21 Mamyr, 10:37 210 0 Qoǵam Anar LEPESOVA

Dertten keıingi depressııa

Álem elderiniń kópshiligi koronavırýstyń sharyq­taý shegin eńserdi. Qazaqstan da in­dettiń qaýipti kezeńinen ótti. Epıdemıologııalyq ahýaldy es­kere otyryp, memleketter ka­rantın rejımin jeńildete bas­tady. Alaıda karantınnen keıin­gi ómirimiz oǵan deıingideı bo­la ma? «Bári ózgeredi, buryn­ǵy­daı bolmaıdy» dep júrgen­der­diń meńzegeni ne? Pandemııa­ny jeńgen soń álemdi taǵy qan­­daı kúres kútip tur?  Karan­tın adam­zatqa ne úıretti, nege úıir et­ti? Osy saýaldarǵa jaýap iz­de­dik.

 Jahandy jumyssyzdyq jaılady

 Koronavırýs álemdi ábden sy­na­dy. Indettiń ózimen kúres qan­sha­lyqty qıyn bolsa, onyń saldary­men kúres te sonshalyqty kúrdeli bol­maq. Karantın kezinde shyǵynǵa shash etekten batqan jahandyq eko­no­mıkanyń esin jıǵyzyp, eńsesin tik­teý úshin qansha kúsh, qansha ýa­qyt jumsaýǵa týra keletini belgisiz. Sa­rapshylar jahan ekonomıkasy soń­ǵy júz jyl ishinde bolmaǵan deń­geıge túsetinin boljap otyr. Azııa damý banki mamandarynyń boljamynsha, eger karantın jarty jylǵa sozylatyn bolsa, álemdik qar­jy júıesi 8,8 trln dollar jo­ǵaltýy múmkin. Al ekonomıka úsh aıdyń ishinde qalpyna kelmese, 5,8 trln dollar shyǵynǵa batpaq.

Pandemııanyń zardaby aýyr bolatynyn elimizde tótenshe jaǵ­daı rejıminiń aıaqtalýyna oraı ja­saǵan málimdemesinde Memleket bas­shysy Qasym-Jomart Toqaev ta aıt­ty. «Koronavırýs pandemııasy álem­dik reessııanyń bastalýyna se­bep boldy. Tipti, uzaqqa sozy­la­tyn ekonomıkalyq daǵdarysqa da alyp kelýi ábden múmkin. Jer-jer­de protekıonızmniń kúsheıýi beleń alýda. Ekonomıkanyń tutas sala­lary toqyraýǵa ushyrap jatyr. 400 mıllıonnan astam kásiporyn bank­rot bolýdyń aldynda tur. Álemdegi eń­bekke jaramdy halyqtyń jar­ty­syna jýyǵynyń tabysy azaı-dy», – dedi Prezıdent.

Iá, búginde indet statıs­tıka­sy­nan góri ekonomıkanyń keri ketken kór­setkishteri kóbirek úreılen­dire­di. Pandemııanyń eń kúrdeli sal­dary – jumyssyzdyq beleń alyp bara­dy. Halyqaralyq eńbek uıy­mynyń sońǵy esepteýi boıynsha, 2020 jyldyń alǵashqy jarty jyl­dyǵynda álemdegi jumysqa qabi­letti adamdardyń jartysy, ıaǵnı 1,6 mıllıard adam nápaqasynan aıy­rylýy yqtımal. Uıym maman­darynyń boljamynsha, jumys saǵattarynyń qysqaratyny son­daı, azaıatyn jumys ýaqytynyń aýqymy tolyq shtattaǵy 305 mıl­lıon adamnyń jumys aýqymyna teń bolmaq. Ekonomıkalyq belsen­dilik tómendeıdi, tipti jumys istep júrgen adamdardyń arasynda ke­deılik ósedi deıdi sarapshylar.

