4 Maýsym, 15:46 717 0 Atajurt Túrkistan Gazeti

Ana tilindegi aqparat aýadaı qajet

Halyqaralyq Túrkistan saıası aptalyǵynyń №21 sanynda sheteldegi qazaqtildi aqparat quraldary men jýrnalısterdi qoldaý jóninde másele kóterilgen eken. Bul rette «Otandastar qory» tarapynan sheteldegi qandas jýrnalıster úshin «Úrker» ulttyq syılyǵyna bir nomınaııa qosý jóninde usynys jasaldy. Usynys arnaıy hat retinde Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligine jiberildi.

 Atalǵan maqalada sheteldegi qazaqtildi basylymdardyń sany 150 ekeni kórsetilipti. Bul másele de qazir bizdiń basty nazarymyz­da. «Sheteldik jáne Qazaqstan Respýblıkasyna kóship kelgen etnıkalyq qazaqtardy qoldaýdy qamtamasyz etý qyzmetteri» aıasynda, 2020 jyldyń qańtar aıynan bastap sheteldegi qandastar turatyn memleketterdegi 70-ke jýyq qazaq tildi buqaralyq aqparat quraldarynyń derekqory jasaldy. Osymen toqtaǵan joq, derekqor tizimi áli de júrgi­ziledi. Qandastar turatyn elderdegi etnı­kalyq qazaqtardyń qonystaný jıiligi men ár eldiń ishki saıasatyna baılanysty buqara­lyq aqparat quraldarynyń sany da ártúrli.

Qytaı Halyq Respýblıkasynda qazaq tilinde eń kóp habar taratatyn 24 BAQ jumys isteıdi. (3 gazet: «Shynjań gazeti» (kúndelikti), «Ile gazeti» (kúndelikti), «Altaı gazeti» (kúndelikti). 9 jýrnal: «Shuǵyla» (aıyna bir ret), «Shyńjań qoǵamdyq ǵylymy», «Tarba­ǵataı», «Altaı aıasy», «Mura», «Ile aıdyny», «Til jáne aýdarma», «Ulttar ádebıeti», «Qu­myl alqaby» (eki aıda bir ret), 2 avtonomııa­ly raıondyq telearnalar: XJTV-3, XJTV-8, 2 radıo: QHR qazaq radıo toraby, Altyn kópir radıosy. 8 saıt: Shynjań gazeti saıty, Halyq toraby, Kúnlún toraby, Tarbaǵataı aqparat toraby, nurlejol.org, Tıanshan toraby, Aǵajaı-Altaı toraby, Ile aqparat toraby). Atalǵan BAQ qazaqtar jıi qonystanǵan Altaı, Tarbaǵataı, Ile óńiri men Úrimji qalasynda ornalasqan. Bul tizimde aýqymy keń, basty degen aqparat quraldary túzildi. Budan basqa da, aýdandarda da qazaq tildi aqparat qural­dary jeterlik. Jalpy, Qytaıdaǵy qandastar qazaqtildi aqparat quraldaryna baı deýge bolady.

Al Mońǵolııada qazaq tilinde habar taratatyn 14 BAQ jumys isteıdi. 4 gazet: «Monǵol zaman» (eki aptada bir ret shyǵady), «Sharapat» (aıyna bir ret), «Jańa dáýir» (aıyna bir ret), «Bilim» (aıyna bir ret), 4 jýrnal: «Shuǵyla», «Arý juldyzdar», «Inabat», «Tarlan taǵzym» (aıyna bir ret). 3 aımaqtyq jeke telearnalar: «Derbes», «Saıan», «TV 4», 1 óńir­lik radıo: Baıan-Ólgeı qazaq radıosy, 2 aqparattyq saıt: kaz.news.mn, Bai.olke.com). Atalǵan BAQ qazaqtar jıi qonystanǵan Baıan-Ólgeı men Ulan-Batyr qalasynda ornalasqan.

