7 Aqpan 2019, 00:22 802 0 Naryq Dınara MYŃJASARQYZY

Made in kazakhstan otandyq kostıýmge suranys qandaı?

Jeńil ónerkásip salasy, onyń ishinde otandyq kıim óndirisi turalap qalǵany jasyryn emes. Qazir sonaý jyldary halyqty azdy-kópti kıim-keshekpen qamtamasyz etip turǵan AHBK-nyń ónimderi de ańyzǵa aınaldy. Tipti, «sol fabrıkany saqtap qalýǵa bolar edi...» dep ókinish bildiretinder de az emes. Tek sońǵy jyldary otandyq kıim tigetin ehtar ashylyp, olqylyqtyń orny birshama tolǵandaı kórindi. Desek te, bul teńizge tamǵan tamshydaı ǵana...

Elbasy N.Nazarbaev ta otandyq kıimdi qoldap, jarnama jasap júredi. Ol óziniń Joldaýlarynda da, BAQ ókilderimen ótken kezdesýlerinde de otandyq ónim jaıynda aınalyp ótken emes. Máselen, Prezıdent «Qazaqstanda jeńil ónerkásipti qalpyna keltirip, erler men áıelderge arnalǵan otandyq kıim óndirisin jolǵa qoıý kerek. Elimizde shıkizattyq jáne qaıta óńdeý ındýstrııasy bolýy qajet. Bul – memleket turaqtylyǵynyń kepili, ózimizdi qamtamasyz etý úshin kerek. Máselen, biz konomıkanyń mańyzdy salasy bolyp sanalatyn jeńil ónerkásipti umyttyq», – degen-di. Tipti, byltyrǵy joldaýynda otandyq kásiporyndarǵa halyq kóp tutynatyn taýarlardy shyǵarýǵa kómektesýdi júktedi. Osy oraıda, Prezıdent óńdeý ónerkásibi men shıkizatty emes ksportty qoldaýǵa qosymsha 500 mlrd teńge bólýdi tapsyrdy.

Taǵy birde Úkimet múshelerine qarata: «Eger ústerińizdegi sheteldik kıimdi sheship alsaq, tyr jalańash qalasyńdar! Bizdiń elimizde de sapaly kıim shyǵara alady. Men ózim tek otandyq ónimdi qoldanamyn. Sapaly ári on ese arzan. Ózimizdi qoldaý kerek! Men Qazaqstanda tigilgen kostıýmdi kıemin, aıaq kıimim de óz elimizde tigilgen. Ózimizdiń jeńil ónerkásibimizge osylaı jarnama jasaımyn!» – degen ol. Sol kezde tilshiler qaýymy qaı mınıstrdiń otandyq kıim kıetinin zerttep kórgen. Sóıtse, sheneýnikterdiń ishinde Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev, QR Prezıdent ákimshiliginiń jetekshisi Áset Isekeshev qana otandyq kostıým kıetini belgili bolǵan.

Al ótken aptada ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Prezıdent N.Nazarbaev bul máselege qaıta oraldy. «Barlyǵyn shetelden alyp keledi. Jaraıdy, sánqoılar «shanel-manel» kıgisi keledi. Biraq qarapaıym halyq she... Óz kıimderimizdi tanytýymyz kerek. Osy jerde otyrǵandardyń bári sol kıimderdi kııýi qajet. Munda turǵan eshteńe joq. Memlekettik qyzmetkerlerge qarapaıym kıimder bar. Osylaısha biz otandyq jeńil ónerkásipti damytamyz», – degen Prezıdent mınıstrlerdi otandyq kıim kııýge shaqyrdy. Alaıda sheneýnikter nege otandyq kıim kıgisi kelmeıdi? Olardyń tańdaýyna ne áser etedi – sapaǵa degen senimsizdik pe, álde otandyq taýarlar týraly beıhabar ma?

Shyn máninde, bizde bul salada istiń kózin taýyp júrgender joq emes. Sonyń biri Nursultan Maǵzomov bıznes salasy boıynsha shetelde bilimin shyńdaǵan maman. Jat jerde júrip ózge jurttyń kıim úlgisindegi talǵamyn baıqaǵan ol elge kelgen soń dál sondaı otandyq brend taýaryn shyǵarýǵa bel býǵan. Qazir Qazaqstan boıynsha 10 býtıgi bar. Tipti Reseıden de ashypty. «Máskeýden kelgen kezde ımporttyq kostıýmderdiń qymbat ekenin baıqadyq. Al arzan baǵadaǵy kıim unamady. Sodan soń osyny nege ózimiz tigip almaımyz degen oı keldi. Basynda on shaqtysyn tigip kıip alǵan kezde qyzyqqandar, suraı bastaǵandar kóbeıdi», – deıdi kásipker Nursultan Maǵzomov.