 AQSh: Sońǵy 75 jyldaǵy eń úlken quldyraý

Álemniń barlyq buryshynda jaǵdaı máz emes. Aýzyn aıǵa bilegen Ame­rıkanyń ózi tyǵyryqqa tireldi. Ótken aptada AQSh-ta 3 mıllıonǵa jýyq adam jumyssyzdyq boıynsha járdemaqy alýǵa ótinish bildirgen. Eldiń eńbek mınıstrligi jarııalaǵan málimetke súıensek, sońǵy eki aıda olardyń sany 36 mıllıonnan asyp jyǵylǵan. Tabysynan aıyrylǵandardyń kópshiligi – qonaqúı bıznesi, saýda jáne óndiris salalarynyń qyzmetkerleri. Jergilikti ekonomısterdiń aıtýynsha, bir ǵana sáýir aıynda 20 mıllıonnan asa amerıkalyq eki qolǵa bir kúrek tappaı qalǵan. Eldegi ju­myssyzdyq deńgeıi búginde 14,7 paıyzǵa jetip otyr. Qurama shtattarda 1948 jyldan beri mundaı alańdatarlyq kórsetkish tirkelmegen. Sońǵy ret osyǵan uqsas jaǵdaı 1982 jyly bolypty. Alaıda ol ýaqyttyń ózinde jumyssyzdyq deńgeıi 10,8 paıyzdan aspaǵan deıdi mamandar.

AQSh-tyń ınfekııalyq aýrýlar boıynsha belgili sarapshysy Ento­nı Faýchı «karantınnen tym erte shyqsaq, azamattar zardap shegip, ólim-jitim kóp bolady» dep, shtattardy shekteý sharalaryn asyǵys alyp tastamaýǵa shaqyrdy. Al Aq úı basshysynyń ekonomıka boıynsha keńes­shileri karantın jalǵasa berse, jumys­syz­dyq tipti órship, mamyr-maýsymda 20 paıyz­­­dan asyp ketýi múmkin dep dabyl qaqty.

Ekonomıkaǵa járdem berý úshin AQSh úkimeti 3 trıllıon dollarǵa jýyq túrli kómek paketterinen turatyn jospar usynyp, bıýdjetti ulǵaıtty. Naýryzda qa­byldanǵan el tarıhyndaǵy eń iri kómek josparynyń bıýdjeti 2 trıllıon bolǵan edi. Onyń ústine, úkimet azamattarǵa kómek retinde tikeleı taratý úshin 500 mıllıard, iri ónerkásip oryndaryna nesıege 200 mıl­lıard, al shaǵyn ónerkásipke 300 mıllıard dollar bólýdi uıǵarǵan.

Zań shyǵarýshylar kómektiń jańa paketin ázirleýdi talqylap jatsa, ókil­der palatasyndaǵy demokrattar azamattarǵa tikeleı járdem berý, bıznesti qarjylandyrý, jaǵdaıy qıyn shtattar men qalalarǵa kómektesý, stýdentterge nesıe berý jáne páter jaldaý men ıpoteka tó­lemderin jeńildetý boıynsha jańa zań jo­basyn daıyndaýǵa kiristi. Áıtse de, bul sharalar respýblıkalyqtar tarapynan qoldaý tappaýy múmkin. Demokrattar ara­synda da «bul sharalar azamattarǵa tolyq jalaqy tólenerine kepil bola almaıdy» dep sanaıtyndar joq emes.

Germanııa: Kurzarbeit' qurdymnan qutqara ala ma?

Daǵdarys Germanııanyń eńbek na­ryǵyn da aınalyp ótken joq. Elde jumyssyzdyq deńgeıi 5,8 paıyzǵa kóterildi. 10 mıl­lıonnan astam qyzmetker qysqar­tyl­ǵan jumys kestesine kóshken. Germa­nııanyń Eńbek jónindegi federaldy eńbek agenttiginiń dereginshe, elde eńbek etip júrgen 33 mıllıonnan astam adamnyń ár­bir úshinshisiniń jumys saǵaty qysqar­tylýy múmkin.

