17 Qyrkúıek, 17:19 537 0 Kólik Dilda ÝÁLIBEK

Ushpaıtyn ushaqtyń bıleti: aqshasy qaıtpaǵandar qaıtpek?

Tótenshe jaǵdaıǵa baılanysty elimizde áýe reısteriniń 95 paıyzy toqtaǵan bolatyn. Máselen, sáýir aıynda 4 340 reıs ushpaǵan. Jolaýshylar men saıahatshylar da birden bıletterin qaıtaryp alýǵa áreket jasady. Ádette qazaqstandyq jolaýshylardyń tek 7 paıyzy ǵana bıletterin keri ótkizse, tótenshe jaǵdaı kezinde bul kórsetkish 80 paıyzdan asyp ketken. Bıletti qaıtarýǵa ótinish bildirgender aqshasyn ala almaı júrgenderin aıtyp shaǵymdanǵan bolatyn. Odan keıin bılettiń quny tolyq qaıtarylmaıdy degen de aqparat tarady. Ushpaǵan ushaqqa bılet alǵandardyń birazy áli kúnge deıin qarajatynyń qaltasyna qaıtpaǵanyn aıtyp, áýe kompanııalardyń áleýmettik jelidegi paraqshalaryna shaǵymdaryn jazǵan. Bılet bar, ushaq joq, aqsha qaıda?

Úkimet tarapynan atqarylǵan sharalar

Tek biz ǵana emes, mundaı qıyndyqqa álemniń barlyq áýe kompanııasy tap bol­dy. Atap aıtar bolsaq, Italııada áýe bı­letterin brondaý ótken jylmen salys­tyr­ǵanda 63 paıyzǵa, Ispanııada 84 paıyz­ǵa, Germanııada 65 paıyzǵa, Franııada 74 paıyzǵa azaıǵan. Sarapshylardyń pikirinshe bul – sońǵy júz jyldaǵy eń tómengi kór­­setkish.

Áýe sapary men týrızmge arnalǵan The Blue Swan Daily portalynyń de­re­ginshe, Qazaqstanda jyl saıyn úsh myń­daı áýe reısi arqyly jolaýshylar tasy­mal­da­nady eken. Onyń eki myńǵa jýyǵy ishki reıster bolsa, qalǵan bóligi syrtqy reıs­ter­ge tıesili. 2019 jyly jolaýshylar aǵy­ny tipten artqan.

Tótenshe jaǵdaı men karantın al­dyn­da saparǵa nemese saıahatqa shy­ǵyp úlgergenderdi memleket keıin arnaıy ushaq­tarmen aldyrýǵa májbúr boldy. Tó­ten­she jaǵdaı jarııalanǵan ýaqytta 5 914 qa­zaqstandyq shekara syrtynda júrgen. Olar­dy qaıtarý úshin shamamen 1 mlrd teńge qar­jy qajet boldy. Al shetelge shyǵyp úl­germegenderge týrıstik agenttikter áýe bı­letteri úshin tólengen 4,6 mlrd teńgeni qaı­tarýy kerek edi.

Saıahatshylardan bólek basqa maq­satta saparǵa shyǵýǵa nıetti bolǵan jo­laýshylar da «kúıip ketken» bıletiniń aqy­sy qaıtpaı qala ma dep alańdady. Eli­mizdegi ushaq bıletteriniń qunyn eskersek, alańdamaýǵa negiz de joq emes: 2012-2018 jyl aralyǵynda elimizdegi áýe bıletiniń baǵasy turaqty túrde ósip otyrǵan.

Áýe bıletterin keri ótkizýdiń erejeleri ár kompanııada áýelden bekiti­lip qoıǵandyqtan, alǵashynda sol tártip boıynsha bılet quny tolyq qaıtaryl­maı­tyny aıtylǵan edi. Keıinnen Indýstrııa já­ne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Beı­bit Atamqulov áýe bıletteriniń esh­qan­daı aıyppulsyz qaıtarylatynyn má­lim­degen edi.

