2 Shilde, 12:32 1630 0 Atajurt Anar LEPESOVA

Franııadaǵy qazaq qyzy: Atajurttyń qoldaýyna qatty rıza boldym

Sońǵy eki-úsh kúnde Fran­­ııanyń soltústiginde ornalasqan Kreıl qalasy áki­miniń orynbasary laýazymyna ta­ǵaıyn­dal­ǵan qazaq qyzy Iesın Mahmutqyzy Savash týraly shetel­dik jáne qazaq­stan­dyq BAQ jarysa jazýda. Óz ortasynda jas ta bolsa, bas bolyp júrgen jıyrma toǵyz jastaǵy Iesın HIH ǵa­syrdyń sońy men HH ǵa­syr­dyń basynda Qytaı­da­ǵy ult-azattyq kóterilistiń bas­shysy, qaısar tulǵa Sá­bıtuly Zýqa batyrdyń shó­beresi. Ákim orynbasary qyz­metine saılanǵanyna nebári bir-aq kún bolǵan dańqty tulǵanyń urpaǵy Ie­sın qan­dasymyzben ar­naıy habarlasyp, suhbat­tas­qan edik.

– Iesın, jańa qyzmetińiz qut­ty bolsyn! Sońǵy kúnderi áleý­met­­­tik jeli arqyly aıtylǵan qut­­tyq­taýlar legin oqyp taýysa al­­maı jatqan bolarsyz. Qazaq­stan­daǵy baýyrlastaryńyzdan mundaı qoldaýdy kútpegen se­kil­disiz?

– Raqmet! Shyny kerek, mundaı qol­daýdy kútpedim. Sonaý Qazaqstannan siz osylaı habarlasyp, suhbattasady dep te oılamadym. Áleýmettik jeli, sonymen qatar qazaqstandyq BAQ meni elep-eskerip, jańalyq qylyp jazǵanyna qýanamyn. Kesheli beri Qazaqstannan, Túrkimenstan, Moń­ǵolııadan tolassyz qońyraý shalyp, tanı­tyny bar, tanymaıtyny bar, kóp­tegen habarlama jiberip jatyr. Múm­kin­digin­she barlyǵyna jaýap berýge tyry­sýda­myn. Shynymdy aıtsam, bul maǵan erekshe serpin berdi. Atajurttaǵy eldiń ma­ǵan osylaı erekshe qoldaý bildirip jat­qany meni qanattandyrady, boıyma qýat beredi. Óte rıza boldym.

– Kópshilik sizdi endi tanyp ja­tyr. Desek te, ózińiz jáne otba­syńyz týraly málimetti óz aý­zyńyz­dan estisek.

– Men 1991 jyly 21 qazanda Parıj qa­lasynda dúnıege kelgenmin. Otbasynda bes adambyz. Ákemniń esimi – Mahmut. Ol kisi Franııadaǵy qazaqtar qaýym­das­ty­ǵynyń prezıdenti. Anamnyń esimi – Ámı­na. Kondıterlik salada qyzmet etedi. Ózim­nen keıin inim Iasın men sińlim Dılara bar. Ózime kelsem, jergilikti memlekettik bas­qarý boıynsha bakalavrıat, sonymen qa­tar, bilim berý isi boıynsha magıstratýra bó­limin aıaqtadym. 2017 jyldan bastap Kreıl qalasynda orta mektepte sabaq bere­min.

– Qytaı qazaqtarynyń azat­ty­ǵy úshin kúresken ataqty Zýqa ba­tyr­dyń shóberesi ekensiz. Jalpy, atańyz jaıly ne bilesiz?

– Iá, men aty ańyzǵa aınalǵan Zýqa ba­tyrdyń shóberesimin ári ol kisiniń urpaǵy ekenimdi maqtan tutamyn. Ol men úshin naǵyz batyr! Ákemniń aıtýynsha az-maz bilemin, desek te aldaǵy ýaqytta ol kisi tý­raly egjeı-tegjeı málimet bilý maqsa­tynda Altaı óńirine arnaıy barǵym ke­ledi. Jergilikti aǵaıynnan ata-babalarym­nyń ómir joly men turmys-tirshiligi týraly surastyrǵym keledi. Sonymen q­a­tar Altaıdan keıin Qazaqstanǵa sapar shek­kim keledi. Áli kúnge deıin  Qazaqstanda bolmaǵanmyn, sol sebepti bul elmen baı­lanystynyń barlyǵy qyzyqty. Qa­zaqstan­nyń topyraǵyn basyp, jergilikti turǵyndarmen kózbe-kóz tanysý men úshin úlken qurmet bolar edi.

