24 Qyrkúıek, 13:29 508 0 Densaýlyq Araılym Bımendıeva

Ekinshi tolqyn «elesi»

Ǵalymdardyń vırýs týraly boljamy kóńil kónshitpeıdi, al koronavırýsqa qarsy vakına áli tabylǵan joq. Álemniń damyǵan elderi de vırýstyń birinshi tolqynynan úlken shyǵynmen shyqty. Pandemııa bizdiń elimizdiń de ekonomıkasyna áser etti, al densaýlyq saqtaý salasynyń túıtkildi máseleleri sý betine qalqyp shyqty. Osyny esepke alǵan Memleket basshysy Q.Toqaev koronavırýstyń ekinshi tolqynyna daıyn bolý qajettigin jáne sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qyzmettiń jumysyn kúsheıtý keregin qadap aıtqan bolatyn.

Koronavırýstyń birinshi kezeńiniń sha­ryqtaý shegi halyqty biraz ábirge sal­dy. Naýqastardyń aýrýhanaǵa syımaı dá­lizde jatqany, jasandy tynys aldyrý ap­parattary men dári-dármektiń jetispeýshi­ligi sozylmaly aýrýy bar egde jastaǵy adam­dar arasyndaǵy ólim jıiligi men naýqastar sa­nynyń ósýine alyp keldi. Koronavırýs juq­tyrǵan medıına qyzmetkerleriniń sa­ny kóbeıdi. Aýrýhanaǵa syımaǵan naýqastar úı jaǵdaıynda emdelgendikten, bir otbasynda jappaı birneshe adam aýyrǵan jaǵdaı da kóbeıe tústi. Elimizde Italııa senarııi qaı­talanyp, jurt qalaı emdelýdiń jolyn bil­meı daǵdaryp, tipti halyqtyq emdeý tá­silderin qoldana bastady. Qarapaıym qor­ǵa­nysh quraldary men paraetamol tappaı qı­nalǵan eldiń ý-shýy birazǵa deıin basylma­dy. Vırýs juqtyrǵandar dertine shıpa tappaı abdyraǵanda dári-dármek tolǵan qoıma tú­sirilgen vıdeo keń tarap, halyqtyń ashý-yza­syn týǵyzdy. Koronavırýsqa qarsy kú­res­te týyndaǵan qıyndyqtarǵa baılanysty ter­geý júrgizilip, Áleýmettik medıınalyq saq­tandyrý qory men «SQ-Farmaııa» bas­shyla­ry qyzmetten bosatylǵany esimizde.

Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy osyndaı júıesizdik pen olqylyq elimizde pan­demııamen kúres sharalarynyń tıimsiz júrgizilgenin kórsetti. Nátıjesinde Eljan Bir­tanov Densaýlyq saqtaý mınıstri qyz­me­tinen bosatylyp, bul qyzmetke Alekseı oı taǵaıyndaldy. Elimizde indet taralyp, karantın jaǵdaıy engizilgeli bergi alty aı ishin­de mınıstrdiń jańadan taǵaıyndalyp, memlekettik bas sanı­tardyń úsh ret aýysýy densaýlyq saqtaý júıe­sine túbegeıli reforma engizilýi keregin dá­leldeı túskendeı.

2019 jyldyń maýsym aıynda Qazaq­stan­nyń bas memlekettik sanıtar dárigeri bolyp ta­ǵaıyndalyp, kóktemde koronavırýstyń kelgenine «súıinshi suraǵan» Jandarbek Bekshın eli­mizde tótenshe jaǵdaı jarııalana sala qyz­me­tinen bosatyldy. Bekshınniń ornyna ta­ǵaıyndalǵan Aıjan Esmaǵambetova da qyz­metinde uzaq turaqtamady, bas sanıtar qyz­metin bar-joǵy alty aı atqardy. Pan­demııa­nyń birinshi tolqyny eńserilgennen keıin Aıjan Esmaǵambetova da qyzmetinen bo­s­atylyp, jaqynda memlekettik bas sanıtar dáriger qyzmetine Erlan Qııasov taǵaıyn­daldy.

Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy osyndaı jaǵdaılar «Qazaqstanda koro­navırýstyń ekinshi tolqyny qashan bolady?», «Bi­rinshi tolqyn kezindegi qatelikter qaıta­lan­baı ma?», «Densaýlyq saqtaý salasy jańa tolqynmen kúresýge qaýqarly ma?» degen zańdy saýaldardy týyndatady. Bul oraıda Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı oı: – «Shamamen qarasha men jeltoqsan aılary kezeńinde ósim bolýy múmkin dep otyrmyz. Bul ekinshi tolqynnyń oryn alýy múmkin­digimen, ótkir respıratorlyq vırýstyq ınfek­ııalardyń jáne tumaýdyń órshýimen baılanysty», – dep boljam aıtty. Ekinshi tolqynǵa qatysty pikirimen bólisken mınıstr búginde elimizde 4,8 myń naýqas aýrýhanalarda koronavırýs pen pnevmonııadan emdelip jatqanyn málimdedi.

