ماڭدايعا بىتكەن ماقتانىش

كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن 1991 جىلى 16 جەلتوقساندا تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاريحي ولشەممەن العاندا قىسقا عانا مەرزىم ىشىندە ساياسي-ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك تۇرعىدان بيىك ماقساتتارعا قول جەتكىزىپ، ەۋرازيا ايماعىنداعى ىقپالدى ەلدەرگە باسەكەلەستىك تۋعىزدى.
حالىق سانى 18 ميلليوننان اسقان مەملەكەتتە ازاتتىقتىڭ العاشقى جىلدارى قازاق ۇلتىنىڭ سانى شامامەن 41 پايىز بولسا، قازىرگى كەزدە 65 پايىز. ءتۇرلى ەتنيكالىق توپتار مەن ءداستۇرلى ءدىن وكىلدەرى قويان-قولتىق ارالاسىپ، سەنىم جانە ءوزارا قۇرمەتپەن ءومىر ءسۇرىپ وتىر.

ۇلى جىبەك جولى بويىندا ورنالاسقان ستراتەگيالىق جانە گەوساياسي جاعدايىمەن ەرەكشەلەنەتىن قازاقستان جەر استى بايلىعىمەن دە الەمنىڭ ەڭ داۋلەتتى ەلدەرىنىڭ قاتارىندا.

مۇناي جانە تابيعي گاز قورىمەن 12 ورىن يەلەنىپ، التەرناتيۆتى ەنەرگيا كوزدەرىنەن تۇسكەن تابىستارىمەن جاڭا اۋەجاي، كوپىر، اۆتوماگيسترال سالدى، قۇرىلىس ناۋقانى قىزۋ قارقىن العان. تۋريزم سالاسى دا تۇرالاپ تۇرعان جوق، ارحەولوگيالىق تۋىندىلار ەلگە تابان تىرەگەن تۋريستەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتىپ كەلەدى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ – كوشباسشى

ەگەمەندىكتىڭ ەڭ ءبىرىنشى جىلدارى ەل ىشىندەگى جاعدايعا قاراپ بولاشاققا ۇمىتپەن قاراۋ قيىنداۋ ەدى. ەكونوميكانىڭ شامامەن 50 پايىزعا قۇلدىراۋى، كاپيتالدىڭ جەتىسپەۋشىلىگى، گيپەرينفلياتسيا جانە جوعارى مولشەردەگى جۇمىسسىزدىق، الداعى كۇنگە سەنىمسىزدىكتى كۇشەيتىپ،

ينفراقۇرىلىمدى دامىتىپ، تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەردى كوبەيتۋ ماسەلەسى قىسقا ۋاقىتتا شەشىلۋى مۇمكىن ەمەستەي كورىنەتىن.

ىشكى نارازىلىق، شەكاراداعى قاقتىعىس سياقتى ماسەلەلەردىڭ تۋىنداۋى ەلدەگى الەۋمەتتىك الاساپىراندى ورشىتە باستادى، يدەولوگيالىق بىرلىكتىڭ جوق ەكەندىگى انىق سەزىلدى. اڭتارىلعان جۇرتقا قاراپ سىرتقى ساراپشىلاردىڭ باسىم بولىگى قازاقستان ءوز الدىنا ءومىر سۇرە المايدى دەگەن بولجام جاسادى.
قازاقستان قاتال كاپيتاليستىك جۇيەمەن بەتپە-بەت كەلدى. ەل قامى ءۇشىن ەتىگىمەن سۋ كەشىپ، باسىن بايگىگە تىگەر ءباھادۇر قاجەت بولدى.

حالىقتىڭ كۇتكەنى – قاراعاندى مەتاللۋرگيا زاۋىتىندا ەڭبەك جولىن باستاپ، ساياسي لاۋازىمى قىسقا ۋاقىتتا جوعارى ساتىعا جەتكەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاۋەلسىزدىك جاريالانباي تۇرىپ، 1989 جىلى كسرو حالىق دەپۋتاتتارىنىڭ ءبىرىنشى سەزىندە سويلەگەن ءسوزى ەسىمدە.
«ەلدى دەموكراتيالاندىرۋ باعىتىنداعى سىپايى ءسوزدىڭ ءتاتتى شىرىنىنا مالدانىپ، نان ءۇشىن باي ەۋروپا داستارقانىنان قايىر تىلەۋگە يتەرمەلەگەن ساياساتتى قابىلداۋ قيىن. قازاقستان ەشكىمنىڭ كىشى ءىنىسى، جۇمساق قۇشاعى بولا المايدى، تەك ءوز جولىمەن جۇرەدى» دەگەن بولاتىن.

