21 Naýryz 2019, 10:11 1833 0 Qoǵam "Túrkistan" gazetiniń avtorlary

Brazılııada bala oqytý: uttyq pa, utyldyq pa?

Qurylǵanyna bir jyldan asa ýaqyt ótken  komanda Qazaqstan birinshiliginde chempıon atandy. Elimizdiń jastar quramasynyń aǵa bapkeri osy komandanyń tehnıkalyq dırektory qyzmetin atqaratyn boldy. Jasóspirimder quramasynyń negizgi quramy osy klýbtyń oıynshylarynan jasaqtalady. Amalbek Tshan basqaratyn respýblıkalyq sport kolledjiniń fýtbol alańynda dop qýyp júrgen «ALASH-RKS» komandasyn qurý kimniń ıdeıasy? Baǵyt-baǵdary, maqsat-muraty qandaı? Oqý ordasynyń dırektorynan suradyq.

−Amalbek Qozybaquly, siz Jambyl oblysynyń ákimi qyzmetin atqarǵanyńyzda «Taraz» fýtbol klýby el birinshiliginde chempıon atandy. «Tarazdyń» jankúıerleri osynaý jeńistiń buıyrýyna ákim retinde sizdiń de úlesińiz orasan ekenin aıtyp júredi.

«Halyq aıtsa, qalt aıtpaıdy» deıdi. 1995 jyly oblystyń ákimi qyzmetin qolǵa alǵanda «Taraz» fýtbol klýbynyń jaı-kúıin jiti qadaǵalap, bapkerlerden bastap, oıynshylardyń jaǵdaıyn nazarda ustap, ne jetpeıdi, kem tusymyz qaısy, birge talqylap júıeli túrde jumys istedik. Nátıjesinde 1996 jyly «Taraz» klýby Qazaqstan chempıony atandy. 1997 jyly fınalda súrinip, kúmis júlde ıelendi. Ol ýaqytta klýbtyń qarjylyq múmkindigi múshkil bolatyn. Tek «Taraz» ǵana emes, ózge de fýtbol ujymdarynyń basyndaǵy ýaıym osy kep edi. Elimizdiń de eńsesi endi tiktelip kele jatqan kezeń. Qazirgi bir fýtbolshynyń aılyq jalaqysy sol kezde bútindeı bir klýbtyń bıýdjetine para-par edi.  

– Ózińiz bala kezden bokspen shuǵyldandyńyz. Jekpe-jek sport túrlerine de alabóten kóńil bóletińizdi, qoldap-qýattap júretinińizdi bilemiz. Respýblıkalyq sport kolledjiniń ishinen fýtbol klýbyn qurýǵa nendeı jaıt sebep boldy? Qazaq fýtbolynyń kósegesin kógertýge úles qosý maqsatynda ma, álde...

Maqsatymyzdy aıtpas buryn ótkenge az-kem toqtalaıyn. Qazir respýblıkalyq sport kolledji buryn sport mektebi bolyp turǵanda fýtbol bólimi bar edi. Osy bólimde oqýǵa qabyldanyp, dop tebýdiń qyr-syryn meńgergen balalar elimizdiń ár býyndaǵy quramalaryna qabyldanyp, daralyǵymen kózge túsip júrdi. Biraq keıin fýtbol bólimi jabylyp, komanda tarap tynǵan-dy.

Men oqý oshaǵyna basshylyqqa taǵaıyndalǵanda bapker Vasılıı Marýnıak usynys aıtyp keldi. Sodan biz jabylyp qalǵan fýtbol bólimin ashpasaq ta, tym qurysa bir komanda quryp, qazaq fýtbolynyń damýyna shókimdeı bolsa da úlesimizdi qossaq dep fýtbolshylardy qaıta jasaqtadyq. 2000 jyly ómirge kelgen balalardan irikteý arqyly komanda quryp, Marýnıak bastap baptaýdy qolǵa aldyq. Nátıje de uzamaı ońynan boldy. Sol balalarymyz resmı túrde álem birinshiligi sanalmaǵanymen, dańqy da, daqpyrty da ǵalamdyq dodaǵa para-par Italııada ótken halyqaralyq týrnırge qatysyp, júldeger atandy. Burynǵy odaqtas elderde ótken týrnırlerde de mereıi ústem boldy. «Qaırat» fýtbol akademııasynyń ózderi quralpy tárbıelenýshilerimen jeti ret resmı oıyn ótkizip, barlyq matchta jeńiske jetti.

