6 Tamyz, 14:46 970 0 Densaýlyq Araılym Bımendıeva

Záýresh Smaǵulova: Koronavırýs juqtyrǵandar 2-3 aıdan soń qaıtadan aýyrýy múmkin

Qatańdatylǵan karantın sharalarynyń oń nátıjesine qol jetkize bastadyq. Biraq indetpen kúres toqtamaq emes, saqtaný sharalary vırýs joǵalǵansha jalǵasa bermek. Osy rette kókeıdegi mańyzdy saýaldarymyzdy medıına ǵylymdarynyń kandıdaty, Astana medıınalyq ýnıversıtetiniń doenti, Nur-Sultan qalalyq modýldik juqpaly aýrýlar ortalyǵy bas dárigeriniń orynbasary mindetin atqarýshy Záýresh Smaǵulovaǵa qoıǵan edik. 

– Karantındik shekteýler qaıta qatańdatylǵan soń, indetke qatys­ty eldegi ahýal birshama túzelip kele jatqany baıqalady. Árıne, bul da kóńilge medeý. Nur-Sultan qa­lasynda sońǵy aptada jaǵdaı qan­­daı jáne qazirgi naýqastardyń aýrý belgilerinde ózgerister bar ma?

– Osyǵan deıingi aptalarmen salys­tyra­tyn bolsaq, aıtarlyqtaı ózgerister bar. Karantın nátıjesinde naýqastardyń sany úsh ese azaıdy, jaǵdaı turaqtaldy. Al naýqastardyń klınıkalyq belgilerine kel­sek, osy kúnge deıin túsken naýqastarda en­­­tikpe, qurǵaq jótel, dene qyzýy bolǵan. Al qazir bir erekshelik bar, naýqastarda de­ne qyzýy joǵary emes. Onyń sebebi naý­qas­tar aýrýdyń ıntoksıkaııalyq kezeńin úıd­e ótkizip, emdelgen.

– Koronavırýstan bólek, basqa da qaýipti aýrýlar bar. Olar jaıly da umytpaǵan jón bolar?

– Árıne. Ózge de aýrýlary bar naýqas­tar­da koronavırýs aýyr dárejede ótedi, óıt­­keni vırýs naýqastyń qosalqy aýrý­la­ryn qozdyrýǵa qabiletti. Qosalqy aýrýlar negizinen úsheý, onyń birinshisi qant dıabeti, ekin­shisi artyq salmaqtyń bolýy, al úshin­shisi júrek-qan tamyrlary aýrýlary. Sońǵy ap­tada naýqastardyń arasynda kók tamyr­lar, ıaǵnı tromboflebıt, flebıt túrindegi qo­salqy aýrýlary bar ekeni anyqtalyp ja­tyr.

– Ortalyqtaryńyzda tósek-oryn sany, dári-dármek qory men ókpege jasandy dem berý apparat­tar sany jetkilikti me?

– Búgingi tańda staıonarlarda tósek-oryn men dári-dármekter jetkilikti. Vırýs­qa qarsy dári-dármekter de irkilissiz kelip ja­tyr. Koronavırýsty emdeý jáne dıag­nos­tıka jasaý hattamasyna engizilgen jańa fa­vı­pıravır degen dári de bar. Sonymen qa­tar jasandy túrde tynystandyrý appa­rat­tarynyń da sany jetkilikti. Osy sońǵy ap­ta ishinde bizge taǵy da birneshe apparat kel­di.

– Koronavırýspen bir aýyrǵan adamnyń qaıtadan aýyrý jaǵdaıy álem boıynsha tirkelip jatyr. Osy rette naýqas vırýsty neshe aı­dan soń qaıta juqtyrýy múmkin?

– Ókinishke qaraı, koronavırýspen aýyr­ǵan adamda ımmýnıtet turaqty bol­maı­dy. Jeńil túrde ótken aýrýdan keıin de keı­bir naýqastarda antıdeneler múldem tú­zil­meıdi. Mysaly, basqa ınfekııalar ke­zinde 5-7 kúnnen bastap antıdenelerdiń túzilýi bastalady jáne ekinshi aptanyń sońyna deıin antıdenelerdiń sany belgili bir deńgeıge deıin jetedi. Al koronavırýs ke­zinde antıdenelerdiń túzilý merzimi uza­ǵyraq bolady jáne naýqastardyń kóbinde úshinshi aptadan keıin ǵana túzilý bastalady. Aýrýdan soń bizdi qorǵaıtyn antıdeneler sany azdaý jáne deńgeıi joǵary bolmaýy múmkin. Al eń mańyzdysy – antıdenelerdiń uzaq saqtalmaýy. Sheteldik ǵylymı zert­teýler nátıjesi ımmýnıtet 2-3 aı araly­ǵyna deıin ǵana bolady dep kórsetip otyr. Iaǵnı, koronavırýs juqtyrǵan naýqas 2-3 aıdan soń qaıtadan aýyrýy múmkin.

– Áli naqty daýasy tabylǵan joq. Degenmen áý bastaǵydaı emes, vı­rýspen kúreste jalpy tájirıbe qalyptasyp qalǵan sekildi ǵoı?

