ҒАРЫШҚА КЕТКЕН КЕНТАВР

Қазақта бір өзі ғана Халықаралық Х.Андерсен атындағы сыйлықты иемденген жазушының әр жылдары жазылған дүниелерін табу мұң болды бізге. Жалғыз жапырақ публицистикалық кітабы «Қазақ, қайда барасың?» «Қазақстан» баспасынан 1995 жылы жарық көрген екен. Оның өзі бар болғаны 400 данамен шығыпты. Одан кейін қаламгерді іздеген жан болды ма? Шығармалары, әр жылдары баспасөз беттерінде жарық көрген сараптамалық мақалалары жинақталып, неге топтастырылмады екен деп ойлап қоямыз әрегідік. Әлде, іздеушісі болмаса, сөз жетім деген осы ма? Қаламгер қайтыс болғанында, «Кентавр» сыйлығын тапсыру жөнінде әңгіме қозғалған екен. Айтылған сөз айтылған жерінде қалды. Одан кейін «Кентаврды» жоқтаған жан болды ма? Жыл сайын журналистердің төл мерекесі қарсаңында, тілші қауымға арналып, тәуелсіз «Кентавр» сыйлығы ұсынылғанда, марқұмның әруағы риза болар ма еді?! Қалай десек те, атында бір көше немесе мектеп аты берілмеген жазушыны іздейтін оқырман жоқ дегенге сенгіміз келмейді.

Көлденең келген дерт жанын қина­ма­ғанда, қаламгер арман еткен «Кентавры» жазылар ма еді, кім білсін?! Қаламгердің өзі айт­қандай «грек мифологиясындағы адам басты, жылқы денелі әйгілі кентаврдың» образын сомдау онсыз да ауру жүрекке оңай соқпаған болар. Қалай десек те, қазақтың публицист-жазушысының жанын жегідей жеген құрт қоғамның дерті болған шығар, бәлкім!

Жанын ауыртқан дүниелерді қала­мы­мен қозғаған, ұлттың жайы, мұңы бас ауруына айналған қаламгердің елге, халыққа осыдан он жыл бұрын айтқан жазбалары әлі де сол күшінде! «Өзі өлсе де, сөзі өлмейтінін» бүгін тағы бір рет­ дәлелдеп тұрғандай. Публицистің әр жылдары баспасөз беттерінде жарық көр­ген мақалаларынан үзік-үзік ойла­рын жариялауды жөн көрдік. Ел ұмыт­пасын деп, оқырман тағы бір мәрте сүй­ікті қаламгерімен қауышсын деген мақ­са­тымыз еді бұл. Оның ұмытылмайтын жөні де бар. өйткені артында өлмейтін, өш­пейтін хаты қалды.

***

… Таланттар, әсіресе, қазаққа өкпелі. Көшпелі қазақ алтын ұстамаған. Алтыны – алдындағы төрт түлік малы болатын. Ол төрт түлігі сонсоң бір жұттан қалмай ақсүйек болып, сағымға айналған. Қазақтың өз таланттарына деген көзқарасы да адам – малдың осынау айнымалы қарым-қатынасына лайықталып құрылған ба деп ойлайсыз кей-кейде. Талантын талапайға салып тұрып, көңілі түссе, сал-серілерін ауыл сыртынан ақ киізге көтеріп алып, еркелете білген, хан, сұлтандары от ауызды, орақ тілді би, шешен, жырауларына жүгінген. Әйткенмен, жүрекке қуаныш ұялататын мұндай сұлу суреттер біздің тарихта аз. Талантты табиғат сыйласа: «Е, Алла, бергеніңе шүкір!» деп бет сипап, бермесе оған да көп қиналмаған. Асылы, көшерін жайылым, қонарын қыстау белгілеген көшпелі тұрмыс, ауыз әдебиеті мен ән-күй болмаса, ми шаршатып, бас ауыртатын басқадай күшенулерді қажет етпеген. Осылайша өзге елдер талантын әр унциясына дейін таразыға тартып, ұлттың қазынасына қуана-қуана қосып, мемлекет арбасына жегіп жатса, біздің таланттар қу жағына сүйеніп, домбыра мен ауылдың алты ауызының аясында қалып қойған.

Бұл келеңсіздікті кәрия тарих бізге кешірмеді – ың-жың ХХ ғасырдың табал­ды­рығын қазақ үмбеті феодал боп аттап, ХХІ ғасырдың салтанатты сарайына тым қазақы шапанымызды жарым-жартылай шешкен күйі кіріп бара жатырмыз. Бүтін феодалдықтың нәтижесі белгілі – халқымыздың тең жартысынан аспан ашық, жер жазықта айрылып қалдық. Ал, шала феодал, шала капиталистігімізден не шығады, оның төрелігін келер ғасыр айта жатар….