Germanııa Eýroodaqtyń eń qýatty ekonomıkasy sanalatyndyqtan, ne­misterdiń tynymsyz tirligine kóz tigýshiler jaı kúnderi de az emes. Al daǵdarys jaǵ­daıyn­da tyǵyryqtan shyǵýdyń tıimdi jo­lyn kórseter dep bul eldiń qımylyn baq­qandar qatary tipti artty. Germanııada qa­byldanǵan Kurzarbeit' (nemis tilinen aýdarǵanda «qysqamerzimdi jumys» degen ma­ǵynany bildiredi – avtor) baǵdar­la­ma­syna kóptiń qulaǵy qanyq. Qysqa mer­zim­dik jumys baǵdarlamasy boıynsha me­ke­meler jumys ýaqyttaryn qysqartqanymen, jumysshylarǵa jalaqysynyń 60 paıyzyn tólep otyrady, bul úshin olarǵa sýbsıdııany úkimet beredi.

Kurzarbeit' 2008-2009 jyldardaǵy qarjy daǵdarysy kezinde de Ger­ma­nııany kóp qıyndyqtan qutqarǵan. Tıim­diligin dáleldegen baǵdarlamanyń ártúrli nusqasy keıinnen Ulybrıtanııa, Italııa, Nıderland elderinde paıda bolyp, keńinen qoldanys tapty.

Jumyssyzdyq máselesin sheshýdiń bul ádisin Halyqaralyq eńbek uıy­mynyń basshysy qoldap, ózge elderge úlgi retinde usyndy. Onyń aıtýynsha, Kurzarbeit' óndiristiń turalamaýyna jáne m­e­kemelerdiń turaqty túrde jumys isteýine múm­kindik beredi. Dese de, keıbir sarap­shy­lar bul baǵdarlama tıimdi bolǵanymen, uzaq ýaqyt jumys isteı almaıtynyn alǵa tar­tady.

Mıýnhendegi Ekonomıkalyq zertteý ınstıtýtynyń deregi boıynsha, Ger­manııadaǵy kompanııalardyń jartysy shamamen 10 mıllıondaı adamnyń ja­la­qysyn sýbsıdııamen jabý týraly ótinish ber­gen. Kurzarbeit' konepııasy boıynsha kompanııa jumysy qaıta jandanǵanda ju­mysshylar iske kirisýge daıyn bolady. Al eger kompanııa aıaqtan tik tura almasa, jumyssyzdyqtyń ósýinen qashyp qutylý múmkin emes.

Sarapshylar jyldyń qorytyndysy boıynsha Germanııanyń ishki jalpy ónimi 6,5 paıyzǵa tómendeýi múmkin dep bol­jap otyr. Iaǵnı el ekonomıkasyna rees­sııaǵa túsý qaýpi tónip tur. Qazirdiń ózin­de avtokólik, qonaqúı, meıramhana, saıa­hat salalaryndaǵy kompanııalar ju­mys­shylaryn qysqartýǵa májbúr. Karan­tındik shekteýler taǵy úsh aıǵa sozylsa, Ger­manııadaǵy kompanııalardyń úshten biri qurdymǵa ketýi múmkin.

Ýkraınada 10 mln adam jumyssyz qalýy múmkin

Karantın kezinde Ýkraınadaǵy ju­myssyzdar sany 200 myńǵa artyp, jar­ty mıllıon adamǵa jetti. Eldegi ju­myssyzdyq qazynaǵa aıtarlyqtaı salmaq túsir­di. Shekteý sharalaryna baılanysty Ýk­raınada ár besinshi bıznes kózi jumysyn to­lyǵymen toqtatýǵa májbúr bolǵan. Ási­rese, kishi bıznes ıeleri: kafe, meıramhana, sport zaldar men shashtaraz jáne saýda oryn­daryn jalǵa alǵandar jumysshylar aı­lyǵyn tóleı almaı, daǵdarysqa tap bolǵan.

Ýkraına bıligi 12 mamyrdan bastap karantın tártibin jeńildetý jol­da­ryn engizdi. Atap aıtqanda, sulýlyq sa­lon­dary men ashyq aspan astyndaǵy meıram­hana jumysyn jalǵastyra alady. Resmı statıstıkada jumyssyzdar sany jarty mıllıon dep kórsetilse, eldegi ekonomıka jáne bıznes salasynyń táýelsiz sarapshy­lar karantın kezindegi Ýkraınada tabysy­nan aırylǵandar 1 mıllıonnan 10 mıl­lıon­­ǵa deıin artýy múmkin dep boljap otyr.