– Mektepte sabaq bere júrip, mem­lekettik qyzmetke aralasý ıdeıa­sy neden týyndady?

– Negizi men bul salaǵa mektepke or­nalasqanǵa deıin qyzyqqanmyn. 2012 jy­ly jastar arasyndaǵy halyqaralyq is-sharalarǵa qatysýdan bastadym. Sosyn Kreıl qalasyndaǵy Jastar keńesiniń mú­she­si bolyp saılandym. 2014 jyly partııa­myz irikteýden ótip, saılaýda jeńiske jet­tik. Men munda 2014-2020 jyldar ara­­lyǵynda halyqaralyq qatynastarǵa jaýapty maman qyzmetin atqardym. Sosyn osydan úsh kún buryn bizdiń partııa taǵy da jeńiske jetip, nátıjesinde men qala ákiminiń orynbasary qyzmetine ta­ǵaıyn­daldym. Bul qyzmetimde men máde­nıet salasyna basa kóńil bóletin bolamyn. Osy rette aıta ketetin jaıt, Kreıl men Qazaq­stannyń bir qalasynyń arasynda  máde­nıet­ke qatysty arnaıy bir joba nege bas­tamasqa? Talqydan ótkizilip, iske asyrý­ǵa bolatyn usynystar tabylady dep oı­laı­myn.

– Desek te, qyz balaǵa basqarý­shy­lyq qyzmeti ońaıǵa túspeıtini anyq. Genderlik teńsizdik te oryn ala­tyn jaıttar kóp kezdesedi. Siz jaq­ta qalaı? Mundaı reakııany baı­qamadyńyz ba?

– Ókinishke qaraı, genderlik teńsizdik áli de bar. Jalpy, Franııanyń memleket­tik basqarý isinde 50 paıyz áıel,  50 paıyz er adamdar bolýy qajet. Negizinen, Fran­ııadaǵy ákimderdiń kópshiligi er adamdar. Bul úrdisti óskeleń urpaq ózgertip, áıel­derdiń de teń quqyly ekenin dáleldeıdi dep kútemin. Onyń ústine meniń oqıǵam bas­qarý isinde parıtettiń bar ekeniniń aı­qyn mysaly, desek te aldaǵy ýaqytta saıa­sat áleminde genderlik teńsizdiktiń kúshi joıylý kerek.

– Ákeńiz Franııadaǵy qazaq­tar qaýym­dastyǵynyń prezıden­ti. Qaýym­das­tyqtyń is-shara­lary­na kóz qyryn sala júrip, bizdiń má­de­nıetten ajyraı qoımaǵan bo­larsyz?

– Ákem – meniń maqtanyshym, men úshin úlgi tutarlyq tulǵa. Men sizge mynany aı­ta keteıin, ózge elden  ekinshi bir memle­ket­ke kóship kelip, munda jan-jaqqa shashyl­ǵan bir ulttyń adamdaryn jınaý ońaı sharýa emes. Sol sebepti de ákemniń atqaryp júr­gen isine súısinemin. Mádenıetti sura­sańyz, ákemdeı nasıhattaýshy turǵanda qalaı umytaıyn? Franııa qazaqtary jıi jınalyp turamyz, kezdese qalǵanda qazaqsha sóılesip, tilimizdi, mádenıetimizdi, óne­rimizdi joǵaltpaýǵa tyrysamyz. Fran­ııada júrsek te, osy qundylyqtarymyzdy úlkenimizden kishimizge deıin saqtap júrýge talpynyp júrmiz.