Sondaı-aq, eń jarqyn jáne tabysty mysaldardyń biri – «Glasman» JShS tigin fabrıkasy. Kompanııa ımporttyq ónimderden kem túspeıtin klassıkalyq erler kıimin jáne mektep kıimderin halyqqa usynady. «Jol kartasy – 2020» baǵdarlamasy sheńberinde 30 mln teńge bólinip, zaýyt tehnologııalyq jelisin jańǵyrtýǵa múmkindik aldy. Osylaısha, kompanııa óndiristik qýattylyqty arttyryp, kórshi elderge, sonyń ishinde Reseı naryǵyna shyǵýǵa qulshynyp otyr.

Ýaqytynda Shymkentte «Voshod» dep atalatyn tigin fabrıkasy bolǵan. Tikken kostıýmderi denege qonymdy, sándi. Baǵasy da qoljetimdi. Birde oblys kólemindegi bir sheneýnik sáti túsip shetelge barady. Ýaqytyn taýyp sýpermarketke kiredi. Kóz jaýyn alǵan kostıýmderdiń ishinen tańdap júrip bireýin satyp alady. Elge kelgen soń sheteldik kostıým kıip júrmin dep maqtanbaı ma. Bir dosy «áı, mynaý bizdiń «Voshodtyń» kıim pishisine uqsaıdy» eken dep, astaryndaǵy tigilgen belgisine qarasa, shetel tilinde «Voshod» fabrıkasy kórsetilgen eken. Sheneýniktiń shetel bardym, qymbat kostıým satyp aldym dep júrgeni ksportqa shyqqan shymkenttik kostıým bolyp shyǵady. Qazir shymkenttikter baıaǵydaı qymbat marketterdiń esiginen syǵalaı bermeıdi. Saıram aýdanynda oryn tepken «Golden Nomad» – «Altyn Adam» saýda belgisimen kostıým tigetin fabrıkanyń ónimin qolaı kóredi.

Shymkentte halyqaralyq standarttarǵa saı, taza bylǵarydan tigilgen aıaq kıim de shyǵady. «Ońtústik» arnaıy konomıkalyq aımaǵynda iske qosylǵan aıaq kıim fabrıkasynda jumys qyzyp tur. Daıyn ónimder Taraz, Almaty, Astana qalasyna jóneltilýde. Óndiristiń ınvestıııa kólemi – 403 mln teńge. Aıaq kıimder zaman talabyna saı ıtalıandyq tehnologııa boıynsha túrkııalyq «Fantes» jáne «Comelz» markaly qurylǵylarda qalypqa salynyp, sapaly tigiledi. Barlyq toptamalar sándi jáne talǵamǵa saı úlgide jasalady. Jospar boıynsha kásiporyn jylyna 120 myńnan astam jup aıaq kıim shyǵarýdy kózdep otyr. Jalpy, munda 50-ge jýyq aıaq kıim túrleri bar.

Shyn máninde, otandyq kıim-keshek, aıaq kıim óndirýge qajetti maqta, jún, teriniń barlyǵy ózimizden tabylady. Bir kezderi aýyldy aımaqtarda kıiz bolyp basylatyn, alasha bolyp toqylatyn jún de ár jerde qobdyrap jatyr. Eshkimge kereksiz. Al teri aıaqasty týlaqqa aınalǵany qaı zaman. Bar dúnıeni uqsata almaǵan soń, kimge muń shaqqandaımyz?

Alaıda joqtan bar jasap, otandyq brend qalyptastyrýǵa kúsh salyp júrgenderdiń qatary kóbeıe bastady. Sonyń biri – «AIZHANI» brendin qalyptastyryp júrgen Aıjanı Nurlanova. Biz sońǵy kezde birqatar sheneýnikterdi otandyq kostıýmmen qamtamasyz etip, yqylasyna bólenip júrgen jas dızaınerdi az-kem áńgimege tarttyq.