Elde daǵdarysqa qarsy birqatar shara qabyldandy, onyń ishinde eńbek na­ryǵyn turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan baǵ­darlamalar da bar. Premer-mınıstr Denıs Shmygaldiń aıtýynsha, úkimet jumyspen qamtý ortalyqtaryna qujat ótkizý tártibin jeńildetken. «Sondyqtan karantın ýaqy­tyn­da jumysynan aıyrylǵan azamattardy al­daǵy ýaqytta da tirkeýge turýǵa shaqyra­myn. Ekonomıka mınıstrligine jumyspen qamtý ortalyqtaryna jumyssyzdyqqa baı­lanysty járdemaqy tóleýdi jedeldetý jó­ninde tapsyrma berýdi júktedim», – dedi úki­met basshysy.

Járdemaqy – tyǵyryqtan shyǵatyn jol emes. Ony Ýkraına úkimeti de, jer­gilikti turǵyndar da jaqsy túsinedi. Jumyssyzdyqpen kúrestiń strategııalyq joly retinde el bıligi tabysynan aıyryl­ǵandardy iri ınfraqurylymdyq jobalardy júzege asyrý isine tartýdy kózdep otyr.

Sáýirde jol-qurylys kompanııalary ókilderimen kezdesýinde Denıs Shmy­gal kásipkerlerdi ýkraınalyqtardy barynsha jumyspen qamtýǵa shaqyrdy. Merdigerler qurylysqa eń áýeli jergilikti turǵyndardy tartýy tıis ekeni eskertildi. Tek ýkraınalyq kompanııalarǵa ǵana emes, sheteldik kompanııalarǵa da osyndaı talap qoıylmaq.

Qazirgi tańda eldegi jumyspen qamtý ortalyqtary eki qolǵa bir kúrek tappaı otyrǵan azamattarǵa qashyqtan jumys izdestirýde. Sáýirdegi derek boıynsha, halyqty jumyspen qamtý qyzmetinde ne­bári 54 myń bos jumys orny tirkelgen. Iaǵnı, bir jyl burynǵy kórsetkishten 30 paıyzǵa kemigen.

Halyqaralyq perspektıvti zert­teýler ortalyǵynyń sarap­shy­sy Egor Kııannyń aıtýynsha, jumyssyzdyqpen kúresý úshin jumys oryndarynyń qury­latyny týraly jarııalaý jetkiliksiz, eko­nomıkanyń negizgi salalarynda jańa ju­mys oryndaryn ashýǵa jedel kirisý ke­rek. «Apostrofqa» bergen suhbatynda Egor Kııan Ýkraına úkimetiniń bul mindetti múltiksiz oryndaı alatynyna kúmán keltirgen.

Qazaqstan: Ekonomıkany túletýdiń keshendi jospary ázirlendi

Karantın Qazaqstan ekonomıkasyna da az shyǵyn ákelgen joq. Ulttyq eko­nomıka mınıstrliginiń dereginshe, ási­rese saýda-sattyq, týrızm, jyljymaıtyn múlik, kólik salalary kóbirek zardap shekti. Vedomstvonyń boljamynsha, 2020 jyly el ekonomıkasynyń ósimi 0,9 paıyzǵa tó­mendeýi múmkin. IJÓ 69,7 trln teńge kóle­minde bolady dep baǵalanyp otyr. Bul al­dyńǵy boljamnan 4,8 trln teńgege tómen.

Dese de, mamandardyń aıtýynsha, el eko­nomıkasynyń birqatar sala­syn­da óndiris kólemi arta túspek. Aýyl sharýa­shylyǵynda – 3,2 paıyz, azyq-túlik ón­diris­inde – 1,4 paıyz, qurylysta 1,1 paıyz ósim bolady dep kútilýde.

