21 Mamyr, 15:17 1588 0 Densaýlyq Araılym Bımendıeva

Ekpe jaıly ekiudaı kózqaras

Ótken aptada Parlament Májilisiniń depýtattary «Halyq densaýlyǵy men densaýlyq saqtaý júıesi týraly» zańǵa ózgerister engizý jaıly zań jobasyn ekinshi oqylymda maquldap, Senattyń qaraýyna berdi. Maquldanǵan Kodeks jobasyna 717 túzetý engizilgen jáne endigi jerde barlyq ekpeler mindetti jáne erikti túrde bolyp ekige bólinedi.

Atalǵan máselege baılanysty áleýmettik je­lide qyzý pikirtalas júrip, eldiń pikiri eki­ge jaryldy. Halyqtyń ekpe týrasyndaǵy pi­kiri ekiudaı, úmitten góri kúdik, úreı men qor­qynysh basym, el arasynda alyp-qashpa sóz jeldeı esip tur. Sapasyz vakınalar, sa­typ alýlar jáne vakınalardy durys tasy­mal­damaý, medıınalyq qıyndyqtar týraly pi­kirlerdi Densaýlyq saqtaý mınıstri «qo­ǵam­dyq sanaǵa ashyq manıpýlıaııa jasaý» dep atady.

«Qazaqstanda vakına májbúrli túrde sa­lynbaıdy jáne bul jaǵdaı saqtalady! Búkil álemdegideı bizdiń elde de erikti jáne min­detti vakınalar bolady. Árbir jaǵdaıda ata-ananyń aqparattandyrylǵan kelisimi ne­mese egýden bas tartý quqyǵy bolady. Balalar quqyǵyn shekteıtin eshqandaı norma joq. Ujym­dyq ımmýnıtetti qamtamasyz etetin bir ǵa­na norma bar, ıaǵnı balabaqshalarǵa baratyn barlyq balanyń densaýlyǵyn qorǵaý», – dep jazdy Eljan Birtanov óziniń Facebook áleýmettik jelisindegi paraqshasynda.

Sáýir aıynyń sońynda azamattar Prezıdentke kodekske ózgeris engizýge qarsy petıııa jarııalaǵan bolatyn. 15 mamyr kúngi derek boıynsha kodeksti burynǵy qalpynda qaldyrýdy (osyǵan deıin ekpe salýǵa ata-ananyń kelisimi nemese jazbasha qarsylyǵy qajet bolatyn jáne eshqandaı aıyppul salynbaıtyn) suraǵan petıııaǵa 167 myńnan astam adam qol qoıǵan.

Al Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Bir­tanov atalǵan petıııaǵa bildirgen pikirinde elimizde sońǵy 5 jylda 85 jaǵdaıda ek­pe­niń keri áseri baıqalǵanyn jáne onyń tek ekeýi­niń saldary birshama qıyn bolǵanyn aı­tady.

«Saldary qıyn bolǵan eki jaǵdaıdyń birin­shisi rastalǵan joq, ekinshisinde teriniń asty irińdegen. Sońǵy bes-on jylda Qazaq­standa ekpeden eshkim qaıtys bolǵan joq. Ata-analar men dárigerlerden ekpeden keıingi asqynýlar týraly resmı habar túsken joq. Qalǵan jaǵdaılar – kóbine kez kelgen dáriden keıin bolatyn teri reakııasy. Ókinishke qaraı, «bala ekpe saldyrǵan soń kóz jumdy» degen mazmundaǵy shaǵym kóp. Taǵy da aıtamyn: Qazaqstanda ne densaýlyq saqtaý mınıstrligi, ne basqa vedomstvo adam ólimi ekpe saldarynan bolǵanyn rastaıtyn faktiler tirkemegen. Ekpeniń sapasyna kepildik beremiz. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi kez kelgen jaǵdaı boıynsha táýelsiz zertteý júrgizýge daıyn», – dedi mınıstr E.Birtanov.

Resmı derek boıynsha, 2019 jyly ekpe egil­gen 4 841 334 adamnyń 143-inde dene qy­zýy­nyń kóterilýi, isiný, teriniń qyzarýy syn­dy keri áserler baıqalǵan, bul ekpe sal­dyrǵandardyń – 0,003 paıyzy.  Birtanovtyń aı­týynsha,  2019 jyly Qazaqstanda vakınadan birde-bir bala kóz jumbaǵan.

Dese de, sońǵy jyldary balasyna ekpe sal­dyrýdan bas tartyp jatqan ata-analar sany burynǵydan kóbeıgen syńaıly. Oǵan sebep – ekpe salǵannan keıin múgedek bolyp qal­ǵan balalardyń qıyn jaǵdaıy. Bul ózge ata-analardyń mindetti ekpege qarsylyq tanytýyna sebep bolyp otyr.