***

Қазақстанда қазір көбіне талант, адал еңбек емес, алдап-арбау, сауда-саттық, коррупцияның сөзі өтімді. Оған күйреп, күйзелмеу керек, өйткені кез келген елдің өтпелі дәуірінің сиқы осы. Бұрынғы кадр таңдау жүйесі жаңа заманда талант таңдауға айнала алмады. Бармақ басты, көз қысты тұрғанда оған орын жоқ. Аға, орта буынды бұған беріп алдық, енді жас ұрпақты құтқарып қалуымыз керек. Талант пен адал еңбек алға шықпаса, Қазақстанның осы қалғаны қалған. Тұлпардың таланттысы Құлагер еді. Құлагерді өлтіріп ек, орнына басқа Құлагер табылды ма? Махамбеттің басы шабылғасын, талай жас махамбеттер Махаң болудан безіп кетті. Мұқағали мен Асқардың өлімі болашақ талай мұқағалилар мен асқарлардың жолын кесіп тастаған жоқ па? Қазіргі Мұқағали, Асқар, Төлеген, Оралхан, Сағаттар базарда телмеңдеп жүр. Жас Қаныш Сәтбаевтар қой соңында. Провинцияның Парижді жасағаны рас болса, алдымен халық арасына неге көз талғанша үңілмейміз? Аузы қисық болса да бай баласы сөйлесе, бұл – біздей мемлекеттің соры. Барлық трагедия әркімнің өз орнында отырмауынан туындайды. Әркімнің қолдан жасаған «ағаш аты емес», табиғат шебер тудырған тұлпар озуы керек. Алғы елдер әркімді өз орнына қоятын, талантты тауға сүйрейтін жүйе жасай білді. Бізде ондай нышандар жоқ емес, бар. Әйтсе де ілуде біреу. Таланттарды табу, тәрбиелеу, ұқсата білу ұлттық сипат алуы керек. Талант – ұлттан да, мемлекеттен де жоғары. Құм жиылып тас, күл жиылып бас болмайды.

***

Мәселенің тағы бір ұшы мынада – империя заманында қазақ жерінде орыс ұлты, орыстілділер, қай жағынан болсын, титулды ұлт болып келген. Енді, амал жоқ, демократия заңы бойынша, қара қазақпен терезесі ойда жоқта теңесіп қалды. Олардың арасындағы шовинистік топтардың (қарапайым, еңбекқор орыс халқына тинәмдай да өкпеміз жоқ!) сол үстем титулын жоқтап отырғанын ұғу үшін көп ақылдың қажеті шамалы. Олардың қабатында орыстілді қандастарымыз да өз ұпайларын түгендеп қалмақ. Ресейдің неге шовинистер жаққан бұл отқа қайта-қайта тамызық тастап отырғаны да белгілі – олардың қазақстандық орыстардан басқа да шаруалары бастан асады. Онсыз да түстік республикалардан, Прибалтикадан бас сауғалап қашып келгендерді, әскери адамдарын қайтеміз деп миы ашып отыр. Ашығын айтқанда, жүз мыңдаған қазақстандық орыстарды қарсы алуға, үй, жұмыс тауып беруге халдері жоқ. Сол себептен де «қазақстандық орыс» деген уайым-қайғыдан басын арашалай тұру – міне, олардың ойлаған түпкі саясаты осы. Оның үстіне қалың орыс диаспорасы Қазақстан келешекте икемге көнбей бара жатса, қорқытып-үркітіп отыруға да қолайлы. Бұл әзәзіл саясат өз ішіміздегі шовинистер мен нигилистердің мүддесімен дөп келіп, біте қайнасқан ортақ майдан құрылды, ақыры мұның өзі қазақ ұлтының барлық аспектілерде шегінуіне әкеліп соғып отыр.

***

Орыс ұлты туралы әңгіменің басы ашық – дәл біздің алдымызда олардың еш кінәсі, айып-айбанасы жоқ. Қазақпен қоса олар да алдымен патша ағзамның отарлау, одан кейін түрі кеңестік, заты интернационалистік жаңа отарлау саясатының құрбаны. Көбіміз түптің түбінде әлемде жалғыз-ақ ұлт – коммунистік ұлт қалыптасатынына сендік, әрқайсымыз: «Жер шарының алтыдан бір бөлігінің» кез келген шаршы метрі – өз шаршы метрім» деп ұқтық. Ондай уды бал екен деп ең алдымен орыс халқы түгесіп ішті. Түгесіп ішпесе, күні кеше қалың орман, көкорай Ресейді тастап, Қазақстанға қарай жөңкіліп көшпес еді. Енді бүгін: «Осы нақ Отаным қайсысы – Ресей ме, Қазақстан ба?» – деп миы ашып отыр. Сол себептен екі оттың ортасында қалған оларға көз алартуға еш хақымыз жоқ. Ермак атаман, Скобелев, Черняев генералдарда есеміз кетті десек, Бату ханның әр жүздігінің 99-ы қыпшақ болғаны кім үшін жаңалық? Бүкіл әлем ол кезде тек қылыш жүзінде сөйлесті. Яғни өткенге – салауат, келешекке – бақуат! Орыс ағайындар бүгін де мойнымызға екі аяғын салбыратып мініп отырған жоқ, мұржаларын сорайтып, завод, фабрикалар салып берді, егін екті, техника бақты, тас жол, темір жол, электр жүйелерін тартты, кен қазды. Осы кеше ғана 700-дей қазақ мектебін жапқан да орыс емес, өзіміз. Қайта-қайта қырылып, әбден әлсіреген шақта өнер, білімі басым орыс халқына еліктеп, коммунистік ертегіге сендік. Орыс тілін өздерінен асыра сөйлеп, қолындағы арақ, шарапқа: «Маған да қарайлас!» – деп жармаса бергесін олар да: «Мыналар бізден де асқан орыс екен. Ендеше қазақ тілін үйреніп, несіне әуре боламыз?» – деп, бізге қолын бір сілтеді. Ол үшін бүгінде жарым көңіл, жартыкеш болып отыр. «Күні ертең қазақ Балтық бойындағы елдер сияқты «түгел біздің тілге көшесіңдер десе қайтеміз?!» – деп қыпылдайды. Есін жиып, елін тауып жатқандары қаншама. Қалғандарына: «Қайтсеңдер де қазақша сөйлейсіңдер, әйтпесе екі ара бұзылады» деп жер тоқпақтап отырған тағы біз жоқ. Біздің ойлағанымыз – құрып кете жаздаған ана тіліміздің жайы, қай ұлт екенін ұмытқан мәңгүрт қазақтарды қазақша сөйлетудің қамы.


