21 Mamyr, 20:21 388 0 Densaýlyq Araılym Bımendıeva

Qaıyrjan Abdyhalyqov: Pandemııa medıına kadrlarynyń tapshylyǵyn aıqyn kórsetti

COVID-19 pandemııasy medıına ǵylymyn da­­mytýdyń mańyzy zor ekenin dáleldeı tús­ti. In­detti aýyzdyqtaý úshin dárigerler men medıına qyz­metkerleri kúndiz-túni ju­mys istep jatyr. Qıyn sátte medıına salasynyń osal tus­ta­ry da anyq­taldy. Osy rette Túrkistan gazeti «Qa­zaq me­dı­ınalyq úzdik­siz bilim berý ýnıversıteti» AQ rektory Qaıyr­jan Abdyhalyqovpen elimizdegi me­dı­ına mamandaryn daıar­laý­dyń ózekti máseleleri týraly áńgimelesken bolatyn.

– Qazaqstanda 15 jyldan beri epı­demıolog mamandar daıarlanbaı­dy eken. Kezinde bul mamandyqqa su­ranys bolmaǵanymen, indet jaǵ­daıy elimizde epıdemıolog ma­man­dardyń jetispeýshiligin baıqatty. Al­daǵy ýaqytta ózińiz basqaryp otyr­ǵan ýnıversıtet atalǵan sala boıyn­sha maman oqytýdy qolǵa ala­tyn bolar?

– Elimizde 2005 jyldan bastap «gıgıe­na jáne epıdemıologııa» maman­dyǵynda qaıta daıarlaý ıklderine mem­­lekettik tapsyrys bolmaǵan. Oǵan qa­­ramastan, ýnıversıtette epıde­mıo­logııaǵa baılanysty oqý saǵattary barlyq deńgeıde jáne qosymsha bilim berý baǵdarlamalaryna engizilgen. Son­daı-aq epıdemıolog mamandardy qaı­ta daıarlaý jáne biliktiligin arttyrýdyń aqyly ıklderi (arnaıy pánderi) jylda ótkiziledi. 2015 jyldan búgingi kúnge deıin ýnıversıtet 58 epıdemıolog maman daıarlady. 800-den astam sanıtar-epıdemıolog mamandardyń bilimin jetildirdi. Ýnıversıtette 1964 jyldan jumysyn atqaryp kele jatqan «Gıgıena jáne epıdemıologııa» kafedrasy bar. Ol kafedrany ár kezderi belgili professorlar B.Sansyzbaev, J.Temırbekov, G.Kamzagalıev basqarǵan.

Koronavırýs ulttyq jáne ǵalamdyq deń­geıde medıına mamandarynyń tapshylyǵyn aıqyn kórsetti. Ýaqyt ta­labyna sáıkes epıdemıologııa boıynsha bakalavrıat pen rezıdentýrada mamandar daıarlaýdy qaıta qalpyna keltirýdi jón sanap, buǵan baılanysty je­ke bilim berý baǵdarlamasyn quras­tyrý­dy qolǵa alyp jatyrmyz.

– Medıına qyzmet­ker­leriniń ká­si­bı biliktiligin arttyrý boıyn­sha ma­mandardy qansha ýaqyt oqy­ta­syz­dar, medıına qyzmet­kerleri qaı aımaqtardan keledi jáne jy­ly­na qansha medıına qyz­metkeri bi­liktiligin jetildiredi?

– QazMÚBBÝ medıına maman­dary­nyń kásibı biliktiligin arttyrý jáne qaı­ta daıarlaý boıynsha 3 kúnnen bastap 20 aptaǵa deıin oqytady. Semınar-trenıng nemese master-klasstar 3-5 kún ara­lyǵynda, al biliktiligin arttyrý ký­rs­tary ıkldi túrde 1-4 apta ara­ly­ǵyn­da ótedi. Dárigerler jańa mamandyq ıgerý úshin qaıta daıarlaý ıklinen 16-20 apta aralyǵynda ótýi tıis.

Memleketimizdiń barlyq aýmaǵynan jyl saıyn 8 000-nan astam dáriger ma­man­dar 60-tan astam mamandyq boıynsha densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kó­keı­testi máselelerge baılanysty oqytý ıklderi uıymdastyrylady. Oqytýdy biliktiligi joǵary professor-oqy­týshy­lar quramy júrgizedi. Bıylǵy erek­sheligi – karantın sharalaryna oraı Qa­zaqstannyń medıına ma­man­dary­nyń kásibı biliktiligin arttyrý jáne qaıta daıarlaý baǵdarlamalary qashyq­tan praktıkalyq semınarlar jáne aýrýhanalar men emhanalardyń qyzmet­ker­lerine onlaın keńes berý túrinde ót­kiziletin bolady.

– Halyqaralyq yntymaqtastyq sa­lasyndaǵy ýnıversıtettiń qyz­meti jáne álemdik ýnıversıtettermen, ǵylymı ortalyqtarymen is­ker­­lik qarym-qatynastyń nátıjesi qan­daı?

