ۇلتتىق انيماتسيانىڭ  مۇڭى كوپ

«ەل بولامىن دەسەڭ، ەكرانىڭدى تۇزە». تاربيەنى تال بەسىكتەن باستايتىن قازاق بۇل كۇنى بالالارىن كوك جاشىكتىڭ «جونگە سالىپ» جۇرگەنىنە ابدەن ۇيرەندى. سودان دا بولار، ايگىلى جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ونەگەلى ناقىلىن الگىندەي سوزبەن الماستىردىق. سوندا كوگىلدىر ەكران قازاق بالاسىن قالاي تاربيەلەي الادى؟ ارينە، بالالارعا ارنالعان ونەگەلى باعدارلامالار مەن مۋلتفيلمدەر ارقىلى. ال باتىرلار مەن ۇلىلاردىڭ ۇرپاعى قانداي انيماتسيالىق تۋىندىلاردى تاماشالاپ ءجۇر؟ ماقتانىپ ەل-جۇرتقا كورسەتە الاتىن وتان­دىق مۋلتفيلمدەرىمىز نەگە از؟

قولداۋ بولماعاسىن، دامۋ دا جوق

وتاندىق انيماتسيانىڭ جاي-كۇيى قانشا جازىلىپ، قانشا ايتىلسا دا، وڭالار ەمەس. نەگە؟ ۇلتتىق انيماتسيانىڭ دامۋىنا نە كەدەرگى؟ باستى ماسەلە – قازاق انيماتسياسىنىڭ مەملەكەتتىك دەڭگەيدە جولعا قويىلماعانىندا. سالا ماماندارىنىڭ قايسىبىرىنەن سۇراساڭىز دا، ۇكىمەت قولداۋ كورسەتپەگەندىكتەن، قارجى جەتىسپەگەندىكتەن قازاق مۋلتفيلمدەرىنىڭ سانى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ مۇمكىن بولماي تۇرعانىن العا تارتادى. ولاردىڭ ايتقانى ورىنسىز دەي المايمىز. ويتكەنى ۇلتتىق انيماتسيانى وركەندەتۋ ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان ەشقانداي ماڭىزدى قادام جاسالماعانىن كوزبەن كورىپ، قۇلاقپەن ەستىپ وتىرمىز.

كورەرمەن نازارىنا ساپالى انيماتسيالىق تۋىندى ۇسىنۋ ءۇشىن مەم­لە­كەتتىك قولداۋ قاجەت. مىندەتتى تۇردە. مەملەكەتتىڭ قولداۋىنسىز تۇشىم­دى دۇنيە دايىنداۋ وتاندىق انيماتورلاردىڭ قولىنان كەلمەيدى. بارلىق جاعىنان (ستيليستيكالىق، تەحنيكالىق، كوركەمدىك) ساپالى جانە تالاپقا ساي انيماتسيالىق فيلم جاساۋ ءۇشىن قوماقتى قارجى قاجەت ەكەنىن سالا ما­ماندارى ۇنەمى ايتادى. مۇنداي ساپالى جوبالاردى دەمەۋشىلەردىڭ سا­ناۋلى قارجىسىنا ازىرلەۋ مۇمكىن ەمەس. ونى تەك مەملەكەتتىك قول­داۋدىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسىرۋعا بولادى. الايدا ماماندار مەملەكەتتىك قول­داۋدى كۇتىپ وتىرسا، ۇلتتىق انيماتسيانىڭ تاياۋ جىلدارى العا قادام باسۋى قيىن-اۋ.

مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى دە ۇلت­تىق انيماتسيانىڭ دامۋىنا قولبايلاۋ بو­لىپ وتىر. بۇگىندە ەلىمىزدەگى قازاق ۇلت­تىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە، ت.جۇرگەنوۆ اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادە­ميا­سىندا جانە شىمكەنت قالاسىنداعى  اني­ماتسيالىق كوللەدجدە انيماتورلاردى وقى­تادى. اتالعان وقۋ ورىندارىنان جىل سايىن تۇلەپ ۇشىپ جاتقان تۇلەكتەر دە جوق ەمەس. بىراق انيماتسيا سالاسىن مەڭگەر­گەن جاستاردىڭ ءبارى بىردەي بۇل سالادا قىز­مەت ەتۋگە ق ۇلىقتى بولا بەرمەيدى. سە­بەبى قولداۋ از، انيماتسيالىق تۋىندىلارعا بولىنەتىن قاراجات ماردىمسىز، جۇمىس جۇيەسىز.

وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا سول كەز­دەگى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى قازاق انيما­تسياسىنىڭ جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلمەۋىنىڭ سەبەپتەرىن اتاپ، ءتىپتى، ماسەلەنى شەشۋدىڭ دە جولىن ۇسىنعانداي بولعان. «ەڭ ال­دى­مەن، ءبىز كادر دايارلاۋعا ءمان بەرۋىمىز كەرەك. نەگە دەسەك، كينو سالاسىندا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق رەجيسسەرلەر جەتكىلىكتى بول­عانمەن، انيماتسيا سالاسىندا امەن قاي­داروۆتان كەيىن مىقتى رەجيسسەرلەر جوق­تىڭ قاسى. جانىبەك، اداي دەگەن ءبىرلى-جا­رىم ازاماتتار بار، ارينە. بىراق ماسەلە ءبىر-ەكى اتتا عانا ەمەس، ءبىز جۇيەلى تۇردە اني­ماتسيانىڭ دامۋىنا مۇمكىندىك بەرۋىمىز كە­رەك. بىزدە «قازاقفيلمنىڭ» ىشىنەن باس­قا، بىردە-ءبىر انيماتسيا ستۋدياسى جوق. بىزگە جە­كە مەملەكەتتىك كومپانيا اشۋ كەرەك، سون­دا عانا قازاقستان انيماتسياسىن دا­مىتا الامىز»، – دەگەن بولاتىن ەكس-مي­نيستر.

بۇل ماسەلەنى ماماندار ۇنەمى كوتەرىپ جۇرگەنىن بىلەمىز، بىراق بۇعان ۇكىمەتتىڭ قۇلاق تۇرگەن ءساتى ەسىمىزدە قالماپتى. ال ۇلت­تىق انيماتسيانى ىلگەرىلەتۋگە مادە­نيەتكە جاۋاپتى ۆەدومستۆو مۇددەلى ەمەس پە؟ ەندەشە، ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى «اشۋ كەرەك» دەگەن كومپانيا نەگە اشىل­مادى؟ بۇرىنعى مينيستر بۇل جۇمىستى كىمگە تاپسىرعان سوندا؟ سىلدىر سوزگە سۇيەنگەندەي بوپ كورىنگەن مينيسترلىكتىڭ بۇل ارەكەتى مامانداردىڭ ايتقانىن راس­تاي­تىنداي كورىنەدى. ياعني، ۇلتتىق اني­ماتسيانى العا جەتەلەۋگە مەملەكەتتىك قول­داۋدىڭ جەتىسپەۋشىلىگى قولبايلاۋ. بۇل قا­زاق ۇكىمەتىنە انيماتسيانىڭ قاجەتى جوق­تىعىن بىلدىرمەي مە؟ بىراق انيما­تسيانىڭ ۇرپاق تاربيەسىندەگى ءرولى جوعارى ەكەنىن ەستەن شىعارماعان ابزال. ويتكەنى بالدىرعاندار ۋاقىتىنىڭ كوپ بولىگىن كوگىلدىر ەكران الدىندا وتكىزەدى.

كورسەتىلۋى سيرەك،  ناسيحاتى كەمشىن

بۇگىنگى كۇنى شەتەلدىڭ انيماتسيالىق تۋىن­دىلارى كىشكەنتاي كورەرمەندەردىڭ سۇرا­نىسىنا يە. جاسىراتىنى جوق، ولار­دىڭ ساپاسى جوعارى. ويتكەنى شەتەلدىك مۋلتفيلمدەر جوعارى تەحنولوگيامەن جا­سالادى. تۋىندىدا بەينەلەنگەن كەيىپ­كەرلەر ءتىرى ادامداي كورەرمەنىن وزىنە باۋ­راپ الادى. الايدا ولاردىڭ ءبۇلدىر­شىن­دەرگە بەرەر تاربيەسى، كورسەتەر ونەگەسى قازاققا جات. ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاعىمىز بۇدان ىزگىلىكتى تاربيە المايتىنى ايدان انىق. جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى قىل­مىستىڭ ءورشۋى، مەكتەپتەگى اتىس-شابىس، ءوز-وزىنە قول جۇمساۋ سياقتى كەلەڭسىز جايتتاردىڭ ءبارى وسى ونىمدەردى ناسي­حاتتاپ كەلە جاتقان «تەلەيدەولوگيالىق تاربيەنىڭ» جەمىسى دەسەك، جاڭساق ايت­قاندىق بولماس. جاس بالانىڭ «ۇيادا نە كور­سە، ۇشقاندا سونى ىلەتىنىن» ەسكەرسەك، بۇلدىرشىندەرىمىزدىڭ ەكراننان كورىپ جۇرگەن دۇنيەسىن ەلەكتەن وتكىزۋ اسا ماڭىزدى. بۇل رەتتە وتاندىق تۋىندى­لاردىڭ سانىن ارتتىرۋ العاشقى باسپالداق ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ونسىز با­لالاردىڭ قازاقى مادەنيەت پەن سالت-داستۇرگە سۋسىنداۋى مۇمكىن ەمەس. وكىنىشكە قاراي، بىزدە ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ناسيحاتتاپ، وي تاستايتىن قازاقى انيماتسيالىق تۋىندىلار كوپ ەمەس. ءبىر عانا «بالاپان» ارناسى ارقىلى كىشكەنتاي كورەرمەندەر قازاق مۋلتفيلمدەرىن تا­ماشالاپ ءجۇر. ايتا كەتەيىك، قازىر «بالا­پان» تەلەارناسى كوپ جۇمىس اتقارىپ جاتىر.  كوپتەگەن شەتەلدىك مۋلتفيلم­دەردى قازاقشاعا اۋدارۋدا. الايدا ول دا ءالى ءوز دەڭگەيىندە ەمەس. بيىك دەڭگەيگە، جوعارى ساپاعا جەتۋ ءۇشىن انيماتسيالىق ورتالىق بولەك بولۋى كەرەك. ال «بالاپاننىڭ» ءبىر ءوزى بۇكىل جاۋاپكەرشىلىكتى ارقالاي ال­مايتىنى تاعى بار. ەندەشە، مۇنداي ارنا­لاردىڭ سانىن ارتتىرۋعا، وتاندىق مۋلت­فيلمدەردى تۇسىرۋگە جانە ونى ناسي­حات­تاۋعا نەگە نازار سالمايمىز؟