Elimizde pandemııa saldarymen kúres sharalaryna 5,9 trln teńge bólingeni belgili. Tótenshe jaǵdaı rejıminiń aıaq­talýy­na baılanysty jasaǵan málimde­me­sind­e Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bul qarjynyń qaı salalarǵa baǵyt­talǵanyn túsindirip berdi. Prezıdent eko­nomıkany qalpyna keltirý úshin birinshi kezekte sheshilýi tıis jeti mindetti belgilep, Úkimetke sol mindetterdi sheshetin keshendi jospar ázirleýdi júktegen. Jospar ázir­lendi. Qujat seısenbi kúni Úkimet oty­ry­synda tanystyrylyp, maquldandy. Asqar Mamınniń aıtýynsha, keshendi jospar 6 mln adam eńbek etetin salalardyń jumysyn jan­dandyrýǵa jol ashady.

Máselen, azamattyq avıaııany qol­daý úshin Úkimet otandyq kom­pa­nııalardy osy jyldyń sońyna deıin ushaq­tarǵa qosalqy bólshekterdi ımporttaýda ýaqyt­sha qosylǵan qun salyǵynan bosatty. Son­daı-aq áýejaılar jer salyǵynan jáne ony paıdalanǵany úshin tólemnen bosaty­la­dy. Al rezıdent emester avıaııa salasyn­daǵy tehnıkalyq qyzmet kórsetý jáne basqa da qyzmetterge qosylǵan qun saly­ǵyn tólemeıdi.

Keshendi josparda otandyq týrızm men logıstıkany qoldaý sharalary da qamtylǵan. Atap aıtqanda, áleýmettik mańy­zy bar baǵyttar boıynsha jolaý­shy­lar avtobýsynyń qyzmetterine qosylǵan qun salyǵy alynyp tastalmaq. Ulttyq eko­nomıka mınıstri Rýslan Dálenovtiń aıtýynsha, týrıstik ınvestıııalyq joba­lardy iske asyrý kezinde basym týrıstik aýmaqtarda salyq preferenııalary beri­letin bolady. Bul – korporatıvtik tabys salyǵy, múlik salyǵy jáne jer salyǵy boıynsha jeńildikter. Sondaı-aq tranzıt kezinde konteınerlik poıyzdardy kedendik te­kserýden ótkizý jeńildetiledi. Al ım­porttaý kezinde tekserý sońǵy stansada bir ret júrgiziletin bolady.

Úkimet otyrysynda el qulaǵyna jet­ken taǵy bir jańalyq – Qazaq­standa Ónerkásipti damytý qory qurylmaq. Qor arqyly óńdeýshi kásiporyndarǵa 3 paıyz­dan aspaıtyn mólsherleme boıynsha nesıe beriletin bolady.

Shaǵyn jáne orta bıznes te mem­le­ket qoldaýynan qaǵylmaı­dy. «Bıznestiń jol kartasy – 2025» baǵdar­la­masyna mıkro jáne shaǵyn kásipkerlikti qoldaý boıynsha jańa baǵyt engizilip, jeke ká­sipkerlerge 6 paıyzdan aspaıtyn mól­sherlememen nesıe berile bastaıdy. Rýslan Dálenovtiń túsindirýinshe, bıznes ıeleri aı­nalym qarajatyn tolyqtyrý maq­sa­tynda 5 mıllıon teńgege deıin jáne ón­diris­tik maqsattarǵa 20 mıllıon teńgege ne­sıe ala alady.

Pandemııa sabaqtaryn salmaqtaǵanda...

