24 Qyrkúıek, 10:24 545 0 Bilim Dilda ÝÁLIBEK

Berekesi qashqan bilimge Aımaǵambetov qana aıypty ma?

Tótenshe jaǵdaı jarııalanǵan kezde kóptegen salanyń jumy­sy kenetten bolǵan ózgeristiń kóshine ile­sýge qaýqarsyz ekeni anyq baı­qal­ǵan edi. Solardyń ishinde alǵash­qy­lardyń biri bolyp qıyndyqqa ushyraǵan, syn men sógistiń astynda qalǵany bilim salasy boldy.

Biraq olaı bolýy zańdylyq ta edi, se­bebi dástúrli oqýdyń daǵdyly soq­pa­ǵymen ǵana júretin bilim berý meke­me­leriniń basym bóligi qashyqtan oqytýdy tájirbıe júzinde bekitpegen. Sebebi pan­demııaǵa deıin qashyqtan oqytýdyń qa­jettiligi bolmady. Qanshama jyldyq tá­jirbıesi bar, bilikti muǵalimderdiń ózi jańa formatty jatyr­qap, óz jumys­ta­ryn birden dóńgeletip ákete almady. Oǵan bir júıege negizdelgen plat­for­ma­nyń, bilim berý resýrsynyń bolmaǵanyn qo­sy­ńyz. ıfrlyq saýat­tylyq deńgeıi kóńil qýantpaıtyny beseneden belgili. Elektrondy gadjetter men noýtbýk, kom­pıýterlerdiń tapshylyǵy ba­la­lar tur­maq, mınıstrliktiń ózin ty­ǵyryqqa ti­redi. Keı aımaqtarda álsiz, keı jerlerde múl­dem tartylmaǵan ınternet jaǵdaıdy odan ári ýshyqtyrdy.

Oqý jyly bastalǵaly bir aıǵa jýyq ýa­­qyt ótti. Muǵalimder men oqýshylar da áýpi­rimdep sabaqty bastap ketti. Biraq áli de qashyqtan oqytý tóńiregindegi daý to­las­tar emes.

Mektep oqýshylaryn bulaısha oqytý­dyń múmkin emes ekenin, elimizdegi ınter­nettiń ahýaly mundaı aýyr salmaqqa shydas bermeıtinin Bilim jáne ǵylym mı­nıstri Ashat Aımaǵambetovtiń ózi de áý basta moıyndaǵan bolatyn. Sóıtip mı­nıstr qa­shyqtan oqytý úshin basqa da me­hanızmderdi qarastyrdy. Sońynda oqý­shylarǵa tapsyrma jiberý úshin tipti Qaz­poshtanyń qyz­metine júgindik. Ǵa­lam­tor qoljetimdi bolǵan kúnniń ózin­de qu­ny qymbat. Osy máseleni retteý maq­satynda oqýshylar men ustazdarǵa arnal­ǵan 990 teńgelik bilim tarıfi iske qo­syl­dy.

Izin ala birinshi sáýirde elimizde synaq sabaqtar ótkizildi. Sol kezde 1 mln 250 ba­la tek qana onlaın rejımde dáris alyp kór­di. Al jalpy osy synaq sabaqqa ár­túr­li platformamen 2,5 mıllıon bala q­a­tys­qan. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi nátı­jeniń jaqsy bolǵanyn málimdegen edi. Biraq ınternet jelisi osynshama júk­ti kótermeıtinin, so­ǵan baılanysty kóp yńǵaısyzdyq bol­ǵa­nyn, tehnıkalyq aqaý kóp ekenin, sol sebepti de onlaın oqý­dyń ornyna basqa bilim berý plat­forma­lary arqyly qashyqtan oqytýdy júrgizýimiz qajettigin mınıstr Ashat Aımaǵambetov málimdegen edi.

 Al qashyqtan oqytý men onlaın oqy­tý­dy shatastyrýshylar  áli de kóp.