قازىرگى بالالار شىتىرمان وقيعالى سيۋ­جەتكە قۇرىلعان دۇنيەلەردى ءسۇيىپ تا­ماشالايتىنى بارىمىزگە بەلگىلى. مۇنداي اني­ماتسياعا سۇرانىپ تۇرعان قازاقتىڭ شى­عارمالارى، ەپوستىق جانە ليرو-ەپوس­تىق جىرلارى، ەرتەگىلەرى كوپ. ەندەشە مۇن­داي تۋىندىنى تۇسىرۋگە نە كەدەرگى؟ ال­پامىس، قوبىلاندى باتىرلار جايىندا مۋل­تفيلمدەر بولماعان سوڭ، ۇرپاعىمىز ورىس­تىڭ الەشا پوپوۆيچ، دوبرىنيا ني­كيتيچ جانە يليا مۋرومەتس تۋرالى مۋلتفيلمدەرىن قاراماعاندا قايتسىن؟! ەگەر قازاق باتىرلارى مەن ەرتەگى كەيىپ­كەرلەرى تۋرالى دۇنيە ۇسىنىلسا، بالدىر­عانداردىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتا­رى ءسوز­سىز. بۇل رەتتە اۋىزدى قۇر شوپپەن ءسۇر­تىپ، جوعارى دەڭگەيلى بىردە-ءبىر قازاق مۋلت­فيلمى جوق دەۋدەن اۋلاقپىز. بار. بىراق ساۋساقپەن سانارلىق قانا. ساناساڭ ون ساۋساعىڭ تۇگەل بۇگىلمەيتىن دە بولۋى كەرەك. دەسەك تە، جاسالعان جۇمىستى ايتۋ پارىز.