Qazir elimizde indettiń taralýy turaq­tap, naýqastar sany azaıdy. Koro­navırýstyń birinshi tolqyny kezinde bir táýlikte orta eseppen shamamen 1,5 myń adam indet juqtyrǵan bolsa, búginde bul kórsetkish ondaǵan ese tómendegen. Biraq bul arqany keńge salýǵa bolady degen sóz emes. Vırýstyń jańa tolqyny bastalsa, halyq qaıtadan úı jaǵ­daıynda emdelip, bul naýqastar sanynyń kúrt artýyna alyp kelmeı me degen kúmándi oı sanada eriksiz qylań beredi. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń málimetinshe, osy jyl­dyń sońyna deıin elimizdiń 11 oblys ortalyǵynda 2,5 myń tósek-orynǵa arnalǵan 12 modýldik juqpaly aýrýlar aýrýhanasy salynyp, paıdalanýǵa beriledi. Búginde elimizdegi medıınalyq mekemeler bir mezette 70 myń tósek-oryn daıyndaýǵa qaýqarly. Onyń ishinde 3 myńǵa jýyq jan saqtaý bólimi bar. 19 066 ınfekııalyq tósek-orynnyń búginde 15 paıyzynda naýqastar em alyp ja­tyr. Biraq bir kúnde aıaq astynan 30-35 myń adam aýyryp qalsa, karantın shekteýleri engiziledi.

Mınıstr koronavırýstyń jańa tol­qynyna ótkir respıratorlyq vı­rýs­tyq ınfekııalardyń jáne tumaýdyń ór­­shýi áser etýi múmkin ekenin jetkizdi. Atal­ǵan vırýstarǵa koronavırýs qosylsa, jaǵdaı tipti ýshyǵa túsedi. Osy rette tumaýǵa qarsy ek­pe bıyl eki apta buryn bastaldy. Bul ba­ǵyt­ta tumaýǵa qarsy 2 mıllıonnan astam doza satyp alynǵan, bul halyqtyń 11 paıyzyn ekpemen qamtamasyz etýge jetkilikti.

Pandemııa jaǵdaıy medıına salasynda kadr jetispeýshiligin, ásirese epı­demıolog mamandardyń azdyǵyn kór­setti. Vırýstyń jańa tolqynyna daıyndyq jaıyn pysyqtaǵan Densaýlyq saqtaý mınıstriniń resmı ókili Baǵdat Qojahmetov medıına kadrlaryn qaıta daıarlaý kvotasy boıynsha osy jyldyń 1 tamyzynan bastap 45 epıdemıologpen tolyqqanyn jáne 1 qarashaǵa deıin taǵy da 205 epıdemıolog pen 165 jedel medıınalyq járdem dárigerimen tolyǵatynyn jetkizdi.

Koronavırýstyń birinshi tolqyny ke­zinde elimizde ınfekııany emdeýge ar­nalǵan dári-dármekter tapshylyǵy qatty sezildi. Jappaı aýyrýdan qoryqqan halyq aý­rý­hanada saǵattap kezekte turyp, dáriger­diń nusqaýlyǵynsyz antıbıotıkterdi kóp­tep satyp aldy. Al dertinen daýa izdegen naý­­qasqa dári jetpeı jatty. Dári-dármek tap­shylyǵy sezilmeı me degen saýalǵa resmı ókil jańa tolqynǵa jalpy somasy 8,2 mlrd teńgege dári-dármek satyp alynǵanyn jetkiz­di. Halyq arasynda suranysqa ıe 44 túrli dári-dármek tizimi jasalǵan. Aımaqtaǵy aǵaıyn da dári-dármekten qaǵylmaıdy, so­ny­men qatar aýyldyq jerlerdegi alǵashqy me­dıınalyq kómek kórsetetin mekemeler-diń jaǵ­daıy baqylaýda dep sendirdi resmı ókil.

Baǵdat Qojahmetovtiń aıtýynsha, vı­rýs­tyń ekinshi tolqynyna daıyndyq 100 paıyzǵa jaqyn. Infekııalyq tósek-oryn­dar, mobıldi brıgadalar, aýrýhanalar, em­hanalar, dári-dármek qory qamtamasyz etilgen.

Laıym, vırýstyń ekinshi tolqyny bol­maı-aq qoısyn dep tileımiz. Ótken­nen alǵan tájirıbemiz sabaq bolýy tıis. Qaýip-qaterge degen daıyndyǵymyz ózimizden bas­talatynyn da umytpaǵanymyz jón-aý.

Sońǵy jańalyqtar