Tótenshe jaǵdaı rejımin qamtamasyz etý jónindegi komıssııanyń sońǵy oty­rysynda Prezıdent COVID-19 jáne so­ǵan uqsas vırýstar bir rettik qubylys emes ekenin eskertip, túrli oqys jaǵdaı­lar­ǵa praktıkalyq turǵyda ǵana emes, sonymen birge ǵylymı kózqaras turǵysynan da úne­mi daıyn bolý qajetin aıtqan bolatyn. Son­daı-aq Memleket basshysy karantın k­ezinde jumys isteýdiń paıdalanylǵan tıim­di ádis-tásilderin karantınnen keıin de jetildire túsýdi tapsyrǵan. Úkimet bul tap­syrmany da oryndaýǵa kirisipti. Ulttyq ekonomıka mınıstriniń aıtýynsha, bilim berý­de qashyqtan oqytý ádistemesi jetil­diriledi. Oqýlyqtar men ádistemelik qural­dar ıfrlyq formatqa kóshiriledi. Sondaı-aq jyl sońyna deıin Bıologııalyq qaýip­siz­dik jónindegi keńes qurylady. Oǵan be­del­di ǵalymdar men sarapshylardy tartý kózdelgen.

Budan bylaı elimizde bıznes pen mem­leket arasyndaǵy qarym-qatynas tolyǵymen ıfrlyq formatqa, ıaǵnı qa­rym-qatynassyz júıege kóshpek. Pre­zı­denttiń tapsyrmasy boıynsha karantınnen keıin de Úkimettiń, mınıstrlikter men ákim­dikterdiń otyrysy men keńesteri ba­rynsha qashyqtan júrgiziledi. Memlekettik organdardyń jumysy barynsha ońtaı­lan­dyrylyp, aqsha men ýaqytty shyǵyndaıtyn qajetsiz jıyndar, basy artyq proe­dýra­lar alynyp tastalady.

Pandemııa otandyq kompanııalardyń kadr saıasatyna da birqatar ózgeris­ter engizdi. Budan bylaı mamandardyń sa­nyn emes, sapasyn arttyrýǵa den qoıylmaq. Má­selen, pandemııa kezinde tabysy 3 ese azaı­ǵan «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy daǵ­darysty tezirek eńserý úshin ortalyq ap­parattaǵy qyzmetkerler sanyn 34 paıyz­ǵa, ıaǵnı 729-dan 480-ge deıin qys­qartty. Sonymen qatar departamentteriniń sanyn úsh ese azaıtty. Kompanııada basqa­rý­shy dırektorlar laýazymy joıyldy. Osy­laısha, «QazMunaıGazdyń» ortalyq ap­paraty naryqtaǵy ózgeristerge tez ári tıim­di jaýap bere alatyndaı jınaqy bo­lyp qaıta quryldy.

Karantın úıretken ádetter

Karantın ómirimizdi qalypty yr­ǵaǵynan jańyldyrǵanymen, jaı kún­de elemeıtin paıdaly ádetterge úıir etti. Máselen, kóp ýaqytymyzdy únemdeıtin onlaın-qyzmetterdi paıdalanýǵa daǵ­dy­landyq. Dúkender men dámhanalarda saǵat­tap kezekte turmaı, kerek taýardy, taǵamdy úıge tapsyrys berý arqyly ýaqytty ǵana emes, keptelis kezinde júıkeni de artyq júk­temeden qutqarary anyq.

Pandemııa kezinde aty álemge áıgili Amazon kompanııasy ıesiniń ta­bysy 5 ese artqan. Qazir Djeff Bezostyń jı­ǵan-tergeni 138 mlrd dollarǵa jetti. Mu­nyń bári – onlaın saýdanyń arqasy. Jip­siz baılanyp otyrǵan el kerek-jaraǵyn ın­ternet arqyly alady. Tapsyrystyń kó­beıip ketkeni sonsha, basqa kásipkerler qyz­metkerlerin qysqartyp jatsa, Bezos 200 myń adamdy jumysqa almaq.

Karantın kezinde álem boıynsha ıfrlyq ónimderge suranys artty. Má­selen, Netflix-ke jyl basynda 8 mln jańa jazylýshy qosylady dep boljanǵan. Alaıda jańa tutynýshylar qatary kom­panııa josparynan eki ese artyp, 15 mıl­lıon­nan asyp tústi. Adamdar karantınnen keıin de kóńil kóterýdiń onlaın plat­for­malarynan alystaı qoımaıdy deıdi sala mamandary. Óıtkeni indet juqtyrý qaýpi seıile qoımaǵandyqtan, halyq kópshilik oryndarǵa jıi barmaýǵa tyrysady. Onyń ústine, karantındik shekteýler kezinde týyn­daǵan qarjylyq qıyndyqtarǵa baı­lanysty budan bylaı aqshany eń negizgi qa­jettilikterge ǵana jumsaýǵa týra keleri anyq. Shekteý sharalary qarjy únemdeýdiń, qor jınaýdyń mańyzyn uqtyrdy.