الەمنىڭ الپاۋىت ەلدەرىندەگىدەي قىرۋار قاراجات ءبولىپ، انيماتسيالىق فيلمدەردىڭ دامۋىنا مەملەكەت كۇش سالماسا دا، قازاق ءمۋلتفيلمىنىڭ كوشى جاي­لاپ-جايلاپ جاندانىپ كەلەدى. ءما­سەلەن، وتكەن جىلى ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى ازىرلەگەن «مۇزبالاق» اتتى تولىقمەترلى كوركەم انيماتسيالىق ءفيلمى كورەرمەندەردىڭ جوعارى باعاسىنا يە بولدى. ءتىپتى، اتالعان انيماتسيالىق فيلم بيىل گەرمانيانىڭ حەمنيتس قالاسىندا وتكەن 24-ءشى حالىق­ارالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان Schlingel كينوفەستيۆالىندە گەرمانيانىڭ انيماتسيالىق فيلمدەر ينستيتۋتى (DIAF) تاعايىنداعان «ۇزدىك اني­ماتسيالىق فيلم» جۇلدەسىمەن مارا­پاتتالدى. ال بىلتىر فيلم قازاقستاننىڭ كينەماتوگرافيستەر وداعى تاعايىنداعان «قۇلاگەر» سىيلىعى «ۇزدىك انيماتسيالىق فيلم» جۇلدەسىمەن ماراپاتتالعان. سو­نىمەن قاتار انيماتسيالىق تۋىندى رە­سەيدە وتكەن XVII حالىقارالىق «الاۋ رۋحى» («دۋح وگنيا») اتتى دەبيۋتتىك فيلم­دەر كينوفەستيۆالىنىڭ جاسوسپىرىمدەر مەن با­لالارعا ارنالعان بايقاۋىنا جانە چەحيانىڭ زلين قالاسىندا وتكەن 59-شى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان «پا­نوراما» فەستيۆالىنىڭ كونكۋرستان تىس باع­دارلاماسىنا قاتىستى. ودان بولەك، بۇل في­لم رەسەيدە وتكەن 14 حالىقارالىق «وت­باسىمەن بىرگە» فەستيۆالىندە ارنايى ءجۇل­دەگە قول جەتكىزدى. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ءتۇ­سىرىلگەن بۇل فيلم بۇركىت پەن ادامنىڭ دوس­تىعى تۋرالى باياندايدى. ءفيلمدى رەجيس­سەر-انيماتور – تۇردىبەك مايدان مەن تىلەك تولەۋعازى جاساپ شىقتى. اۆتور­لار «مۇزبالاق» ارقىلى قازاقتىڭ عاسىر­لار بويى قالىپتاسقان ساياتشىلىق مادە­نيە­تىن كورسەتۋ ارقىلى ادام مەن بۇركىت ارا­سىنداعى سەنىم نەگىزىنە قۇرالعان دوس­تىق­تى جاس ۇرپاق ساناسىنا ءسىڭىرۋدى كوز­دەيدى.

«قازاقفيلمنىڭ» ماقتانىشپەن ايتا الاتىن تاعى ءبىر تۋىندىسى – «كۇلتەگىن». انيماتسيالىق تۋىندىنى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى 1 جىلعا جۋىق ۋاقىت ءتۇسىر­گەن. رەجيسسەر-انيماتور اداي ءابىلدانىڭ قولىنان شىققان اتالعان تاريحي انيما­تسيالىق تۋىندى كوشپەندى حالىقتاردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ، ۇلى كوشپەندىلەردىڭ ءداستۇرىن جالعاستىرعان تۇرىك قاعاناتىنىڭ داڭقتى اسكەري قولباسشىسى كۇلتەگىننىڭ جاستىق شاعى تۋرالى باياندايدى.

نەسى بار، ءتاپ-ءتاۋىر تۋىندى شىقتى. رە­جيسسەرلەر كوزدەگەن ماقساتىن ورىنداي الدى. بىراق مۇنداي تۋىندىلاردى دايىن­داۋ وڭاي بولا قويعان جوق. اني­ماتسيالىق تۋىندىنى دايىنداۋعا ماماندار 1-2 جىل ۋاقىت جۇمساعان. راسىندا دا، مۋلتفيلم ءتۇسىرۋ وتە قيىن جۇمىس. ۋاقىتتى دا، قار­جىنى دا كوپ تالاپ ەتەدى. ماسەلەن، 10 مي­نۋتتىق تۋىندىنى جاساۋ ءۇشىن كەمىندە 6 ايعا جۋىق ۋاقىت كەتەدى. انيماتسيالىق ءونىمنىڭ 1 سەكۋندىنىڭ وزىنە 24 سۋرەت (سىزبا) قولدانىلاتىن كورىنەدى.

ءبىر قىنجىلتاتىنى، اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇرارلىق مۇنداي تۋىندىلاردىڭ كورسەتىلۋى سيرەك، ناسيحاتى كەمشىن. كور­شىلەردىڭ «ماشا مەن ايۋىنىڭ»، امەري­كالىق Disney، Warner Brosers، Pixar ستۋ­ديالارى ونىمدەرىنىڭ ناسيحاتتالۋىنا قا­راپ وتىرىپ، وتاندىق تۋىندىلاردىڭ ءبا­سەكەگە قابىلەتسىز بولۋىنىڭ سىرى وسىن­دا ەكەنىن بىردەن ۇعاسىڭ. كيىم-كەشەككە، ستاقاننىڭ، پاكەتتىڭ سىرتىنا دا سولاردىڭ سۋرەتىن سالادى، ويىنشىق رەتىندە دە شىعارادى. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە قازاق مۋلتفيلمدەرىنىڭ جارناماسى مەن تارا­تىلۋى ناشار ەكەنىن مويىنداۋىمىز قا­جەت. مويىنداۋدان قاشپايمىز عوي. بىراق سول قاتەلىكتى قالىپقا كەلتىرىپ، ولقى­لىق­تىڭ ورنىن تولتىرۋعا قاشان نيەتتەنەمىز؟

