısiz?!  Bolgarııada beleń alǵan basty túıtkildiń biri osy. Tatymdy eńbegine mardymsyz aqsha alǵan bolgarlyqtardyń kóbi týǵan jerin tastap, Ulybrıtanııa men Franııaǵa kóshýde.

Jalpy, Bolgarııa Eýropalyq Odaqtaǵy jalaqysy eń tómen el bolyp sanalady. Osy jyldyń qańtarynda ondaǵy eń tómengi jalaqy 261-den 286 eýroǵa (121 836 teńgege) deıin ósken. Biraq bul kórsetkish  eń tómen jalaqysy 440 eýro (187 440 teńge) bolatyn Rýmynııamen salystyrǵanda áldeqaıda az. Al Franııadaǵy eń tómengi jalaqy – 1500 eýro (639 000 teńge). Árıne, jalaqysyna qaraı ol elderdegi azyq-túlik, benzın jáne t.s.s. baǵasynyń qymbat ekeni belgili. Mysaly, Bolgarııada qys mezgilinde úıdi jylytý quny 600 eýroǵa teń. Sonda tigin fabrıkasynda jumys isteıtin adamdardyń eki aılyq jalaqysy tek jylýǵa jumsalady. Al zeınetke áıelder 63 jasta, erler 65 jasta bir-aq shyǵady.

Buryndary qytaı tiginshileri arzanqol jumys kózi bolsa, 2016 jylǵy derek boıynsha olardyń eńbekaqysy 700 dollarǵa (266 000 teńge) deıin ósken. Al sapaly kıim tigetin tiginshilerdiń jalaqysy, tipti, 1500 dollarǵa deıin barady. Qytaılar kúnine 14-15 saǵattan jumys isteıdi. Bul – álemdik brendtegi kıim tigetin bolgarlyqtardyń jalaqysynan bes ese kóp kórsetkish. Sondaı-aq, Qytaıda zeınetke erler 60 jasta, al áıelder 55 jasta shyǵady. Qara jumyspen aınalysatyn áıelder zeınetke 50 jasynda da shyǵýyna bolady. Bul jaǵy da zańmen qarastyrylǵan. Negizinen, Qytaı jastarynan góri qarttary kóp el. Qazir Qytaıda 60 jastan asqan adamdardyń sany 250 mıllıonnan sál kóp, 2020 jyly olardyń sany 255 mıllıonǵa, al 2035 jyly 400 mıllıonǵa jetedi degen boljamdar bar. Dese de, Qytaı zeınet jasyn ulǵaıtqan emes.

Endi Qazaqstandaǵy tigin óndirisine kelsek. 2011 jyldan bastap jumys istep kele jatqan «Kazlegprom-Almaty» fabrıkasy – kıim jáne aıaq kıim óndirýmen aınalysatyn birden-bir iri kásiporyn. Fabrıka tigin óndirisiniń eń ozyq tehnologııalarymen qamtamasyz etilgen. Ol Germanııa, Japonııa, AQSh syndy álemdik jetekshi óndirýshilerdiń joǵary tehnologııalyq jabdyǵymen jabdyqtalǵan.  Óndiristik qýaty jylyna 1,5 mıllıon túrli kıim men 500 myń jup aıaq kıim shyǵarýǵa múmkindik beredi. Qyzmetkerler sany – 400 adam. Eger bir jylda 313 jumys kúni (6 kúndik jumys kestesimen) bar dep eseptesek, sonda «Kazlegprom-Almaty» fabrıkasynyń jalpy ujymy kúnine 4800-ge jýyq kıim óndiredi.  Al ony 400 tiginshige bólsek, ár tiginshi kúnine 12 kıim ǵana tigetin bolyp shyǵady. Bolgarlyqtardan tup-týra 100 ese az. Atalmysh óndiris orny alpaýyt memleketterdiń sońǵy tehnologııalarymen jabdyqtalsa da, qazaqtardyń eńbek ónimdiligi óte tómen. Nege? Qazaqstandaǵy eńbek ónimdiliginiń kórsetkishi týraly gazetimizdiń 2018 jylǵy 22 qarashada shyqqan №48 sanynda «Eńbek ónimdiligi: Qazaqstan kestede joq» atty maqalada jazǵan bolatynbyz. Al 2019 jyldyń qańtar aıynan bastap Qazaqstandaǵy tiginshilerdiń jalaqysy 30 paıyzǵa artyp, orta eseppen 200 myń teńge boldy. Halyqta eńbekke degen qushtarlyq joq pa, álde jalqaýlyq basym ba? Eldiń ekonomıkalyq ahýalyna bul da keri áserin tıgezetini sózsiz. Ekonomıkasynyń bir bóligi mata men tigin óndirisine negizdelgen Úndistan men Bangladesh tiginshileri de kúnine 16-19 saǵattan jumys isteıdi. Bir ǵana jeńil ónerkásip túri arqyly toqyma ónimderin óndirip, onyń 80 paıyzyn Eýropa men AQSh-qa eksporttaıdy. Biz qashan tabıǵatqa súıengen baılyqty emes, adamnyń eńbegine súıengen taýardy eskporttaýdan aldyńǵy orynǵa shyǵamyz?..

Aıaýlym  SALYQJANOVA

Sońǵy jańalyqtar