ول تاۋەلسىزدىكتى جاريالاۋ ءۇشىن ىڭعايلى ۋاقىتتى كۇتىپ، حالىقتى گەنوتسيدكە دۋشار بولدىرماۋدى ويلاستىردى.

ءومىر بويى ۇيرەنۋدەن باس تارتپايتىن داعدىسىمەن بولاشاققا جول باستاۋ ءۇشىن سينگاپۋر، وڭتۇستىك كورەيا، مالازيا جانە تۇركيانىڭ تاجىريبەسىن پايداعا اسىردى. ەكونوميكا، تاريح، ساياسات جانە وزگە دە سالاداعى ءبىلىمىن تەرەڭدەتە وتىرىپ، 2030 دامۋ جوسپارىن سىزۋعا دايىندالدى.

سىرتقى ساياسات نەگىزىن ىنتىماقتاستىق، تۇراقتىلىق، بەيبىتشىلىك ۇستانىمدارىمەن قالادى. قىرعي-قاباق سوعىس كەزىندە قۋاتى جاعىنان الەمدە ءتورتىنشى ورىن العان يادرولىق قارۋدان باس تارتىپ، سەمەي پوليگونى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ شۇعىل شەشىمىمەن جابىلدى.
الىستى بولجايتىن كوشباسشى رەتىندە ەكونوميكا جانە الەۋمەتتىك سالاداعى كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ الدىن الىپ، كورەگەندىلىك تانىتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تۇراقتىلىق ورناتىپ، باس ارازدىق بولدىرتپاي، نۇسقاعان جولى اداستىرمادى. جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ارقىلى قاجەتتى شارالاردى ىسكە اسىردى.

الەمدىك جانە ءداستۇرلى ءدىن وكىلدەرى مەن ەتنوستاردى ءبىر شاڭىراق استىنا جيناپ، ءبىر مامىلەگە كەلتىرىپ، ءبىر ماقساتقا جۇمىلدىردى.

ەشبىر پرەزيدەنتتىڭ ويىنا كەلمەگەن ۇيعارىم نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق ساياساتتاعى بەدەلىنە وڭ اسەر ەتىپ، مارتەبەسىن وسىرە ءتۇستى.

ەكونوميكالىق ديپلوماتيا كۇشەيدى


قازاقستاندا قازىرگى ساتتە التەرناتيۆتى ەنەرگيا كوزدەرىنەن تىس ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ باعىتىندا جاڭا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامىتۋ باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى.

حالىقتىڭ جان باسىنا شاققانداعى تابىسى 13 مىڭ دوللاردى قۇرايتىن ورتاشا تابىستى ەلدەردىڭ قاتارىنا جەتتى. التىن ۆاليۋتا قورىن ارتتىرۋدى كوزدەپ وتىر. ۇلتتىق بانك پەن «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىندا جيناقتالعان التىن ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى 100 ميلليارد اقش دوللارىنان استى.

2008 جىلعى داعدارىستا كومەككە كەلگەن وسى رەزەرۆتەر اقش-رەسەي باسەكەلەستىگى سالدارىنان قۇلدىراعان مۇناي باعاسىنىڭ تۇراقتالۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى.

قوردىڭ ارقاسىندا قازاقستان دامۋ جوسپارىن جالعاستىردى جانە ينۆەستيتسيالاردىڭ قاۋىپسىز جاعدايدا جۇزەگە اسۋىنا قولايلى جاعداي تۋعىزدى. جاھاندىق داعدارىس جاعدايىندا دا ەكونوميكالىق ءوسىمىن تەجەگەن جوق.