Biraq mınıstr vakınadan bas tartqan­dar­dyń sany kóp degen aqparat shyndyqqa ja­naspaıtynyn alǵa tartady. Mysaly, 2019 jy­ly shamamen 4,5 mıllıon adamnyń ishinde 6 myńǵa jýyq adam ekpe saldyrýdan bas tart­qan, bul jalpy ekpe saldyrǵandardyń – 0,12 paıyzy eken.

 

Áıgerim JÚMÁSIL, jalpy tájirıbelik dáriger:

Ekpeden tekke qashamyz

– Qazaq «Aýyryp em izdegenshe, aýyr­maı­tyn jol izde» deı­di. Aýrýdy emdegennen onyń aldyn alǵan ońaı. Balalarymyzdy qaýipti aý­rýlardan saqtaý úshin profılaktıkalyq kerekti ekpelerdi saldyrǵan jón. Ásirese bul aýyr gepatıt, polıomıelıt, týberkýlez, dıfterııa, sirespe, qyzylsha aýrýlarynyń aldyn alýǵa qatysty. Al ekpe almaǵan adam­darǵa der ke­zinde medıınalyq kómek berilmese pnevmonııa, bronhıt, enefalıt sııaqty asqynýlardyń sońy ólimge ákelip soǵatynyn tá­jirıbeden bilemiz. Ekpelerdi saldyrýdyń arqasynda qazirgi tańda polıomıelıt, dıfterııa, kókjótel aýrýlary joq deýge bolady.

Mysaly, mindetti ekpege kiretin qyzylsha aýrýynyń juǵý statıstıkasy óte joǵary. Aýa-tamshyly jolmen sóılegende, túshkir­gen­de, naýqaspen qatynas bolǵan kezde de juǵa­dy. Vırýs aýada taralatyndyqtan, denege bórt­peler shyqqansha 4 kún boıy basqa adam­darǵa juǵa beredi. Byltyrdan bastap álem elderinde qyzylshadan kóz jumǵandar sany artyp otyr. Elimizde ótken jyly  qyzylsha vırýsyn juqtyryp kóz jumǵan balalarǵa buryn ekpe jasalmaǵany belgili boldy. Mun­daı juqpaly aýrýlardyń naqty kimge juǵa­tynyn eshkim dóp basyp aıta almaıdy, son­dyqtan bul vakınany búkil álem qabyldap otyr. Jappaı ekpe egilgen kezde ǵana ımmýn­dyq qabat paıda bolyp, qaýipsizdik ornaıdy.

Óz tájirıbemnen mysal keltirsem, 1 emdelýshim týǵannan antıbıotıkterge, ártúrli taǵamdarǵa allergık. Sol sebepti ata-anasy esh­qandaı ekpe saldyrmaǵan. Sol emdelýshi qy­zylsha juqtyryp, 1 apta boıy qyzýy 40 gra­dýstan túspeı, basy aýyryp, qalshyldap, qu­syp, jaǵdaıy nasharlap ketti. Aýrýhanaǵa tús­kennen keıin tek 7-kúni ǵana denesine bórt­pesi shyǵyp,  dıagnozy anyqtaldy. Onyń qyzyl­shadan jazylyp shyǵýyna qabyldaǵan ambýlatorııalyq emi men anasynyń medıı­nalyq bilimi áser etip, asqynýlar oryn almady.

Ekpeni saldyrtýǵa qarsy bolyp jatqan ata-analar sany jyldan-jylǵa artyp otyr. Olardyń oıynsha ekpe ártúrli nevrologııalyq aýrýlarǵa ákelip soǵady. Shyndyǵynda olaı emes, onyń sebebi kóp: ata-analardyń júkti­lik­ke deıingi densaýlyǵy, jaǵymsyz ádetteri, zııandy taǵamdardy tutynýy, t.b. áser etedi.

Ekpeden soń balada qandaı da bir asqy­nýlar men aýrýlar paıda bolmas úshin, aldymen, ekpeni saldyrar aldynda balanyń jal­py jaǵdaıyn jan-jaqsy tekserý kerek. Eń aldymen balanyń qyzýy kóterilip turmaýy qajet. Eger balańyzdyń qyzýy kóterilse, sýyq­tap aýyrsa, úıińizde juqpaly aýrýmen aýy­ryp jatqan adam bolsa ekpeni keıinge qal­dyrǵan durys. Ekpege shaqyrdy eken dep aýy­ryp turǵan balaǵa ony saldyrtýǵa bol­maı­dy. Tipti, JRVI-men aýyrǵannan keıin keminde eki apta ótken soń ekpe jasaýy kerek. Ekpeniń qarsy kórsetilimderine jedel qa­byný aýrýlary, nevrologııalyq jáne onko­logııalyq aýrýlardy jatqyzamyz.