Sol balalar da tarap ketti ǵoı.

Qarjymyzdyń jetispeýshiligine baılanysty komandany saqtap qala almadyq jas balalardy ary qaraı daıyndaýǵa shyntýaıtynda qarjylyq múmkindigimiz jetispedi. Bizge klýb ashyp, jumysty jalǵastyrý qajet boldy. Aıaǵym jetken jerge baryp, tanys-bilisterge habarlasyp klýbty ashyp, qanatynyń astyna alýyn ótindim. Biraq eshqaısy bizdiń buıymtaıdy qoldamady da, amalsyzdan talantty balalardy taratýǵa týra keldi. Biraq olar birden elimizdiń irgeli klýbtaryna shaqyrtý alyp, sporttaǵy saparyn jalǵastyrýǵa múmkindik týdy. 10-nan asa balamyzdy «Astana» fýtbol klýby akademııasy qanatynyń astyna aldy. Basqa da klýbtar qyzyǵyp, ózderine shaqyrtty.

Osy jastar quramasynyń negizgi quramynda oınaıtyn bozbalalardyń 60-70 paıyzy bizdiń bazada shyńdalyp, qaınaýdan ótken balalar.

– 2000 jyly ómirge kelgen jetkinshekterden jasaqtalǵan komanda taraǵan soń olardyń pyshaq ústinde bóliske túsip, klýbtarǵa shaqyrtylǵanyn aıttyńyz. Biz birneshe jyldan beri Brazılııanyń fýtbol akademııasyna aqsha tólep, balalardy fýtboldyń qyr-syryn úıretýge jiberemiz. Biraq solardyń nátıjesine kóńil toǵaıtarlyq emes. Tipti el chempıonatynda oınaıtyn klýbtarǵa qabyldanǵandary neken-saıaq. Syrttan úırený qanshalyqty durys tásil? Múmkin qarjyny jelge shashqansha, ınfraqurylymdy damytyp, bilikti bapkerlerdi taǵaıyndap, óz elimizde balalardy baptaýdy óristetý kerek shyǵar?

– Bapker Vasılıı Marýnıak óziniń josparyn usynǵanda men de osyny aıttym. Ol talantty balalardy óz elimizde de úıretip, baptaýǵa bolatynyn dáleldep, komandany joǵary deńgeıge kóterdi.

Nege biz qyrýar qarjy tólep, Brazılııaǵa balalardy fýtbol oınaýdy úırenýge jiberemiz? Pele, Ronaldo, búgingi Neımar, Marselo syndy talanttardyń otanyna baryp oqyp kelgen jastarymyzdan nátıje shyqsa, onda sóz basqa. Brazılııaǵa barǵan jastarymyzdyń aldy jıyrma beske shyqty. Iaǵnı naǵyz kúsh-jigeri boıynda júretin kezi qazir. Biraq solardyń arasynan biz elimizdiń klýbtaryn alǵa súırep, Qazaqstannyń jastar quramasynda jarqyrap kórinip, ulttyq quramany kúsheıtip júr dep kimderdi aıta alamyz? Aýzymyzǵa qaısynyń aty-jóni iligedi?

– Endi «ALASH-RKS» fýtbol klýby týraly.