Ózbekstanda qazaq tilinde habar taratatyn 8 BAQ tirkelgen. (4 gazet: «Nur jol» gazeti (aptasyna 2 ret), «Kenımeh tańy» gazeti (aıyna 3 ret), «Tamdy sharýageri» gazeti (aıyna 3 ret), «Úshqudyq» gazeti (aıyna 3 ret). 1 jýrnal: «Úshqudyq jýrnaly» («Úshqudyq» gazeti jylyna 3 ret Jańa jyl, Naýryz, Táýelsizdik merekesinde jýrnal bolyp shy­ǵa­rylady). «Ózbekstan ulttyq teleradıokompanııasyna» qarasty «Qazaq radıosy» (Dúısenbi-beısenbi aralyǵynda, keshki 22:00-de 20 mınýt qazaq tilinde habar taratady). «Ózbekstan ulttyq teleradıokompanııasyna» qarasty qazaq tilindegi «Dıdar» habary (Eki aptada 1 ret, 15 mınýt qazaq tilinde ha­bar taratady). 1 saıt: Ózbekstan Ulttyq aqpa­rattyq agenttigi http://uza.uz/kz kúnde­likti qazaq tilinde aqparat taratady). Atal­ǵan BAQ qazaqtar jıi qonystanǵan Tash­kent qalasy, Kenımeh, Tamdy, Úshqudyq aý­dan­darynda ornalasqan.

Iran Islam Respýblıkasynda memle­kettiń saıası, ekonomıkalyq jáne dinı usta­nymyn bildiretin qazaq tilinde aqparat taratatyn www.parstoday.com/kz saıty, qazaq tilinde aqparat taratatyn 5, parsy jáne orys tilinde aqparat taratatyn 1 BAQ anyq­taldy. Iran elindegi shekteýlerge baılanys­ty memleket aýmaǵynda qazaq tilinde aqparat taratatyn jeke azamattardyń pa­raq­shalary zerdelendi. Irandaǵy qanda­sy­myz júrgizetin qazaq tilindegi 2 blog paraqsha http://jake66.blogfa.com,  http://hmshadkam.blogfa.com/ jáne Qazaqstan týraly parsy tilinde aqparat taratatyn http://kaziran.com/ saıty men ınstagram áleýmettik jelisinde qandastarymyz júrgizetin kaz_iran, shadkam.jafar paraqshalary anyqtaldy. Alysta júr­gen qandastar túrli shekteýlerge qaramas­tan áleýmettik jeliniń múmkindikteri arqyly ózara baılanysyp, salt-dástúrimiz ben tilimizdi umytpaýǵa kúsh salady.