«Áýe kompanııalaryna tótenshe jaǵdaı ke­zinde toqtatylǵan reısterdiń bılet qu­nyn aıyppulsyz, tolyq kólemde qaıtarý tý­raly tapsyrma berilip, qaıtarýǵa min­det­tel­di. Bir aıta keterligi, bizde agregator kom­panııalar (Aviata, tickets.kz) arqyly da kóp bılet satylǵan. Olar derbes jumys is­teıdi jáne agregatorlardyń bir bóligi ózge mem­leketter aýmaǵynda ornalasqan. Bul da biz­ge qıyndyq týdyryp jatyr. Keı týrıs­tik agenttikter bıletti sheteldegi keńseleri arqyly satyp jatyr. Munda árıne, qaıtarý máselelerin azamattyq-quqyqtyq alańda sot organdary arqyly sheshý qajet», – degen edi mınıstr Ortalyq kommýnıkaııalar qyz­metinde ótken esep berý brıfınginde.

Saýda jáne ıntegraııa mınıstrligi sáýir aıynyń sońynda SCAT, Air Astana, Qazaq Air, Fly Arystan áýe kompanııalarymen kelissóz júrgizip, aqshany qaı­tarý­ǵa kelisken bolatyn. Biraq buǵan ýaqyt kerek ekeni de sol kezde aıtylǵan edi.

Sonymen qatar shilde aıynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev tótenshe jaǵ­daıdy resmı túrde fors-majorlyq jaǵ­daı dep bekitti.

Al «Qazaqstan temir joly» UK AQ bas­qar­masy jolaýshylar bıletterin ótkizgen jaǵ­daıda aqshalary tolyq kólemde qaı­tarylatynyn tótenshe jaǵdaı endi ja­rııa­lanǵan ýaqytta-aq málimdegen-di. Temirjol bı­letteriniń quny buryn 3 kún ishinde qaı­tarylǵan bolsa, pandemııa kezinde qara­jat jolaýshylarǵa dereý qaıtarylyp otyr­dy.

Qazirgi kezde jaǵdaı birshama ońaldy. El ishinde ǵana emes, kóptegen shet mem­leketke ushatyn reıster qaıta jandandy. Biraq qanshama ýaqyt ótse de, osy kezge deıin aqshasyn ala almaı júrgender áli de je­terlik.

Buǵan kompanııalar ne deıdi?

SCAT áýe kompanııasy 3 qyrkúıek kúni Instagram jelisindegi paraqshasynda tó­ten­she jaǵdaı kezinde toqtatylǵan reıs bı­letteriniń quny 99 paıyz qaıtarylǵanyn má­limdegen bolatyn. Biraq oǵan jazylǵan pikir­lerdiń basym kópshiligi keri mazmunda. Pi­kir jazǵandar áli kúnge deıin bıletke tó­legen aqshalary qaıtpaǵanyn aıtyp sha­ǵymdanǵan. Qarajatym qaıtty dep alǵys aıt­qandar da bar, biraq ondaılar ilýde bireý. Osy máseleni nazarǵa ala otyryp, SCAT áýe kompanııasyna habarlasyp kórgen edik. Kompanııa aqshany qaıtarý jumystarynyń 99 paıyzy oryndalǵanyn, qaıtarylǵan qa­ra­jat somasy shamamen 1,8 mıllıard teń­ge bolǵanyn aıtty.

– Álemdi pandemııa qaýpi qursaǵannan beri barlyq salada úlken ózgerister boldy. Óki­nishke qaraı, Qazaqstan da budan syrt qal­ǵan joq.

Qazaqstandaǵy tótenshe jaǵdaı ke­zeńinde SCAT 3 000-ǵa jýyq reısten bas tartýǵa májbúr boldy. Bul – 98 000-nan as­tam bılet. Karantın sharalaryn qaıta-qaı­ta uzartý, alys-jaqyn shetelderden Qa­­­z­aqstanmen áýe qatynasyn shekteý bul jaǵ­daıdy odan ári ýshyqtyrdy.

Elimizde tótenshe jaǵdaı jarııalanǵan sátten bastap SCAT kompanııasy jo­laýshylarǵa kómek kórsetý boıynsha shtab qurdy. Qoldaý ortalyǵy komandalarynyń táýlik boıǵy jumysy úshtik qurammen nyǵaıtyldy.