Aıjanı Nurlanova,  dızaıner: Sapasyz kostıým tigip, sózge qalǵym  kelmeıdi

– Aıjanı, qazaqstandyq ónimdi brendke aınaldyrý isimen aınalysyp kele jatqanyńa kóp bolǵan joq. Degenmen osy ýaqyt ishinde Elbasynyń da aýzyna iligip, zor yqylasqa bólengenińdi bilemiz. Bul shabyt ústine shabyt syılaǵan shyǵar...

– Allaǵa shúkir, eń birinshi maǵan jiger bergen, ol – Elbasy. Ol kisi eń alǵash «Qazaqstanda jasalǵan» degen akııany uıymdastyrǵannan keıin, osy akııanyń ári qaraı da jalǵasyn tabýyna óz úlesimdi qosqym keldi. Meni «Nege bizge otandyq ónim óndirmeske? Saýda dúkenderi nege otandyq ónimge tolyp turmaıdy?» degen saýal jıi mazalaıdy. Áýelgide sulýlyq salondarym boldy. 2014 jyly jastar arasynda jyldyń úzdik kásipkeri atandym. Sodan keıin otandyq kostıým tigýdi qolǵa aldym. Osy iske qyzyǵýshylyǵym erekshe.

Dızaınerlik kýrs oqyp aldym. Kásip júrgizý úshin memleketten qarjy alǵan emespin. Biraq Elbasydan bastap, basqa da el aǵalary kómegin aıap jatqan joq. Ózim únemi Elbasynyń syrt kıimine kóńil bólip, qandaı kostıýmder unatatynyn zerttedim.

 – Qazaqstanda alǵash ret Eýropalyq sapadaǵy otandyq kostıým degen uǵymdy, brendti qalyptastyrdym depsiz.

– Árıne.

– Sonda sizdiń ónimmen básekelese alatyn eshkim joq pa?

– Joq.

– Mysaly, sizdiń býtıkten turaqty kıinetin sheneýnikter kimder?

– Suranys óte joǵary. Bir qýantarlyǵy, qazir elimizde basqa da otandyq brendter paıda boldy. Biraq ózimniń klıenttik bazam bar. Olar qymbat sheteldik brendterdi meniń otandyq brendime almastyrdy. Birinshiden, olardyń kóbi aıta bergendi unatpaıdy. Tek ruqsat etkenderin atap ótkim keledi. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti ákimshiligi basshysynyń orynbasary Ońdasyn Orazalın kostıýmderimdi jarnama úshin emes, naǵyz tutynýshy retinde jaqsy kóredi. Sondaı-aq, QR Syrtqy ister ks-mınıstri Qaırat Ábdirahmanov, QR Senat tóraǵasy Q.Toqaev jáne taǵy basqa vıe-mınıstrler, ákimder kıip júr. Elbasy jaqynda Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda otandyq kıimge qoldaý bildirý jóninde taǵy da eskertý jasap edi, bizge kelýshilerdiń qatary kóbeıip jatyr. Sol jerde otyrǵan sheneýnikterdiń 60 paıyzy otandyq kostıým kıgen. Jáne olar únemi kıip júrýge tyrysady. Elbasy «Qyzym, saǵan aıtam, kelinim, sen tyńda» degen joq pa? Jańa ǵana sizben sóıleskenniń arasynda bir vıe-mınıstr kelip, kostıým tańdaýǵa kirisip ketti.

– Kostıýmderińizdiń baǵasyn qarapaıym halyqtyń qaltasy kótere me?

– Biz sapasyz ónim tikpeımiz. Eshkimde qaıtalanbaýyn qadaǵalap, ksklıýzıv jasaýǵa tyrysamyz. Árıne, sapasy tómen, baǵasy qoljetimdi etip tigetinder bar. Olardyń baǵasy 30-40 myń teńgeden aspaıdy. Al AIZHANI brendiniń eń tómengi kostıými 80 myń teńge shamasynda. Eger kostıýmdi qytaıdyń arzan matasymen tigip, ony basqalar sııaqty 25 myń teńgege sattym delik. Jarty jyldan keıin jyrtylady, bir ret hımııalyq tazalaýdan ótse, óńi ketedi. Al qazir jaqsy matanyń bir metri 25 myń teńge turady. Jalpy, adamdar úsh segmentke bólinedi. Birinshi, shetelden satyp alatyndar. Ekinshi, ózin-ózi qurmet tutyp, durys kıim alýǵa tyrysatyndar, úshinshi, áleýmettik jaǵdaıyna qaraı arzan baǵaǵa kıinetinder. Búginde osy úsh sanatqa laıyqty otandyq kostıým tigetinder bar. Qalaǵanyńdy alasyń. Tutynýshyǵa tańdaý bar degen sóz.