«Otandastar qory» sheteldegi qandastar turatyn Reseı, AQSh, Túrkııa, Ýkraına, Qyrǵyz Respýblıkasy jáne taǵy basqa memleketterdegi qazaq tilinde aqparat taratatyn buqaralyq aqparat quraldarynyń derekqo­ryn jasaý jumystaryn ári qaraı jalǵas­ty­rýda. Osy jumystardyń nátıjesinde «Otandastar qory» jáne «QazAqparat» HAA birlesip sheteldegi qazaqtildi BAQ-tyń ATAJURT (shartty ataýy) birlestigin qurý josparlanýda. Onyń negizgi maqsaty – birlestikke múshe BAQ pen qazaqstandyq jáne halyqa­ralyq BAQ arasyndaǵy áriptestikti úılestirý (aqparattyq-saraptamalyq materıaldarmen almasý, tájirıbe almasý, birlesken konferenııa, semınar, trenıngter ótkizý). Sheteldegi qazaq tildi BAQ-qa memlekettik qoldaý kórsetý (aqparattyq jańa tehnologııalarmen qamtamasyz etýge kómektesý, materıal­dyq, qarjylyq jaǵynan qoldaý kórsetý, Qazaqstandaǵy BAQ-qa arnalǵan syılyqtar men baıqaýlarǵa «Sheteldegi qazaq tildi BAQ-tyń úzdik jýrnalısi» atty nomınaııa engizý), birlestikke múshe BAQ arqyly álemdegi qandastardyń ózekti máseleleri men jetistikterin saralaý (turyp jatqan elindegi túıtkildi máselelerge nazar aýdarý, Qazaq­standaǵy kóshi-qon, qandastardy qoldaýǵa baǵyttalǵan zańdarǵa baılanysty usynys­tardy saralaý, aıtýly jetistikterge qol jetkizgen dúnıejúzindegi qandastardy keń tanystyrý), birlestik quramyndaǵy BAQ-tyń úzdik materııaldaryn elimizdegi aqparat quraldary men saıttarda, áleýmettik jeli­lerde jan-jaqty jarııalap otyrý (aqpa­rat, maqala, teleónim, derekti fılm, foto),
otandastar forýmy men qandastar quryltaı­la­rynda turaqty túrde birlestiktiń plenar­lyq otyrysyn ótkizý (sheteldegi qazaqtildi BAQ-tyń ózekti máselelerin talqylaý, birlesken jobalardy pysyqtaý, jospar-mindetterdi saralaý). Bul birlestik arqyly sheteldegi qandastarymyzǵa táýelsiz elimizdegi jetistikter men jańalyqtardy jan-jaqty jetkizip otyrýǵa múmkindik jasalady. Sheteldegi qazaqtildi aqparat quraldarynyń ATAJURT birlestigi «Otandastar qory» jáne «Abaı úıi»-qazaq mádenı-iskerlik úıi joba­synyń bir baǵyty retinde de jumys istemek.

Sheteldegi qazaqtildi aqparat quraldary­nyń barlyǵy osy ýaqytqa deıin qandas­tardyń jeke qarajattaryna shyǵarylyp keledi. Olar Qazaqstan tarapynan qarjylaı kómek berilýin suraıdy. Bul aqparat qural­daryna naqty qarjylaı kómek kórsetýdi Mádenıet jáne sport mınıstrligi júzege asyratyn memlekettik tildi qoldaý baǵdar­lamalary men Syrtqy ister mınıstrligi iske asyratyn elimizdi shetelderge tanytatyn ımıdjdik aqparattyq jobalar baǵdarla­malary arqyly Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrliginiń «Sheteldik jáne Qazaq­stan Respýblıkasyna kelgen etnıkalyq qa­zaq­­tardy qoldaýdy qamtamasyz etý jónindegi qyzmetter» baǵdarlamasy sheńberinde qaras­ty­rý usynylady. Sheteldegi qazaqtildi aq­parat quraldary óz jumystaryn tolyqtaı qarjylandyrýdy surap otyrǵan joq, tek jylyna bir rettik qarjylaı kómek kórse­tilse, jetkilikti dep otyr. Sondyqtan mundaı kómekti bárine birden emes, birtindep ár jylǵa bólip berýge de bolady. Joǵaryda atap ótken úsh mınıstrliktiń úkimettik emes uıymdardy qoldaýǵa arnalǵan granttaryn bólý joldaryn qarastyrý da usynylady.

Qarjylyq qıyndyqtarǵa baılanysty sheteldegi qazaqtildi gazet-jýrnaldardyń tırajy qysqaryp, keıbiri jabylý aldynda tur. Telearnalar men radıolardaǵy júrgizil­gen qazaqtildi habarlardyń sany da qysqar­ǵan. Qazaqstan men qandastar turatyn elderdegi eki-jaqty yntymaqtastyqty óristetýge baǵyttalǵan qujattar men Syrtqy ister mınıstrligi, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi jáne Nur Otan partııasy arqyly memleketaralyq kelisimder sheńbe­rinde qol qoıylǵan qujattar negizinde shetelderdegi qazaqtildi BAQ-qa qoldaý kórsetý tetikteri qarastyrylsa degen usynystar bar.

Erkin BAIǴABYLULY,

«Otandastar qory» KEAQ-nyń

resmı ókili

Sońǵy jańalyqtar