– Ol ras. Dese de, naqty vakınanyń ta­byl­maı jatqanynyń sebebi, vırýstyń qubylmalylyǵynda bolsa kerek. Mysaly, naý­ryz aıyndaǵy zertteý nátıjeleri vırýs­tyń 4 shtamy bar dep kórsetse, al endi osy sońǵy bir aıdyń ishinde ol 8-ge deıin jet­ti.

– Barlyǵymyzdyń kókeıimizde «Dert­ten qaıtsek qutylamyz?» de­gen suraq bar. Dertten tezirek qu­­tylý­dyń joly qandaı?

– Birinshiden vırýstyń jappaı taralýy­na jol bermeý kerek. Bárimiz vırýstyń qa­laı juǵatynyn, juqpanyń juqtyrýshy kózi kim ekenin bilemiz. Aýrý juqtyrǵan adam­dy dereý oqshaýlaý arqyly onyń be­rilý mehanızmi men taralý joldaryn úze­miz. Aýa tamshylary arqyly juǵatyn vırýstan betperde kııý arqyly sanıtarlyq gı­gıena saqtaımyz.

Al turmystyq kontakt arqyly beri­le­tin jolyn qoldy jýý, betti ustamaý arqyly toqtatamyz. Epıdemıologııalyq turǵydan tek osylaı jeńe alamyz. Al karantın jaǵ­daıyn engizý óte oryndy boldy jáne mun­daı sharanyń nátıjesi óte joǵary bolady. Sonymen qatar halyqaralyq tasymal joldaryn da ázirshe shekteı turǵan jón, óıt­keni basqa elderden vırýstyń jańa shtam­my kelýi múmkin. Osyǵan da jol ber­mesek, óte jaqsy bolar edi.

– Ókpesi 90-100 paıyz qabynǵan naý­qasty ajal tyrnaǵynan aman alyp qalyp jat­qan dárigerler týra­ly kóp estımiz. «Ók­peńiz to­lyq­taı derlik zaqymdanǵan» degen dıagnozdyń ózi naýqasty jarty­laı dep­res­sııaǵa ushyratady emes pe? Egde jastaǵy naý­q­astarǵa psı­hologııalyq, moraldyq tur­ǵydan qalaı kómektesesizder?

– Árıne, adam ózine qoıylǵan dıag­no­zyn estigende qorqynysh reakııasyn be­redi. Qorqý reakııasy strestik reakııa dep sanalady. Al strestiń áseri óte kóp ári sońy qaýipti bolýy múmkin. Óıtkeni aǵzada gor­mondar jaǵynan ártúrli proester bas­talady. Ol da aǵzaǵa zııan. Mundaı jaǵdaıda naýqastarǵa psıhologııalyq kómek óte qajet. Infekıonıst bolǵanmen, paral­leldi túrde psıhologtiń jumysyn isteımiz. Jal­py, koronavırýspen aýyrǵan naýqas­tarǵa sapaly reabılıtaııa kerek, al reabılıtaııa kezeńi óte uzaq júredi. Naý­qastarǵa ony da túsindiremiz. Úıge shyq­qan­nan keıin jaǵdaıy birden jaqsaryp ket­peıdi. Zaqymdaný qandaı nátıjeler berýi múmkin ekenin de eskertemiz. Jumysymyzdy atqaryp júrip qatty qajyp, sharshaıtyn kezimiz de az emes, biraq naýqastarǵa ony kór­setpeımiz. Jalpy, kez kelgen jaǵdaıǵa optı­mızmmen qaraǵan durys.

– Koronavırýs qandy qoıýla­ta­tyndyqtan, aýrýdyń aldyn alý úshin dárigerdiń nusqaýynsyz qan­dy suıyltatyn dáriler ishý den­saý­lyqqa qanshalyqty zııan?

– Jalpy, adam qandaı da bir dári-dár­mek­ti dárigerdiń nusqaýynsyz qabyldamaýy kerek. Óıtkeni ár dáriniń keri áserleri bolýy múmkin. Mysaly, adam óziniń asqa­za­nynda jara nemese erozııa bar ekenin bil­meıdi. Onyń ústine, qandy suıyltatyn dári ishedi de nátıjesinde erozııa ashylady, jara betinen qan ketýi múmkin. Al qan ketýden naýqastyń qaıtys bolý yqtımaldylyǵy basym. Bul – óte qaýipti jaǵdaı. Sondyqtan dá­riger sizge dári taǵaıyndamasa, qoldan­bańyz. Qandaı dári aýrýdyń aldyn alaty­nyn eshkim bilmeıdi, oǵan qosa vırýsqa ti­keleı áser etetin preparat ta joq.

Al dáriger nusqaýlyǵynsyz antıbıotık qa­byldaý elimizde jaman tendenııaǵa aı­nalyp bara jatyr. Halyq baqylaýsyz túr­de óz-ózine antıbıotık taǵaıyndap, ishetin bol­sa, birneshe jyldyń ishinde ınfek­ııa­lar men vırýstardy antıbıotık kúshimen jeńe almaıtyn dárejege jetemiz. Iaǵnı, qara­paıym tamaq aýrýy men gaımorıtti em­deı almaı qalýymyz múmkin.

 

Suhbattasqan Araılym JOLDASBEKQYZY

Sońǵy jańalyqtar