باسەكەلەستىك بولسا،  ساپا دا ارتادى

ءبىر جىلدارى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاق مۋلتفيلمدەرى جايىندا ءسوز قوزعاپ، بۇل سالانى دامىتۋعا ءمان بەرۋ قا­جەتتىگىن ەسكەرتكەن. وسىدان كەيىن قازاق انيماتسياسى قايتا تىرىلگەندەي بولىپ، ءبىرشاما جۇمىستار قولعا الىنعان ەدى. بىراق ۋاقىت وتە كەلە جوسپارلى جۇمىستار توقتاپ، جالعاسىن تاپپادى. نەلىكتەن؟ ارينە، قۇزىرلى مەكەمەلەر مەن تۇلعالار بۇل سالانى ىلگەرىلەتۋگە مۇددەلى بولما­عاندىقتان. دەسەك تە، قاراپ جاتقان اني­ماتورلار جوق. قولدارىنان كەلگەنشە، ۇلتتىق انيماتسيا كوشىن العا سۇيرەپ كەلەدى. سونىڭ ءبىر دالەلى – «امەن» انيما­تسيالىق كينوفەستيۆالى. فەستيۆال قا­زاقستاندىق انيماتسيالىق كينوستۋ­ديا­لار قاۋىمداستىعى، قازاقستاننىڭ انيما­تسيا­لىق كينو ونەرىن قولداۋ قورى، OzgeEpic زاماناۋي ونەر كەڭىستىگىنىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن جۇزەگە استى. ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت ۇيىمداستىرىلعان فەستيۆال جاڭا انيماتسيالىق تۋىندىلاردىڭ جا­رىق­قا شىعۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز. انيماتسيالىق فيلمدەر اراسىندا ۇيىم­داستىرىلاتىن وتىرعان مۇنداي باي­قاۋ­لار­دىڭ سانى كوبەيسە، باسەكەلەستىك ارتار ەدى. ال باسەكەلەستىك بولعان جەردە سان دا، ساپا دا بولادى. بىراق جالعىز كينوفەس­تيۆال ۇلتتىق انيماتسيانىڭ دامۋىنا جول اشا المايتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. سون­دىقتان مۇنداي فەستيۆالدەردى كوپتەپ ۇيىمداستىرۋ كەرەك. جانە ول بايقاۋلار مەم­لەكەتتىك قولداۋعا يە بولسا، تىپتەن قۇبا-قۇپ بولار ەدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت، جەكە جانە مەملەكەتتىك ستۋديالار تۇسىرگەن تۋىندىلاردى ءبىر ورتالىققا بىرىكتىرۋدى ويلاناتىن كەز الدەقاشان جەتكەن. سودان كەيىن ۇلتتىق انيماتسيالىق تۋىندىلاردى جارنامالاۋ، ناسيحاتتاۋ جايىن دا مىقتاپ قولعا الۋ قاجەت. وسى اتالعان ماسەلەلەر ءبىر جۇيەگە تۇسپەسە، ۇلت­تىق انيماتسياداعى وڭ وزگەرىستەرگە تاياۋ ارادا قول جەتكىزە المايتىن ءتۇرىمىز بار.

 

تىلەك تولەۋعازى، رەجيسسەر، مۋلتيپليكاتور، سۋرەتشى،  ANYZfilm ستۋدياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى:

تۇسىنىك قالىپتاسپاي  قولداۋ بولمايدى

– وتاندىق انيماتسيا سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن مامانسىز. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، ۇلتتىق انيماتسيانىڭ دامۋىنا نە كەدەرگى؟

– انيماتسيانىڭ دامۋىنا كەدەرگى بولاتىن جايتتار كوپ. بىرىنشىدەن، وسى انيماتسيا سالاسىنا قاتىستى بۇكىل قازاق قوعامىنىڭ تۇسىنىگى قالىپتاسۋى كەرەك. ۇلتتىق انيماتسيانىڭ بالالار دامۋىندا، ۇرپاعىمىزدى قازاقىلىققا تاربيەلەۋدە، ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق سالت-سانامىز بەن يدەولوگيامىزدى سىڭىرۋدە اسا ماڭىزدى ەكەنىن ءتۇسىنۋ قاجەت. سول تۇسىنىك جەتكەندە عانا انيماتسيا سالاسى مەملەكەت تاراپىنان دا، وزگە جاقتان دا قولداۋ تابادى. ال ونى تۇسىنبەسە قولداۋ كۇتۋدىڭ دە قاجەتى جوق. شەت مەملەكەتتەردى الىپ قاراساق، وسى سالاعا بىزدەن الدەقايدا كوپ كوڭىل بولىنەدى. قىتاي، رەسەي سىندى ەلدەردە جىلىنا قانشاما مۋلتفيلمدەر تۇسىرىلەدى. سول ارقىلى ولار شەتەلدەن انيماتسيالىق فيلمدەردى كىرگىزبەۋگە تىرىسادى. سول ارقىلى وزدەرىنىڭ ونىمىمەن ءوز ۇرپاعىن تاربيەلەيدى.