– Saýda núkteleri qaı óńirlerde ashyldy?

– Astanada, Aqtaýda bar. Buıyrsa, Taldyqorǵan qalasynda ashylady.

– Al qajetti materıaldy qaıdan alasyz?

– Kóbinese ıtalıandyq mata aldyramyn. Sosyn Túrkııadan jetkizip turady. Al kostıýmdi ózimizdiń tiginshiler tigedi. Dál qazir eki jumysty qatar atqaryp júrmin. Birinshisi, otandyq brend retinde kostıýmdi Stambulda tiktirtemin. Al qalǵanyn Qazaqstandaǵy fabrıkalarǵa tapsyrys beremin. Sebebi jeke fabrıkam joq. Qudaı qalasa, oǵan jetetin kún de alys emes. Aıta ketý kerek, otandyq ónim degen bar, otandyq brend degen bar. Ekeýi eki túrli nárse. Bes is tigetin mashına satyp alyp, kostıým tigemin deý durys emes. Oǵan dızaınerlik jumys, aqsha, tehnıka qajet. Bizde kostıým tige alatyn sanaýly ǵana fabrıka bar. Qalǵandary kishigirim eh ashyp, arnaıy kıim tigedi. Alaıda Elbasy aıtqan soń, olar da kostıým tigýge kirisip ketti. Olaı bolmaýy kerek. Árkim óz salasyn, mindetin atqarýy tıis. Al bizdegi ateleler óniminiń bárin otandyq ónim deýge bolady. Sebebi bir adam tikse de, Qazaqstanda ǵoı. Al basqa jaqtan tigip ákelgen kıim – otandyq brend.

– Sizdiki qaısysyna jatady?

– Meniki ekeýine de jatady. Basynda otandyq ónim bolǵan, qazir shetelde de tiktiremin.

– Osydan tórt jyldaı buryn kásipker Inna Apenko «on jyldan keıin qazaqstandyqtar basynan aıaǵyna deıin otandyq kıim kıedi» depti. Bul múmkin be?

– Árıne, múmkin. Qazir múmkin emes dúnıe joq. Eger otandyq ónim óndirýge jan-jaqty qoldaý kórsetilse, bul maqsatqa 10 jyl emes, 5 jylda da jetýge bolady. Al eger, kerisinshe «Oı, otandyq kıim anandaı-mynandaı» dep muryn shúıire qarasaq, tipti, qaı sala bolsyn, eshqandaı ósý bolmaıdy.

– Jeńil ónerkásip salasy, sonyń ishinde kıim tigý isi boıynsha kórshi Ózbekstan men Qyrǵyzstannan áldeqaıda qalyp qoıdyq. Nege?

– Birden-bir sebep, biz – jalqaýmyz. Ony moıyndaý kerek. Bizde jumys isteıtin, ony kásip retinde alyp ketetin mamandar az. Ónim óndirý úshin áýeli kimderge satatynyńdy sheship alýyń kerek. Bazarlarǵa baryp kelisý kerek. Qysqasy, jınaqy jumys joq. Qyrǵyzstanǵa barǵanda kishkentaı ǵana ehtyń ishinde kúndiz-túni eńbektenip jatqan jandardy kórdim. Tynym tappaıdy. Tikken kıiminiń bárin syrt elderge arzan baǵamen shyǵaryp jatyr. Ásirese, qyrǵyz halqynyń qolynan shyqqan kıim Qazaqstandy qamtamasyz etip otyr. Biraq ta ony ózderi kıip júrgen joq.

– Bir pikirińizde Forbs tizimine engen 50 mıllıonerdi otandyq ónimmen kıindirý armanym degen ekensiz...

– Iá, ol ras. Qazirdiń ózinde sol baılardyń 10 paıyzyn kıindirdim desem bolady.

– Áńgimeńizge rahmet!

Sońǵy jańalyqtar