«Biz qashyqtan oqytý men onlaın oqy­týdy birdeı uǵymda paıdalanamyz. Negizinde qashyqtan oqytý onlaın oqytýǵa teń emes uǵym. Qashyqtan oqytý – biz aıtqan poshta, teledıdar, radıo, tapsyrmalardy ınternet ar­qyly alyp oqý. Osy eki uǵymdy bólek tanýymyz kerek. Mysaly, Bilimland.kz platformasynda búgingi kúni 40 myńnan astam ártúrli resýrstar bar. Oǵan tirkelý, paıdalaný tolyǵymen tegin. Qashyqtan oqyǵan kezde WhatsApp, elektrondy poshta jáne basqa da messendjerlerdi paıdalanýǵa bolady. Qandaı resýrs yńǵaıly, sony tolyǵymen paıdalanýǵa bolady. Taǵy bir óte mańyzdy jaıt, kóbi qashyqtan oqytý degendi onlaın oqý dep oılaıdy», – dep Ashat Aımaǵambetov or­talyq kommýnıkaııalar qyzmetinde ót­ken onlaın konferenııada oqytý for­mat­tarynyń arajigin ajyrata túsindirip bergen bolatyn.

Biraq qashyqtan oqytý men onlaın bilim berý­diń aıyrmashylyǵyn anyqtap alǵany­myzben, olardy áli júıeli paıdalaný júzege aspaı otyr.

Almatyda birinshi sabaq kúni-aq onlaın-platformada ótken sabaqta kóptegen qıyn­dyq týdy. Ata-analardyń aıtýynsha, platforma júktemeni kótere almaı qalǵan.

«Eshqandaı baǵdarlama jumys istemeıdi, júktemeni kótermeıdi. Alǵashqy sabaq 30 mınýt qana boldy. Google Meet-ti qoldanyp kór­gimiz keldi, biraq muǵalimdi platformadan shyǵaryp jiberdi. Al muǵalim qosylsa, bas­qalardyń sóılegeni estilmeıdi. Zoom-konferenııasy múldem ashylmaıdy. Tek jeti oqý­shy sabaqqa qosyldy. Qalǵan 22 bala sa­ba­q­qa qatysa almady. Qazir tapsyrmalardy WhatsApp arqyly jiberip jatyr», – deıdi Adel Janpeıisova. Sondaı-aq ata-ana Online Mektep júıesine de kire almaǵandaryn aıtty.

Onymen qosa, Online Mektep platformasy arqyly beriletin bilimniń sapasyna syn aıtýshy muǵalimder de, ata-analar da jeterlik. Mysaly, Aqtóbe oblysynyń turǵyny Jansaıa Nurlybaeva baýyrlarynyń sabaq oqý barysyn qadaǵalaıtynyn, jáne sol kezde baıqaǵan kemshilikteri týraly aıtyp berdi.

«Úıdegi baýyrlaryma sabaq oqytamyn. 6-synypta oqıtyn inim bar. Qazirgi kezde olar Online Mektep platformasy arqyly bilim alyp jatyr. Platformadaǵy materıaldar balaǵa bilim berýge, ony sanasyna sińirip, ornyqtyrýǵa jetkiliksiz dep esepteımin. Sebebi platformany ashqanda eń aldymen teorııalyq materıal shyǵady, keıin tapsyrmalar beriledi, biraq tapsyrmalardy tek batyrmany basý arqyly oryndap tastaısyń. Jazýǵa, materıaldy bekitýge arnalǵan tapsyrmalar joq. Qate-durysy birden shyǵady, qate bolsa, túzetýge de múmkindik joq. Solaı sabaq bitedi. Oqýshy kitaptyń betin de ashpaıdy. Men ózim osy jaqynda ǵana basqa mektepke muǵalim bolyp jumysqa turdym. Ol mektep áli kúnge deıin Online Mektep-ke kóshe almaı otyr. Sabaq WhatsApp arqyly ótedi», – dep óz pikirin bil­dirdi.