ەكىنشى ماسەلە، بىزدە وسى سالاعا تاربيەلەيتىن وقۋ جۇيەسى السىرەپ كەتتى. بىزدە قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنان جىلىنا 12-15 ستۋدەنت تۇلەپ ۇشادى. بىراق ولاردىڭ قاتارىندا جۇمىسقا جارايتىنى ءبىردى-ەكىلى. ويتكەنى سولاردى وقىتاتىن ۇستازدار جوق. ودان كەيىن شەتەلدىڭ وقۋ جۇيەسى كوز ىلەستىرمەيتىن جىلدامدىقپەن العا وزىپ بارادى. سوعان ىلەسەتىندەي مۇعالىمدەر بولۋ كەرەك. وقۋ جۇيەسىن ءبىر ىزگە ءتۇسىرۋ قاجەت. سودان كەيىن تالانتتى بالالاردى الىپ، تاربيەلەۋ كەرەك. ال قازىر انيماتسيا سالاسىن ىلگەرى سۇيرەيتىن مامان جەتىسپەيدى. مامان قايدان كەلەدى؟ ارينە، انيماتورلاردى دايىندايتىن وقۋ ورىندارىنان. مۇنداي مامانداردى قازىر الماتى مەن استانادا وقىتادى. سوسىن شىمكەنت قالاسىندا ءبىر كوللەدج اشىلعان بولاتىن. ءوزى ساناۋلى عانا وقۋ ورنىنداعى ءبىلىم جۇيەسىن جەتىلدىرىپ، تالاپقا ساي مامانداردىڭ سانىن ارتتىرۋدى ويلاۋىمىز كەرەك.

– انيماتسيالىق تۋىندىلاردى ازىرلەۋ وڭاي شارۋا ەمەس. مۇنى بارشامىز جاقسى بىلەمىز. ۇزاق ۋاقىتتى، قاجىرلى ەڭبەكتى، قوماقتى قارجىنى قاجەت ەتەدى. ال انيماتورلار بىردە قارجىنىڭ، بىردە ۋاقىتتىڭ جەتىسپەيتىنىن ءجيى ايتادى.

– ماماندار مۇنداي ماسەلەنى جايدان-جاي ءجيى كوتەرمەيدى. بۇل ءبىز ءۇشىن وزەكتى ماسەلە. بىزدە كوبىنەسە ءبىر جوبانى بەرگەن كەزدە ۋاقىت پەن قارجىنىڭ سايكەستىگىن ەسەپتەمەيدى. مىسالى، كوپ قارجى بولىنگەن جوبانى تامامداۋ مەرزىمى قىسقا بوپ بەكىتىلسە، ۇزاق ۋاقىت دايىنداۋعا رۇقسات بەرىلگەن جوبالارعا بولىنەتىن قارجى كولەمى ماردىمسىز بولادى. مۇنداي جاعداي ءجيى كەزدەسەدى. ۋاقىت تا، قارجى دا ءتيىستى دەڭگەيدە بەلگىلەنسە، جاقسى دۇنيە شىعارۋعا بولادى. ماسەلەن، «مۇزبالاق» ءفيلمىن دايىنداۋ ءۇشىن ءبىز 2،5 جىل ۋاقىتىمىزدى جۇمسادىق. سونىڭ ناتيجەسىندە كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىققان، تالاي جۇلدەگە يە بولعان جاقسى تۋىندى ازىرلەدىك دەپ ويلايمىن.

شەتەلدە ءبىر انيماتسيالىق ءفيلمدى ءتۇسىرۋ ءۇشىن 500-1 000 ادام جۇمىلدىرىلادى. ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 3-4 جىلداي ۋاقىت بولىنەدى. شەتەلدىڭ ءىرى انيماتسيالىق كومپانيالارى الەمدىك نارىققا شىعاراتىن تۋىندىلارىن ۇزاق جىلدار بويى دايىندايدى. ال بىزدە ءبارى كەرىسىنشە. مۇنىڭ ءبارى انيماتسيا سالاسىنا دەگەن كوزقاراستىڭ دۇرىس قالىپتاسپاعاندىعىنىڭ اسەرى.

– ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، «امەن» انيماتسيالىق فيلمدەر فەستيۆالى بۇل سالاعا كوزقاراستى وزگەرتۋگە اسەر ەتە الا ما؟

– بۇل فەستيۆال جاس تولقىندى قولداۋعا باعىتتالادى. فەستيۆالگە ۇسىنىلعان فيلمدەردىڭ ءبارى ساراپشىلاردىڭ باعاسىن الاتىن بولادى. امەن قايداروۆ اتامىز كەزىندە الەمنىڭ انيماتورلارىن الماتى قالاسىنا جيناپ، فەستيۆال ۇيىمداستىرىپ وتىرعان. بۇل ءۇردىس كەيىن توقتاپ قالدى. ءبىزدىڭ ءبىر ماقساتىمىز – سول ءۇردىستى ارى قاراي جالعاستىرۋ. بيىل تەك قازاقستان بويىنشا ۇيىمداستىرىپ وتىرمىز. ال كەلەر جىلدان باستاپ فەتيۆالدىڭ اۋقىمىن كەڭەيتىپ، حالىقارالىق دەڭگەيدە ۇيىمداستىرۋعا نيەتتىمىز. وسى فەستيۆال ارقىلى ۇزدىك انيماتسيالىق تۋىندىلاردى انىقتاپ، انيماتورلاردى ەلگە تانىستىرىپ، ولاردىڭ ناسيحاتىن ارتتىرساق دەگەن يگى تىلەك بار. بۇل ءوز كەزەگىندە انيماتسيا سالاسىنا دەگەن كوزقاراستىڭ دا وزگەرۋىنە سەپتىگىن تيگىزۋى ءتيىس.

– ANYZfilm ستۋدياسىنىڭ بۇگىنگى جۇمىسى جايىندا ايتىپ ءوتىڭىزشى…

– بۇل ستۋديانى رەجيسسەر تۇردىبەك مايدانحان ەكەۋمىز بىرىگىپ قۇردىق. ستۋديادا قازىر 20-دان استام مامان ەڭبەك ەتۋدە. 3D فورماتىندا جاڭا تەحنولوگيانى نەگىزگە الا وتىرىپ جۇمىس ىستەيمىز. قازىر جاڭا جوبالاردى باستاپ جاتىرمىز. الداعى باستى جوبامىز – «التىن ادام». ساق ءداۋىرىنىڭ مادەنيەتىن، ادامدىقتىڭ، تازالىقتىڭ شىڭىن، دالامىزدا ەرتە كەزدەن سونداي وركەنيەت بولعانىن كورسەتەتىن تۋىندى بولماق. اۋەلدە ءۇش اي جۇمىس ءجۇردى دە، قارجى جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى ناۋرىز ايىندا جوبا جۇمىسى توقتاپ قالدى. وسىنى ەندى قايتا قولعا الىپ، جۇمىستى جالعاستىرامىز دەگەن جوسپارىمىز بار. جوبا قازىر «كينو قورىنىڭ» كوميسسياسىنا ۇسىنىلدى. سول جەردە تالقىلانۋ ۇستىندە. قولداۋ تاۋىپ جاتسا، وسى تۋىندى جۇمىسىن جالعاستىراتىن بولامىز.

 

 

 

قاراقات ءابىلدينا، ءانشى:

– بالا تاربيەسىندە ءمۋلتفيلمنىڭ ءرولى زور. بىراق قا­زىر بىزدە ەسى دۇرىس تۋىندىلار دا، كەيىپكەرلەر دە جوق. ءساي­كەسىنشە، سۇيىكتى مۋلتفيلمنەن ويىنشىق-قۋىر­شاق­تار دا جوق. بۇگىنگى بالانىڭ قىزىعاتىنى دا، ەلىكتەيتىنى دە «كۋكلا لول» سىندى تۇسىنىكسىز كەيىپكەرلەر. سابيلەردىڭ ساناسى، تانىم-تۇسىنىگى وسىلار ارقىلى قالىپتاسىپ جا­تىر. ەندەشە، ەرتەڭگى جاستاردان ۇلتتىق بولمىس، ۇلتتىق سا­نا دەگەندى قالاي تالاپ ەتەمىز؟ بولاشاقتا قازاق قازاق بولىپ قالا الا ما؟ بۇل ۇلكەن ماسەلە، ۇلكەن سۇراق!

رەسەيدە بۇل سالاعا جىل سايىن ميللياردتاعان قارجى ءبو­­لىنەدى ەكەن، دەمەك، ورىس حالقى ءوز بولاشاعىن مىقتاپ قولعا ال­عان. قانشا جەردەن الىپ مەملەكەت بولسا دا، ۇلت­تىق بولمىسىن جوعالتۋدان قورقادى. سوندىقتان بالا ءتار­بيەسىنەن ەشنارسە ايامايدى. ناتيجەسى – «ماشا مەن ايۋ». ورىس بولمىسىن ورىس تۇگىل، باسقا ۇلتقا دا ءسىڭىرىپ جا­تىر. ال قازاق انيماتسياسى شە؟ ايگىلى امەن قايداروۆ­تان باسقا ايتارىمىز دا، ماقتانارىمىز دا جوق. ءبىردى-ەكىلى تالپىنعان انيماتورلارعا نە قارجى، نە قولداۋ جوق. ءتۇسىرىل­گەن از-ماز تۋىندىنىڭ جارناماسى از، بيۋدجەتى ءتو­مەن. ناعىز قولعا الاتىن ماسەلەگە كوز جۇمىپ وتىرمىز.