– 2017 jyly zań salasynda táýir qyzmet istegen Baqytbek Asanbekov esimdi azamat keldi. «Amalbek myrza, men memlekettik qyzmetti doǵardym, endi qazaq fýtbolynyń damýyna ózindik úlesimdi qossam dep edim» dedi. Fýtboldy erekshe qadirleıtin álgi jigit bizdiń kolledj bazasynda fýtbol klýbyn quryp, tize qosyp jumysty óristetýdi usyndy. Qarajat kózderin de qarastyryp memlekettik jeke seriktestik júıesimen jumys jasaýǵa bolatynyn aıtty. Eki jaqty kelisim jasasyp, iske kiristik. Jylyna bes, jeti baladan iriktep alyp, komandany jasaqtadyq. Sport komıtetine arnaıy hat jazyp joldadyq, usynysymyzdy qoldap qýattap, isimiz ilgeri basty. Komanda qurǵannan keıin olardyń izbasarlary ıaǵnı rezerv bolýy kerek. Sol sebepti de 2004-2007 jyldar aralyǵynda týǵan balalardy da klýbqa aldyq. Bir jyldyń ishinde aıtarlyqtaı nátıjege qol jetkizdik. 2005, 2006 jyly týǵan jetkinshekter óz qatarlastarynyń arasynda Qazaqstan chempıony atandy. 2004 jylǵy balalarymyz Qazaqstannyń kúmis júldesin ıelendi.

– Jylyna bes baladan qabyldansa, irikteý men suryptaý óte qatań ótetin sekildi ǵoı.

– 2018-2019 oqý jylyna irikteý ótkizgende elimizdiń barlyq aımaǵynan 200-den asa bala kelip, baǵyn synady. Solardyń ishinen tek bes balany ǵana komandaǵa aldyq. Fýtboldy bári oınaıdy, báriniń de talanty bar. Biraq bapkerlerdiń talǵamy, tarazylaý, salmaqtaýy basqasha. Mysaly 200 balany irikteýge men de qatysyp, kózimmen kórdim. Oıyn barysynda tipti gol soǵyp, sheberligin kórsetkenderi de boldy. Ishki túısigimmen «gol soqqan balalar da qabyldanar» dep oıladym. Olaı bolǵan joq. Irikteýge balalaryn ákelgen ata-analardyń ishinde «meniń balam nashar oınaıdy» dep aıtqanyn estimedik. Bári de balasyn Messı, Ronaldý sanaıdy. Onysy durys ta. Biraq komandalyq oıynda qabiletsiz oıynshynyń kesiri aýyr tıedi. Sol sebepti de bapkerler irikteýde jańylyspas úshin jiti qadaǵalap, jan-jaqty zerttep, tekserip, balanyń boıyndaǵy darynyn salmaqtaǵan soń ǵana sheshim shyǵardy.

– Mınıstr, depýtat, oblys, qala ákimi boldyńyz. Saıası elıta ortasynda da bedelińiz joǵary. Tanys-bilis, dos-jaranyńyz qońyraýlatyp, klýbqa balalaryn ótkizgisi keletin shyǵar.

– Onsyz biz qazaq bolamyz ba? Jasyryp qaıtem, bıliktegilerdiń de qońyraýlatyp tanysynyń, týysynyń balasyn qabyldaýdy ótinedi. Týys-týǵanymyz da habarlasyp, kórgen jerde buıymtaıyn jetkizedi. Meniń aıtar jaýabym bireý ǵana: «Iá, biz balalardy qabyldaımyz, biraq bapkerler men mamandardyń talabynan ótse ǵana. Bedelimdi salyp, bıligimdi maldanyp belden basa almaımyn». Kópshiligi balalaryn irikteýge ákelip, kózderi jetken soń raıynan qaıtty. Jekelegen sport túrlerinen birdi-ekili balalar «kókesiniń qońyraýymen» qabyldanýy múmkin. Biraq ondaı kemtalanttar ýaqyt ozdyra shettep, ózderi-aq saıaqtanyp qala beredi. Ata-analar muny túsinbeıdi, murnynan jetektegendeı etip ákelip qosady. Ondaı balalar chempıondardyń tasasynda kúnniń kózin kóre almaıtynyna kózi jetip, saptan shyǵady. Al komandalyq sportta mundaıǵa jol joq. Qazaq «bir qaryn maıdy bir qumalaq shiritedi» dep qalaı dál taýyp aıtqan.