Únem demekshi, birneshe qabattyq keń­seni jalǵa alyp otyrǵan kompanııa­lar da osy ýaqytqa deıin kóp qarjyny jelge ushyryp kelgenin túsindi. Eńbek na­ry­ǵy mamandarynyń aıtýynsha, karantın­nen soń kásiporyndardyń kópshiligi keń­selerin barynsha yqshamdap, qashyqtan ju­mys istep jatqan qyzmetkerleriniń birazyna sol tártipte qyzmetin jalǵastyrý­ǵa ruqsat beredi.

Karantınniń taǵy bir ıgiligi – ishki týrızmniń damýyna jol ashylmaq. Tý­rızmmen jan baǵyp otyrǵan memleketter she­karasyn ashqan soń sheteldik saıahat­shy­lardy tartýdyń túrli ádisterin, qaýip­sizdikti qamtamasyz etetin túrli qyzmet­terdi usyna bastaıtyny anyq. Dese de, she­kara syrtynan indet tasymaldaýdan ses­kenetin jurt ázirge shetel aralaýǵa asyǵa qoı­maıtyn sekildi. Onyń ústine, biraz ýa­qyt turalaǵan kásibin aıaqtan tik turǵyzyp, ortaıyp qalǵan qoryn toltyrý úshin kópke deıin demalyssyz jumys isteýge týra kel­mek. Sondyqtan sala mamandary ár el tur­ǵyndary jergilikti demalys oryndaryn ara­lap, ishki týrızmniń damýyna úles qosa­dy dep boljap otyr. Jyl saıyn demalys maýsymynda shekara asatyn mıllıardtar bıyl óz qazynamyzǵa quıylsa, el týrız­mi­niń tirligi túzelip, óńirlerdiń órisi keńi-mek.

 

Móldir RYSALIEVA, Lamoda.kz ınternet-dúkeniniń bas dırektory:

Karantınnen keıin de onlaın-saýdaǵa suranys kemimeıdi

– Elimizde tótenshe jaǵdaı re­jı­mi jarııalanǵan alǵashqy kúnderi lo­gıstıkalyq kedergiler týyndap, tapsyrystardy jetkizý máselesi qıyn­dady. Áýe tasymaly toqtaǵan soń óńirlerge taýarlardy jetkizý ýa­qyty kesheýildedi. Buryn res­pýb­lıka aýmaǵynda tapsyrystardy 3-4 kún ishinde jetkizsek, qazir 10-14 kún kútýge týra keledi. Dese de, ka­ran­tınge jáne eldegi ekonomıkalyq qıyn­dyqtarǵa qaramastan, naýryz-sáýir aılarynda dúkenimizdiń qyz­metine suranys 20 paıyzǵa artty. Buǵan saýda ortalyqtary men ba­zarlardyń jappaı jabylýy sebep bol­ǵany belgili. Karantın engizilgeli sporttyq kıim men aıaq kıimge tap­syrys kúrt kóbeıdi.

2020 jyldyń aqpan aıymen sa­lys­tyrǵanda naýryz-sáýir aıla­ryn­da jańa klıentterimizdiń qa­tary 35 paıyzǵa kóbeıdi. Oflaın-sho­pıngti unatatyndar karantın ýa­qytynda onlaın-saýdanyń ana­ǵurlym tıimdi ári yńǵaıly ekenine kóz jetkizdi dep oılaımyn. Son­dyqtan bizdiń qyzmetimizge jú­gin­gen­derdiń kópshiligi karantınnen keıin de turaqty tutynýshymyz bolyp qal­maq.

 

Sońǵy jańalyqtar