Platforma tóńiregindegi pikirtalas tolastamaǵannan keıin aqyry Daryn.online men «Kúndelik» biriktiriletin boldy. Joba qazan aıynda aıaqtalyp, qoldanysqa engizilmek. «Bul degenimiz – bir qupııasózben «Kún­delikke» de, Daryn.online platformasyna da kirýge bolady degendi bildiredi». Daryn.online ókili Erjan Ońalbaev ortalyq kommýnıkaııalar qyzmetinde ótken brıfıngte osyndaı aqparatpen bólisken edi.

Onyń aıtýynsha, qazirgi kezde bir mektepte 4-5 bilim berý platformasy qolda­ny­lyp jatyr. Árbir oqýshy men muǵalimde 4-5 logın men qupııasóz bar. Al eki platformany biriktirgennen keıin jumys jeńildeı túspek.

«Sosyn Daryn.online-da test jasaýǵa bola­dy. Al testiń nátıjesi «Kúndelikke» shyǵyp turady», – dep atap ótti E.Ońalbaev. Al brıfıngke beınebaılanys arqyly qatysqan «Kúndelik» JShS bas dırektory Muhtar Ilııasov: «Karantınge qatysty jaǵdaı retteledi dep senemin. Sóıtip, ekinshi toqsanda ózi­miz úırengen bilim berý arnasyna oralatyn shyǵarmyz. Negizi beınebaılanys bilim berý­ge jatpaıdy. Bul qosymsha qural ǵana. Al mektepte «tet-a-tet» qarym-qatynas, ıaǵnı pe­dagogtyń balalarmen tikeleı qarym-qa­tynasta bolǵany mańyzdy», – degen edi.

Ustazdar bolsa Erjan Ońalbaevtyń aıt­qan jańalyǵyna tipti de qýanbady. Olardyń pikirinshe, budan kelip-keter jeńildik shamaly. Bir jaǵynan osy formatqa úırenip qal­ǵandaryn, endi bárin basynan úırený kerek ekenin aıtyp shaǵymdandy. Ustazdardyń pik­irinshe, «Kúndeliktiń» artyq jumystan basqa bereri joq, endi ata-analardyń kúndelikke kirý reıtıngi muǵalimderdiń moı­nyna júktelip otyrǵanyn da qate sanaıdy.

Almatyda 7 qyrkúıek kúni mektep dırek­tory­nyń atyna matematıka muǵa­limi­nen túsinikteme túsken. Muǵalim Zoom plat­formasynda onlaın sabaq berip jatqanda belgisiz bireýler buzyp kirip, bylapyt sóz aıtyp, kámelettik jasqa tolmaǵan balalarǵa anaıy foto, vıdeolardy kórsetken. Mektep dırektory birden bul derek týraly Almaly aýdandyq polıııa basqarmasyna habarlaǵan edi. Osy sııaqty taǵy bir jaǵdaı Nur-Sultan qalasynda da boldy. Mundaı tártipsizdikti  sap tyıý ázirshe múmkin bolmaı turǵan sııaq­ty. Óıtkeni Zoom beınebaılanys jelisi bi­lim berýge arnalmaǵan, jáne qaýipsizdikke eshkim kepildik bermeıdi.

«Bylaı tartsań, ógiz óledi, bylaı tartsań, arba synadynyń» kebi.

Facebook áleýmettik jelisindegi «Qa­zaq­stan ustazdary» atty paraqshada pedagog ma­mandar arasynda «Onlaın sabaqty qol­daı­syzdar ma?» degen saýalnama júrgizilgen eken. Pikirler ekige jarylǵan: bireýler qoldaıtyndaryn aıtsa, ekinshileri múldem qarsy. Biraq qoldaıtyndardyń ózi basqa amaldyń joqtyǵyn, densaýlyq bárinen mańyzdy dep otyr. Mysaldarmen dáıektesek:

Fatıma Beısekeeva:

– Ol – ustazdardyń qalaýy emes. Árıne mek­­tepte, dástúrli túrde, júzbe-júz oqyt­qanǵa ne jetsin. Dúnıejúzinde bolyp jatqan nársege birdeńe deı almaısyń. Bastysy – árkim óz isine jaýapkershilikpen qarasa bol­ǵany, ata-ana da, muǵalim de, oqýshy da. Bir-birinen kiná izdegennen is bitpeıdi.