– Klýbtyń jaı-kúıimen Qazaqstan fýtbol federaııasynyń bas hatshysy Azamat Aıtqojın kelip tanysty.

– Qazaqstan fýtbol federaııasymen kelisimge keldik. Endigári 2004, 2005 jyly týǵandar arasynda Qazaqstannyń jasóspirimder quramasynyń (U-14, U-15) negizgi quramy bizdiń klýbta oınap júrgen fýtbolshylardan jasaqtalady. Bul bizge zor senim artyp, úlken mindet júkteıdi. «ALASH-RKS» klýbynyń tehnıkalyq dırektory bolyp Qazaqstan jastar quramasynyń aǵa bapkeri Aleksandr Kýzneov taǵaıyndaldy. Bul da bizdiń ujymnyń kadrlyq quramy kúsheıe túskenin ańǵartady.

– «Qazaq fýtbolyn damytamyz desek balalardy jarylqaýdan bastaý kerek» degendi únemi aıtyp júresiz.

– Meniń joǵary oqý ornyn bitirip, ıgergen mamandyǵym – qurylysshy. Qandaı da bir qurylys nysanynyń irgetasy berik bolmasa, qabyrǵasyn qansha qulash qalyńdap quısań da opyrylyp qulaıdy. Biz bárin tereńnen bastaýymyz kerek. Máselen, respýblıkalyq sport kolledjine dırektor bolyp taǵaıyndalǵan soń alty jyldaı burynǵy súrleý, kóz úırengen aǵystyń yrǵaǵymen jumys istedik. Iaǵnı mektep bitirip kelgen balalardy qabyldap, úsh jyl bilim berip, dıplomyn ustatyp degendeı. Alty jyldan soń sol kezdegi premer-mınıstr K.Másimovke hat jazyp, usynysymdy joldadym. Sodan keıin kolledj ishinen mektep ashylyp, balalardy 7-synyptan bastap qabyldadyq. Mundaǵy muratymyz ne? Sport mektebinde oqyǵan talantty balalar álem chempıony, jasóspirimder olımpıadasynda jeńimpaz atanady. Al sol chempıondar mektepti bitirgen soń joǵary oqý ornyna túse almaı basqa da sebeptermen el kózinen shettep, syrttap qala beredi. Kolledj ishinde mektep ashýymyzdyń maqsaty – talantty balalardy túletken soń olardy kolledjde oqýǵa qabyldap, qaraqanattanyp qanaty qataıǵansha, qamqorlyqqa alý. Meniń kolledj ishinen mektep ashý týraly usynysym sebep bolyp, Qazaqstandaǵy 4 sport mektebiniń janynan kolledj ashyldy.

Ata-anaǵa myna jaıtty astyn syzyp, basa aıtqym keledi. Bizdiń kolledjdi bitirgen túlekterge «muǵalim – jattyqtyrýshy» degen dıplom beriledi. Sabaq pen sport qyzdyń qos burymyndaı qatar óriletinin bala da, sol balasyn bizge ákelgen ata-ana da tereńdep baǵamdamaıdy. Oqýǵa kelgen baladan «sabaǵyń qalaı edi?» dep surasań, ózi emes, áke-sheshesi jaýap beredi. «Sabaǵyn qaıtesiz, ol sportshy emes pe?» Aınalaıyn-aý, árkim úshin de eń aldymen keregi bilim ǵoı! Bilimsiz baladan qandaı bolashaq kútýge bolady? Aýyldyq jerlerden kúshi boıyna sımaı turǵan, fızıkalyq áleýeti zor, myqty sportshylar keledi, biraq bilimi tym tómen. Ókinishke qaraı kópshilik ata-analarda sportpen aınalysqan balaǵa oqý mindetti emes degen uǵym qalyptasyp ketken. Bizdiń talapty túsingen balalar sport pen bilimdi qatar alyp júredi. Bul – bizdiń negizgi talabymyz!

 

Suhbattasqan Qýanysh Rahmet

 Sýretterdi túsirgen Q.Saparov

Sońǵy jańalyqtar