ەل ىشىندەگى قوي ۇستىنە بوزتورعاي ۇيالاعان زامان الەمدەگى ۇزدىك بيرجالاردىڭ نەگىزىندە  حالىقارالىق قارجى ورتالىقتارىنىڭ قۇرىلۋىنا سەپ بولىپ، شەتەلدىك ينۆەستورلار مەن قارجىگەرلەردىڭ نازارىن اۋداردى.

تاۋەلسىزدىك العان 13 جىلدا 240 ميلليارد دوللار تىكەلەي ينۆەستيتسيا قۇيىلدى. ورتالىق ازيا بويىنشا كوش باستاپ كەلەدى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2005 جىلدان «ەكونوميكالىق ديپلوماتيا» كەزەڭىن باستاپ، تاياۋ شىعىس ەلدەرىنىڭ باي كاپيتالىن تىكەلەي ءارى جاناما تۇردە تارتۋدى ماقسات ەتتى.

سونىمەن قاتار، قۇرلىقتاعى مەملەكەتتىك شەكاراسىنىڭ جالپى ۇزاقتىعى –14 مىڭ شاقىرىم بولاتىن قازاقستان كورشى رەسەي، قىتاي جانە وزگە دە ەلدەرمەن ستراتەگيالىق قارىم-قاتىناستار ورناتىپ، اقش، ەۋروپا جانە يسلام الەمىمەن بايلانىسىن كۇشەيتۋدە.

ەقىۇ جانە يىۇ كەزەكتى توراعالىعىنان كەيىن الەمدە ۇيىمداستىرىلعان ەڭ ءىرى ءۇشىنشى شارا – ەحرو – 2017 كورمەسىن ءساتتى وتكىزدى. ءدۇبىرلى دودانىڭ پاۆيلوندارى حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنا بەرىلدى.

سولتۇستىكتە ورنالاسقان باس قالا

تاۋەلسىزدىكتىڭ 26 جىلىندا قازاقستانداعى وزگەرىستى ايتپاي-اق ۇعىندىرعان ماڭىزدى سيمۆولداردىڭ ءبىرى – جاڭا قالا – استانا. 1998 جىلى باس قالا اتانعاننان كەيىن قىسقا ۋاقىتتا سالىنعان ەلوردا الەمنىڭ ەڭ تارتىمدى ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە اينالدى. قازىرگى ورنالاسقان ايماعى جانە ارحيتەكتۋراسىمەن قازاقستاننىڭ عانا ەمەس، يسلام الەمىنىڭ سولتۇستىكتەگى باس قالاسى رەتىندە مويىندالدى. دارحان دالا كىندىگىندەگى قازاق ەلىنىڭ جۇرەگى، ماڭدايعا بىتكەن ماقتانىشى.

ءزاۋلىم تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى، زاماناۋي الەۋمەتتىك-مادەني نىساندار، جول ەرەجەسىندەگى ءتارتىپ وزگە ەلدەردە سيرەك كەزدەسەدى.

1999 جىلى قالا قۇرىلعان قىسقا ۋاقىتتا يۋنەسكو شەشىمىمەن «استانا –الەم قالاسى» اتاعىن الدى.

105 مەتر بيىكتىكتەگى «بايتەرەك» مۇناراسى تۋريستەردىڭ ءجيى باراتىن ورنى.

قالا كورىنىسىن بيىكتەن تاماشالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن مونۋمەنت اڭىز بويىنشا سالىنعان. «حان شاتىر»، «بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم» پيراميداسى، ەسىل وزەنى، ورتالىق ازيانىڭ ەڭ ۇلكەن جانە زاماناۋي مەشىتى «ازىرەت سۇلتان» دا وسى قالادا بوي كوتەرگەن.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتاتۇرىككە دەگەن ەرەكشە قۇرمەتىن ايتا كەلە، تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلۋ تاريحىنا ايرىقشا ءمان بەرگەندىگى تۋرالى جازعان ەستەلىكتەرى بار. سوندىقتان ءبىز دە استانانىڭ قۇرىلىسى مەن انكارانىڭ استانا اتانۋىنىڭ اراسىندا تىلسىم بايلانىستىڭ بار ەكەندىگىن جوققا شىعارمايمىز.

كۇرشات زورلۋ،

«ۆاتان» گازەتىنىڭ كولۋمنيسى،

ساياساتتانۋشى-عالىم:

 

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button