Ámına Makıeva:

– Onlaın mektep – urpaqty bilimsizdikke aparar tóte jol. Bir ǵana qashyqtan bilim berýge qatysty qordalanyp qalǵan osynsha máseleniń sheshimi qalaı bolmaq degen saýalymyzǵa jaýap izdep Bilim jáne ǵylym mınıstrligine habarlasqan edik.

«Qashyqtan oqytýdy bir izge túsirip, júıeleý máselelerin retteýge baılanysty Memleket basshysynyń arnaıy tapsyrmasy bar. Sol boıynsha qazir jumystar júrgizilip jatyr. Joba daıyn bolǵanda buqaralyq aqparat quraldaryna mindetti túrde habarlaımyz, al kıberqaýipsizdik tóńiregindegi suraqtarǵa biz jaýap bere almaımyz», – deıdi Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń baspasóz hatshysy Gaýhar Qasymbekova.

Álemdegi jaǵdaıǵa úńilsek

Dúnıejúzilik banktiń málimetinshe, pandemııa bastalǵan kezde 162 eldiń mektepteri tolyǵymen jabylǵan. Damyǵan elder birden qashyqtan oqytýǵa kóshti. Olar joqtan bar jasap otyrǵan joq, tek biz ıgerip úlgermeı jatqan resýrstar men platformalardy qoldanýǵa tóselgen. Desek te, fantastıka janryndaǵy fılmderden ǵana kóretin tehnologııalardy bilim berýde paıda­lanyp otyrǵandar da joq emes. Máselen, Ulybrıtanııa, Avstralııa sııaqty elderde vır­týaldy kózildirikter oqýshylardy qa­shyq­tan oqytý úshin budan buryn da qol­danysqa enipti. VR kózildiriktiń kómegimen synypta otyrǵandaı bolasyz, odan bólek basqa oqýshylardy kórýge, sabaq barysyn baqylaýǵa bolady. Sarapshylardyń aıtýynsha, beıneni jazyq dıspleıli ekranda tamashalaý men VR kózildirik arqyly baqylaýdyń ara­syndaǵy aıyrmashylyq zor. Bul kózil­dirikter arqyly oqýshy ózin sol keńistikte otyrǵandaı sezinedi, jáne álemniń úzdik mek­tepterinde kez kelgen jerden dáris tyń­daı alady. Alaıda Ulybrıtanııa ǵalymdary mundaı tehnologııalardyń paıdasy oıda­ǵydaı bolmaıdy degen tujyrym jasapty. Olardyń pikirinshe, muǵalim men oqýshy bet­pe-bet júzdesip ótkiziletin dástúrli dáris­ter ǵana bilim sapasyn arttyra alady.

Qashyqtan bilim berý – kóp adamnyń jumyla jumys isteýi arqyly ǵana júzege asatyn kúrdeli mehanızm tárizdi júıe. Al ondaǵy olqylyqtar men kemshin tustardyń suraýyn bir ǵana taraptan, bir ǵana mınıstrlikten talap etý orynsyz sııaqty. Bilimdi urpaq – jarqyn bolashaqtyń negizi deımiz, al sol urpaqtyń sapaly bilim alýyna jaǵdaı jasaı almaı otyrǵanymyz qynjyltady. Aınalyp kelgende, júıeniń birizge túsýine báribir ýaqyt kerek. Biz ońtaıly ýaqytty kútkenmen, ýaqyt bizdi tospaıtynyn umytpaǵanymyz jón.

 

Sońǵy jańalyqtar