ەسەسىنە، سانى بار، ساپاسى جوق، ءبىر كۇندىك ارزان كومە­ديا­سىماقتار كينوتەاترلاردى جاۋلاپ العان. ودان سا­ناۋلى ادام تابىس تاۋىپ، ميلليونداعان جاننىڭ ساناسى ۋلانۋدا. «ەل بولامىن دەسەڭ، ەكرانىڭدى تۇزە»، قازاق ەرتەگىلەرىن ەكرانعا شىعار، مۋلتفيلمگە باسا نازار اۋدار. كۇن تارتىبىندەگى كۇتتىرمەس ماسەلە وسى دەپ ويلاي­مىن. كوپبالالى انا رەتىندە اسا ءبىر ۋايىمدايتىنىم وسى جايت. بۇعان ۇكىمەت تە، جاناشىر ازاماتتار دا مويىن بۇرۋى كەرەك.

 

گۇلنارا شىنتەمىروۆا،

پسيحولوگ:

– شەتەل مۋلتفيلمدەرى بالالاردى وتە تەز قىزىقتىرادى. مۇنى مامانداردىڭ مىقتاپ ويلاستىرعانى كورىنىپ-اق تۇر. ولار ءوز تۋىندىلارىن بالالاردىڭ ورنىنان تاپجىلماي وتىرىپ كورۋى ءۇشىن بارلىق تاسىلدەردى قولدانادى. مامانداردىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك، بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەلەاۋديتوريانىڭ ەڭ بەلسەندى كورۋشىلەرى ەكەن. ءاربىر بالا شامامەن ءوز ۋاقىتىنىڭ 30 پايىزىن ەكراننىڭ الدىندا وتكىزەدى. ياعني، بالا ورتا ەسەپپەن مەكتەپكە بارعانشا 5 مىڭ ساعات، مەكتەپ بىتىرگەنشە 19 مىڭ ساعات تەلەديدار الدىندا وتىرادى ەكەن. ورتا ەسەپپەن ءبىر كۇندە بالالارىمىز 17 ءولىم، 37 مەيىرىمسىزدىككە تولى كورىنىستەردى كورەدى ەكەن. مۇنداي حابارلار بالالاردىڭ دۇنيەتانىمىنىڭ، لوگيكاسى مەن پسيحيكاسىنىڭ قالىپتاسۋىنا تەرىس اسەرىن تيگىزەتىنى انىق.

 

 گۇلشات ماحاجانوۆا، باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمى:

ەندى عانا جەتىلىپ كەلە جاتقان بالانىڭ ساناسى قۇرعاق، اقىلدان گورى كورگەنىن جادىنا تەز توقيدى، بويىنا ءسىڭىرىپ الادى. ال ءبىز بۇعان كوبىنە نازار اۋدارا بەرمەيمىز. ءتىپتى، بالاسىنىڭ قاي ارنادان قانداي مۋلتفيلم تاماشالاپ وتىرعانىن باقىلامايتىن اتا-انالار دا كوپ. تەلەديدار ءپۋلتىن ەنشىلەپ العان بۇلدىرشىندەردىڭ ءبارى شەتەلدىك ارنالاردان كورسەتىلەتىن مۋلتفيلمدەردەگى «سپانچ بوب»، «ماشا مەن ايۋ»، «ورمەكشى ادام»، «نارۋتا»، «بەنتەن»، «بەتمان» سىندى كەيىپكەرلەردى جوعارى باعالايدى. سولاردىڭ جاساعان ءىس-ارەكەتتەرىن قايتالاپ، «كىم بولاسىڭ؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرگەندە دە الگى كەيىپكەرلەردىڭ ەسىمىن اتايدى. بۇل دۇرىس تاربيە دەپ ايتا المايمىن. سونىڭ ورنىنا بالالارىمىز قازاقتىڭ ءيىسى اڭقىپ تۇرعان، ءوز مەنتاليتەتىمىزگە، تاربيەمىزگە جات ەمەس تۋىندىلاردى تاماشالاسا قۋانار ەدىك. بىراق تەلەارنالاردان ونداي تۋىندىلاردى تابۋ قيىن.

 

 

 

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button