Búgingi kúni álemdik oqıǵalarǵa baılanysty daǵdarystyń yqpalyna tús­pegen birde-bir adam joq. Áýe kompanııa­sy óziniń negizgi fýnkııasy – turaqty jo­laýshylar tasymalyn júzege asyra almaǵan kezde keri qaıtý proesin ishinara toqtatýǵa týra keldi. Reısterdi ushyrý qaıta bastalǵan kezde bizdiń kompanııa jolaý­shy­larǵa toqtatylǵan reısterdi qaıtarý proedýralaryn jedeldetti. Kompanııa barlyq suranysty josparlap, josparǵa sáıkes óńdeýdi aıaqtap, tólemderdiń kestesin jarııa­lady.

Sonymen qatar jolaýshylar myna aqparatty nazarǵa alsa deımiz: Qa­zirgi ýaqytta áýe kompanııasyna túsken bar­lyq ótinish qaralyp, máseleler retteldi. Eger qandaı da bir sebeptermen aqsha qaıtarylmaǵan bolsa, bıletti satyp alý ornyna habarlasqan jón. Biz tótenshe jaǵ­daı kezinde toqtatylǵan reıs bıletteriniń aqshasyn 100 paıyz qaıtarýǵa kepildik beremiz.

Osy qıyn kezeńde shydamdylyq pen túsinistik tanytqan barsha halyqqa rı­zamyz, – deıdi kompanııanyń qoǵammen baı­lanys bóliminiń basshysy Vıktorııa Dash­kına.

Búginde áýe bıletin onlaın rásim­deı­tin jolaýshylar óte kóp. Arnaıy kas­saǵa baryp bılet alatyndar sany múlde az desek, áýe kompanııalarynyń resmı saıty arqyly da bılet alatyndar kóp emes eken. Kóbisi Tickets.kz, Aviata.kz, Chocotravel.com sııaqty bılet satý servısteri arqyly onlaın bılet rásimdeýdi áldeqaıda qolaıly kóredi. Halyqtyń kópshiligi osy bılet satý servısteri arqyly bılet alǵandaryn, olar aqshany áýekompanııalary qaıtarady dese, áýekompanııalary kerisinshe silteıdi dep renish bildirgen. Osy másele týrasynda Tickets.kz kompanııasynyń pikirin bilgen edik.

– Biz áýe kompanııalar men halyq ara­syn­da deldaldyq qyzmet atqaramyz. Iaǵnı, satylǵan bıletterdiń qunynyń azyn-aýlaq bóligi ǵana qyzmet kórsetkenimiz úshin usta­lady. Naqty qansha paıyzy ekenin ja­rııa­lap aıta almaımyz. Qalǵan negizgi bılet quny áýe kompanııalarǵa aýdarylady. Al bı­letterdi qaıtarý proesi týra osy zań­dylyq boıynsha júzege asyrylady. Aq­shanyń belgili bir paıyzyn áýe kom­pa­nııalardyń qaıtarǵanyn kútemiz. Sodan keıin ǵana ótinish berýshige aqshasy qaı­tary­lady, – deıdi kompanııa ókili.

Áýe kompanııalarynyń ýádesi men Úkimet tarapynan jasalǵan shara­larǵa ıek artsaq, halyqtyń alashaǵy tolyq qaıtarylady deýge negiz bar. Aqshany qaı­tarýdyń ádisi – bıletti satyp alǵan jerińiz­ge júginip, ótinish berip, sál kútý keregin bári biraýyzdan aıtady. Pandemııadan keıingi halyqtyń jaǵdaıy belgili, onymen qosa áýe kólikteriniń bılet quny aspandap turǵan ýaqytta qaıtarylmaǵan aqshany shyǵyn emes dep aıta almaımyz.

Alda pandemııanyń ekinshi tolqyny ke­le jatyr degen boljamnyń bar ekenin de bile­miz. Kútpegen jerden keletin indet ol kez­de de osy tektes qıyndyq týdyrmasyna esh­kim kepildik bermeıdi.

Sońǵy jańalyqtar