– Franııa qazaqtary demekshi, sóz arasynda saılaý barysynda sol eldegi qandastarymyz bir qaýym el bolyp jınalyp, erekshe qol­daǵanyn aıtyp qaldyńyz...

– Iá, osyny erekshe atap aıtqym ke­ledi. Meniń úlken januıamnan bólek, Fran­ııadaǵy qazaq dostarym maǵan erekshe qol­daý kórsetti. Biz barlyǵymyz bir-biri­mizdi jaqsy tanımyz. Tipti, kórshiles jat­qan ózge eýropalyq elderde turatyn qa­zaqtardy da tanımyz, dastarqandas bol­ǵanbyz. Sol sebepti Franııa ishinde de, syrt­tan da qoldaý kóp boldy. Aldaǵy ýa­qyt­ta qolym qalt etkende jaqyn mańda tura­tyn qazaq baýyrlarymmen jeńisimdi bir­ge toılaımyn dep úmittenemin.

– Ata-babańyzdyń júrip ót­ken jolymen tanysý úshin Qa­zaq­stan men Altaı ólkesine  kelý­den bólek, taǵy qandaı dit­­tegen maqsattaryńyz bar?

– Basty maqsatym – joǵaryda sóz et­ken genderlik teńsizdikpen kúresý jáne áıel­der quqyǵynyń buzylmaýyna jol ber­meý, ádilettilikti dáripteý. Sonymen qa­tar  jastardyń múddesin qorǵaýdy kóz­deımin. Jalpy aıtqanda, áıelder men jas­tardyń qoǵamdaǵy rólin nyǵaıtqym ke­ledi. Bolashaqta osyǵan tikeleı qu­zyretti bola alatyn úlken qyzmet atqar­ǵym keletinin jasyrmaımyn. Osy qar­qyn­men budan da mańyzdy laýazymdarǵa aqy­­ryndap shyǵamyn dep nıettenip otyr­myn. Meniń saıası qyzmetim baıaý qarqyn­men damyp kele jatsa da, basqan qadamym nyq, bolashaǵym aıqyn. Saıasattaǵy óz jo­lymdy osydan birneshe jyl buryn Jas­tar keńesiniń jas múshesi bolyp bastasam, búginde qala ákiminiń orynbasary qyz­me­tine deıin jettim. Ármen qaraı ákim bolý baqyty da buıyryp qalar. Bastysy – ózime degen senimdiligim joǵalmasa bol­ǵany!

– Ózińiz sekildi basqarý isine qy­­zyǵyp júrgen jandarǵa qan­daı aqyl-keńes aıtasyz?

– Mundaı ambıııaǵa toly ári jas, ári bi­limdi qazaq qyzdaryna bar aıtarym – tek qana alǵa! Bizdiń, sonyń ishinde qazaq qyz­­darynyń keıbir ulttarmen salystyr­ǵanda memlekettik basqarý isine aralasýǵa úlken múmkindigi bar. Sebebi qaı jaǵynan bolsyn, teńdikti qoldaıtyn ult ekenimizdi kúlli álem biledi. Áldeqandaı ádiletsizdikti jaq­tyrmaı, ásirese áıel zatyn erekshe qurmetteıtinimizdi de kópshilik jaqsy biledi. Qazaqtar bilim berý isi, saıasat, den­saý­lyq saqtaý jáne taǵy basqa salalarda she­shim qabyldaýda áıelderdi erekshe qoldaıdy, olardyń aıtqanyna qulaq túretinin bilemin, estımin jáne kórip te júrmin. Bul bizdiń halyqqa tán keremet erekshelik, ózindik sıpat, sol úshin de áıeli men erin teńdeı syılaǵan qazaq qyzy bol­ǵanymdy maqtan tutamyn. Bastysy, bizdiń halyqqa tán qasıet batyl minezden aryl­maýy kerek. Ásirelep aıtsam, ómirde as­pandaǵy aıǵa qol jetkizýdi armandaý ke­rek, sol kezde baryp qana juldyzdardyń ara­syna ornyǵyp, kókte jarqyrap, jan-ja­ǵyńa jaryq shashyp júresiń.

Áńgimelesken

Álııa TILEÝJANQYZY

Sońǵy jańalyqtar