– Birinshiden, bizde 4 halyqaralyq akkre­dıtaııa bar. Ekinshiden, ýnı­ver­sı­te­­timizde Úndistannan, Birikken Arab Ámir­likterinen, Shrı-Lankadan, Qytaı­dan, Reseıden jáne basqa elderden kel­gen stýdentter oqıdy. Úshinshi baǵyt – magıstratýra deńgeıindegi qos dıplomdy bilim berýdi iske asyrý boıynsha Che­hııanyń «Halyqaralyq bilim berý ıns­tıtýtymen» yntymaqtastyq aıasynda jańa «MBA Baǵdarlamasy» jasalýda jáne elimizde alǵashqy bolyp Fınlıan­dııa­nyń JAMK Qoldanbaly ǵylymdar ıns­tıtýtymen «Meıirger isi» boıynsha ma­gıstratýrada qos dıplomdy bilim berý baǵdarlamasyn ashyp, meıirbıke isin­degi eýropalyq standarttardy meń­ger­gen alǵashqy túlekterin daıarlady.

Negizi, ýnıversıtet alys-jaqyn shet­elderdiń 32 jetekshi medıınalyq jo­ǵarǵy oqý ornymen yntymaqtastyq tý­raly shart jasasqan. Sondaı-aq prak­tıkalyq densaýlyq saqtaý júıesin qa­lyptastyrýda jáne paıentke ba­ǵyt­talǵan mamandardy daıarlaýda ýnı­ver­sı­tettiń Qazaqstan boıynsha 185 klı­nı­kalyq bazalarda (aýrýhanalar, dıag­nostıkalyq ortalyqtar, emhanalar, arnaıy medıkalyq ortalyqtar) jyl saıyn myńdaǵan stýdent tájirıbeden jáne klınıkalyq oqytýdan ótedi.

Halyqaralyq medıınalyq ýnı­versı­tet retinde ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq ónimdi ázirleý jolynda biz jetekshi akademııalyq jáne klınıkalyq ortalyqtarmen, ulttyq zerthanalarmen, mekemelermen teń qundy seriktes bolýǵa umtylamyz.

– Pandemııa jaǵdaıy elimizdiń bilim berý júıesin jańa beleske shy­­ǵardy. Osy rette ózińiz basqa­ryp otyrǵan ýnıversıtet karantın jaǵ­daıynda JOO tapsyrýshy tú­lek­terge mamandyq boıynsha baǵyt berý jumystaryn qalaı júrgizip jatyr?

– Álemde bolyp jatqan pandemııa biz­diń josparlarymyzǵa da óz áserin tıgizbeı qoımady. Ýnıversıtette talap­ker­lerge baǵyt berý jumystary áde­t­te­giden ózgeshe jaǵdaıda ótýde. Bir jaǵy­nan, bul biz úshin jańa beles. ıfrlandyrý júıesin jan-jaqty zerttep, bilim berý barysynda qoldanyp jatyrmyz. Bıyl dástúrli «Ashyq esik kúnin» Instagram, Facebook áleýmettik jeli­le­rin­degi pa­raq­shalarymyz arqyly ót­kizý­demiz. Ýnıversıtet qyzmetkerleri dál qazirgi ýaqytta úmitkerlermen onlaın rejımde kezdesip, UBT-nyń jańa for­maty, jal­py ýnıversıtet qyzmeti, oqý ornynda júzege asyrylyp jatqan bi­lim berý baǵ­darlamalary týraly má­limetter berip, stýdentterdiń oqýǵa túsý, jataq­ha­nada turý máseleleri boıynsha suraq­taryna jaýap berýde.

«Ashyq esik kúni» bir aı boıy kestege sáıkes jáne daıyndyq deńgeıin es­kere otyryp mamyr-maýsym aılarynda ótkiziledi. Bul jeke kezdesýge qatysýǵa tilek bildirýshilerge, ózderin qyzyq­tyr­ǵan suraqtaryn tikeleı mamandarǵa qoıý­ǵa, qabyldaý emtıhandarynyń uıym­dastyrý jumystarynyń júrgizilýi tý­raly aqparat berýge baǵyttalǵan. Bo­lashaq stýdentterimizben 24 saǵat baılanystamyz desem de bolady.

Qazir medıına mamandyqtaryna, onyń ishinde bizdiń ýnıversıtetke qy­zyǵýshylyq tanytýshylar sany kóbeıip ke­ledi. Oǵan dálel elimizdiń túkpir-túk­pirindegi bolashaq stýdentterden kún­delikti kelip túsip jatqan suraqtar.

Bıyl talapkerlerdiń qujattaryn on­laın túrde qabyldaımyz, suhbattar jáne basqa da is-sharalar júrgizemiz. Ol biz­diń resmı saıtymyz arqyly júzege asy­rylady. Oǵan qosa, mektep bitirý­shilerge jáne olardyń ata-analaryna arnap jalpy mamandyq tańdaý boıynsha baǵyt berý jumystaryn júrgizbekpiz.

– Búgingi tańda «Qazaq medıı­na­lyq úzdiksiz bilim berý ýnıversıteti» qandaı mamandardy daıarlap otyr? 