Balaǵa ekpe jasatýda ata-anamen qatar dá­riger de nemquraıly qaramaýy kerek. Dári­ger balanyń densaýlyǵyna uqypty qarap, analızderin durys saraptap, balanyń deni saý ekenine kóz jetkizip baryp ekpe jumysyn jasaǵany durys.

 

Nazgúl ÁBÝShÁRIPQYZY, dekrettegi ana:

Mindetti vakınaǵa qarsymyn

– Meniń balam dú­nıege kelgende per­zent­hanada BJ, ıaǵnı týberkýlezge qar­s­y ekpesin saldy. Bir aıdan keıin balam­nyń qoltyǵynda lımfa túıini paıda boldy. Buny maǵan BJ ekpesine reakııa dep túsin­dirdi. Sol túıin anyq­talǵan sátten bastap ftızıatr dáriger­diń baqylaýynda boldyq. Biraq eshqandaı em-dom júrgizilmedi, 3 aı boıy tek syrtynan kompress jasap júrdik. Lımfa túıini deneniń ishinde bolsa da, bizdiń syrtynan kompress ja­saýy­myzdy túsinbedim. Balam 4 aıǵa kel­gen­de ÝZI-ge túsirdik, sol kezde qoltyǵyndaǵy túıinniń úlkeıip ketkeni anyqtaldy. Sonda bizdiń 3 aı boıy jasaǵan kompresimiz esh­qan­daı kómek bermegen.

Dáriger bizdi medıına ǵylymdarynyń kan­dıdatyna keńes alýǵa jiberdi. Ol kisi bizge týberkýlezge qarsy dárilerdi ishýge nus­qaý berdi. Ony ishpese bolmaıdy, qolty­ǵyn­daǵy isik ketpeıdi, ol týberkýlezge aınalyp ketýi múmkin dep aıtty. Sonymen týberkýlezge qarsy dárini 2-3 aı ishesińder dep berdi. Dárini bere bastaǵannan keıin 5 kúnnen soń bala­nyń álsirep qalǵanyn baıqadyq, kúndiz-túni uıyqtaı beredi, bet-aýyzy isip ketti.  Týber­kýlezge qarsy dep bergen dárilerdiń balaǵa janama áseri óte qatty baıqaldy. Ba­lam­nyń jaǵdaıynan qatty qoryqtyq, son­dyqtan ary qaraı dárini ishýden bas tarttyq. Biraq analızderin únemi tapsyryp júrdik.

Endigi jerde men balamnyń densaýlyǵyn qalypqa keltirý úshin basqa jol izdeı bastadym. Aǵzany tabıǵı jolmen tazartyp, ımmýnıtetin kóteretin BAD ónimderin iship jatyrmyz. Qazir ulyma 10 aı toldy. Balam buryn­ǵyǵa qaraǵanda jaqsy bolyp qaldy, biraq túıini áli tolyq ketken joq. Qoltyǵynyń as­tyn­­daǵy túıin kete me, ketpeı me, bul su­raq­­qa eshqandaı dáriger naqty jaýap bere al­­m­ady.

Joǵaryda aıtqan ózimniń jáne balamnyń basynan ótken jaǵdaı meniń mindetti ekpege tolyq qarsy bolýyma sebep boldy. Ár ata-ana óz balasy úshin sheshim qabyldaýy qajet. Me­niń oıymsha, qaýip bar jerde tańdaý bolýy ke­rek.

Mınıstr myrza ekpe saldarynan adam ólimi bolmady dep jatyr. Búgingideı ashyq qo­ǵamda áleýmettik jeli arqyly dál meniń ba­lamnyń basyndaǵydaı jaǵdaıǵa tap bolǵan kelinshekterdiń janaıqaıyn oqyp, estip, kórip otyrmyn. Balasynyń qoltyǵyndaǵy túıin ketpeı, irińdep, sońynda operaııa ja­satqan ata-analar bar, tipti qaıtys bolyp ket­ken balalar jaıynda da estip jatyrmyz. Son­dyqtan men ár ekpe saldyrǵan saıyn osy jo­ly meniń balama eshteńe bolmaı ma degen kúmán­di oımen, qaýippen ómir súrgim kelmeıdi.

 

 

Sońǵy jańalyqtar