عاجايىپ تۇلعانىڭ عيبراتى

ش.ءۋاليحانوۆتىڭ 180 جىلدىعىنا وراي جاس عالىمدار اراسىندا عىلىمي-سەمينار ءوتتى

ش. ءۋاليحانوۆتىڭ 180 جىلدىعى بيىلعى 2015 جىلدىڭ اتاۋلى داتالارىنىڭ قاتارىندا. قازاقتىڭ تۇڭعىش عالىمى رەتىندە ش.ءۋاليحانوۆتى جاس عالىمدار اراسىندا ناسيحاتتاپ، لايىقتى اتاپ ءوتۋ جاڭا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى ۇرپاق جادىنا سىڭىرۋدە ايرىقشا رولگە يە. وسى ماقساتتا بۇگىن 23 قاراشا كۇنى قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىندە جاس عالىمدار اراسىندا «شوقان ءۋاليحانوۆ – قازاقتىڭ عۇلاما عالىمى» اتتى عىلىمي-سەمينار ءوتتى.

سەمينارعا ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-ءدىڭ، ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىنىڭ، قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانە ت.ب. جوو-دىڭ ستۋدەنتتەرى مەن ماگيسترانتتارى قاتىستى.

«ءحىح عاسىردا قازاق زيالىلارى ءوز ەڭبەكتەرىندە سول زاماننىڭ ساياسي-مادەني الەۋمەتتىك بەينەسىن جاسادى. سونىڭ ءبىرى – جاس تا بولسا ءىرى تۇلعا بولىپ تانىلعان شوقان شىڭعىس ۇلى ءۋاليحانوۆ. از عۇمىرىندا ادام قابىلەتىنىڭ عاجايىپ مۇمكىندىكتەرىن، ۇلتجاندىلىقتىڭ ۇلگىسىن، عىلىمي قابىلەت پەن العىرلىقتىڭ ونەگەسىن بارشا بولمىسىمەن، ناقتىلى ءىس ارەكەتىمەن دالەلدەپ ۇلگەردى. قازاقتىڭ اسا كورنەكتى عالىمى ءارى اعارتۋشىسى ش. ءۋاليحانوۆ وزىنەن كەيىن مول ادەبي مۇرا قالدىردى. ءوزىنىڭ قىسقا ومىرىندە ول ورتا ازيا مەن قازاقستان حالىقتارىنىڭ تاريحىنا، جاعراپياسى مەن ەتنوگرافياسىنا ارنالعان  ەڭبەكتەر، سونداي-اق ەداۋىر كولەمدە قوعامدىق-ساياسي تاقىرىپتارعا ارنالعان ەڭبەكتەر جازىپ ۇلگەردى. سوندىقتان كەمەلدى ءىرى عالىمنىڭ ەرەن ەنتسيكلوپەديالىق ءبىلىمى، ءوز زامانىنداعى عىلىمدا بىرقاتار ماسەلەلەردى جاڭاشا كوتەرە ءبىلۋى بۇگىنگى ۇرپاق ءۇشىن ەلىكتەۋ مەن ونەگەگە اينالۋى ءتيىس»، – دەيدى شارانىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى، قازاقستان تاريحى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، تاريحي عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ايناگۇل قايىپباەۆا.

«شوقان عۇمىرى بار جوعى وتىز جىل عانا بولسا دا، ونىڭ بەينەسى ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدەن ەش ۋاقىتتا دا وشپەك ەمەس. ول جازىپ قالدىرعان تولاعاي تۋىندىلار مەن كوكەيكەستى ماسەلەلەرگە تولى ەڭبەكتەر، زەرتتەۋلەر قازىر دە ءوز ءمان-ماعىناسىن جوعالتپاي، جاڭا ومىرمەن ۇندەستىك تاپقان سايىن عۇلاما عالىم جونىندەگى اسەرلى ەستەلىكتەر دە ءبىزدىڭ جادىمىزدان بەرىك ورىن الا بەرمەك. قازاقتىڭ ۇلى عالىمى شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ ءوز حالقىنىڭ تاريحىن زەرتتەپ، الەمگە تانىتۋ مەن ءتول مادەنيەتىن وركەندەتۋگە ۇمتىلعان قىزمەتى مۇقيات سارالاپ زەرتتەۋدى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان، ونىڭ پاتشا وكىمەتىنەن باستاپ ورىس زيالىلارىمەن قانداي قاتىناستا بولعاندىعى، ونىڭ پەتەربورداعى ءومىرى جانە جازعان زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى، شوقان جايلى شەتەلدىك مالىمەتتەر، سونداي-اق پاريجگە بارعاندىعى تۋرالى دەرەكتەردى جيناقتاۋ ارقىلى شوقانتانۋعا ۇلەس قوسۋىمىز قاجەت»، – دەيدى عىلىمي-سەمينارعا قاتىسۋشى جاس عالىمدار.

قازاق حالقىنىڭ كورنەكتى ۇلى، ءبىرتۋار پەرزەنتى شوقان   ءۋاليحانوۆتىڭ  ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن  زەردەلەي وتىرىپ، جاس ۇرپاقتىڭ  بويىنا ءتىل، مادەنيەت، سالت-داستۇرلەر ارقىلى تولەرانتتى قارىم-قاتىناس داعدىلارىن   جانە  پاتريوتتىق  رۋحىن  قالىپتاستىرۋ، شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرى تۋرالى ماعلۇمات بەرۋ، ناسيحاتتاۋ، ەلىمىزدىڭ عىلىمىن دامىتۋداعى ونەگەلى ىستەرىن جاڭا سەرپىنمەن جالعاستىرا الاتىن جاس عالىمداردى تاربيەلەۋگە باعىتتاۋ، جاڭا ىزدەنىستەرىنە جول اشۋ شارانىڭ نەگىزگى ماقساتى بولدى.

تالانتتى عالىم، پۋبليتسيست، ادەبيەت زەرتتەۋشىسى، ساياحاتشى-گەوگراف شوقان شىڭعىس ۇلى ءۋاليحانوۆتىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەرى قاي كەزدە بولماسىن ءوزىنىڭ قۇندىلىعىمەن جارقىراي بەرەرى ءسوزسىز. «قۇيرىقتى جۇلدىزداي جارق ەتىپ» نەبارى وتىز جاس ءومىر ءسۇرىپ، قازاق عىلىمىنا ولشەۋسىز ۇلەس سىڭىرگەن عالىم شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ ءومىرى مەن عىلىم جولىنداعى مۇراسىن ناسيحاتتاۋ – بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ پارىزى.

 

بايان كادىربايقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button