– Ýnıversıtet medıınalyq baǵyt­taǵy mamandar daıarlaýdyń barlyq deń­geıinde bilim beredi. Negizi 57 jyl buryn salynǵan burynǵy AGÝIV Orta Azııada dárigerlerdiń kásibı deńgeıin arttyratyn eń bedeldi mekeme. 2018 jyl­dan bastap bakalavrıat deńgeıinde «Jal­py medıına», «Stomatologııa», «Qo­ǵamdyq densaýlyq saqtaý», «Farmaııa» jáne «Meıirger isi» oqý baǵdar­la­malaryna stýdentter qabyldanyp, bilim alyp jatyr. Al magıstratýra boıynsha tórt mamandyq bar: «Medıına», «Qo­ǵam­dyq densaýlyq saqtaý», «Medıko-pro­fılaktıkalyq is» jáne «Meıirger isi». «Medıına», «Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý» salasynda medıına ǵylymy­nyń doktorlary daıarlanady. Sonymen qatar ınternatýra jáne rezıdentýrada 31 mamandyq boıynsha dáriger mamandardy oqytamyz.

– Ýnıversıtet túlekteriniń qan­sha paıyzy turaqty jumyspen qam­­­tamasyz etilgen?

– 100 paıyz. Túlekterimizdi jumys­pen qamtý boıynsha eń joǵarǵy kórset­kish­ke ıe bolyp otyrmyz. Ýnıversıtetti bitirgen barlyq maman ıeleri búginde tolyǵymen jumyspen qamtylǵan, bar­lyǵy derlik naryqta suranysqa ıe jo­­ǵary bilikti qyzmetkerler. Aıtpaq­shy, bul medıınalyq mamandardyń je­tis­peýshiliginiń de bir kórinisi. Son­dyqtan dáriger mamandyǵyn tańdaǵan jastar jumyssyz qalmaıdy dese de bo­lady. Ózderińiz kórip otyrǵandaı, tó­tenshe jaǵdaı kezinde jumysy toq­tamaǵan mamandar – medıına qyz­met­ker­leri.

– COVID-19 indeti elimizdiń eko­no­mıkalyq ahýalyna eleýli áser etti. Osy rette Úzdiksiz bilim berý ýnı­versıteti stýdentter úshin oqý aqy­syn ózgerissiz qaldyra ma jáne bıyl­ǵy túlekterge qandaı da bir qo­symsha jeńildikter qarastyryp ja­tyrsyzdar ma?

– Ýnıversıet jańa 2020-2021 oqý jy­lyna bilim berý aqysyn kóptegen ma­mandyqtar boıynsha ózgerissiz qal­dyrady, al keıbir mamandyqtar boıynsha oqý aqysyn tómendetý máselesi qa­ras­tyrylyp jatyr. Otbasylyq jaǵ­daıy­na baılanysty, tolyq nemese jar­tylaı jetim, ata-anasynyń bireýi
I ne­mese II top múgedegi bolsa, kópbalaly ot­basynan shyqqan stýdentterge jeńil­dik jasalady. Jyl qorytyndysy boıynsha úzdik nemese ýnıversıtet ómi­rine belsendi qatysýshy stýdentterge arnalǵan arnaıy baǵdarlamalar bar. Sondaı-aq áleýmettik jaǵdaıyna baılanysty stýdentterdiń tólemaqysyn uzartý nemese bólip tóleý múmkindikteri qarastyrylǵan.

– Medıına salasynyń mamandaryna teorııalyq bilimmen qatar prak­tıkalyq is-tájirıbe erekshe qajet. Sizder bul jaǵdaıda qıyn­dyq­tan qalaı shyǵasyzdar? Medıına mamandaryn qashyqtan oqytý qanshalyqty tıimdi?

– Kim-kimge de qashyqtan oqytýǵa kóshý asa qıyndyqtar týǵyzǵan bolsa,  me­dıınalyq joǵary oqý oryndaryna da erekshe áser etti. Sebebi bizge qoıyla­tyn negizgi talap – oqý ornynyń men­shi­gin­de klınıkalyq bazanyń bolýy. Bilim alýshylar mindetti túrde naýqas­pen tikeleı nemese janama qarym-qa­tynasta bola otyryp, óziniń bolashaq ma­mandyǵyna baılanysty biliktiligin qa­lyptastyrýy qajet. Sondyqtan stý­dentterdiń praktıkalyq is-táji­rı­be­le­rin shyńdaý sapasyn tómendetpeý úshin, osy oqý jylynyń sońyna kestege saı belgilengen barlyq oqý-óndiristik prak­tıkalar kelesi oqý jylyna aýystyryldy. Stýdentterdiń praktıkalyq bi­lik­tilik deńgeıin anyqtaý naýqastar­dyń syr­qatnamalaryn taldaý boıynsha ka­shyqtan klınıkalyq tapsyrmalardy oryn­daý arqyly júzege asyrylady.

– Áńgimeńizge raqmet!

 

Suhbattasqan Araılym Bımendıeva

 

 

Sońǵy jańalyqtar