***

Тағы да қайталап айтамыз: саны аз, сапасы жоғары, қалтасы қалың бұл кілегей мен қаймақ бұған дейін «сен тимесең, мен тимен, бадырақ көз» еді, енді көп қауымнан ілік-шатыс, одақ іздегендей. «Азамат соғысының алдындамыз» деп, ұлт дәстүрінде жоқ жаман ырым бастап, өз төбесіне өзі күл сеуіп отыр. Бұл қазақ тілді қалың ырғын топқа сес, ноқ көрсету, бірақ бұл шабуыл да емес, өз сферасын, қалың қазақ арасында жасап алған алақандай өз оазисін шырылдап аялай қорғау. Жұмыссыздық жайлай бастаған ауылдан қалаға ағылып келе бастаған ауыл жастарының алдына Ұлы Қытай қорғанындай тас қамал орнату. Бұл қаракеттерімен шовинистік топтардың қолтығына су бүркіп, шетел инвестициясы мен көмегін қорқытып-үркітіп отырғанын ұғып та отыр. Бірақ әркімнің өз мүддесі өзіне ыстық. Бұл, шынтуайтына келгенде, орыс пен қазақтың арасындағы қақтығыс емес, орыс тілді қала қазағы мен ана тіліндегі ауыл қазағының арасындағы көрінбейтін майдан… және де есіңізде болсын, кедей орыс тілді қазақтар емес, байып үлгерген орыс тілді қазақтардың қамын ойлап салынған алдын ала байбалам, жағылған от…Орыс кедейі мен қазақ кедейіне – қалың бұқараға бұл майданыңыздың бұты бес тиын, Карл Маркс айтқандай: «Пролетариаттың бұғаудан басқа жоғалтары жоқ».

***

Бізде жерінің құнары мен құйқалысын, өзен, көлін, желкілдеген құрағын басқаға беріп, өзі шөл мен шөлейтте күнсіп мал бағып жүрген көнбістік пен көнімпаздық бар, өзгенің ұлын өзіміздікінен артық көрген кеңпейілділігіміз де жоқ емес. Сөйте тұра, үстелді арақ пен шарапқа сықыстыра толтырып қоюды байлық пен шайлық деп түсінетін дарақылығымызды қайда қоярсың, соңғы баспағына дейін сатып, қыран жапқандай той жасап, ертеңінде қара нан мен қара шайға қарап қалатын шашпа-төкпелігімізді кімге мақтан еткендейміз? Бізде бәрі де бар – баяғы американдық үндістердің арзан жылтырақ темірге бола бүкіл бір аралын бере салатын әсіре қызыққыштығымыз бен еліккіштігіміз бастан асады: оны тағы дархандық пен кеңпейілділік деп ұғындыруға тырысамыз. Өз тілінен айнып, басқаның тіліне менікі деп жармасып, елге күлкі болғанымызды, мұны тағы асқан білімділік, басқадан ат мойыны озғандық деп ұқтырмақ болған нигилистігімізді кімге сатып өткіземіз? Оныңды тегін берсең ала ма? Бізде бәрі бар – далаң толы астық пен мал, жер асты қатпар-қатпар кеніш, сөйте тұрып, осы Қазақстанда Қожанасырдың бейітіндей қисайған жаман лашықта: «Е, Алла, осы бергеніңе де шүкір!» – деп күн кешіп жатырмыз. Бізде бәрі де жоқ – жер шұқып, көкөніс еккеннің орнына, дас­тархан басына тіс шұқып, бұ дүниедегі бар ісі бітіп кеткендей ән айтып, күй күйлеп, дүрілдейтінімізді айтпаңыз, ал, жер шұқығанды қазақтың көрін шұқып қазып жатқандай көріп тіксінетініміз бар…

***

Орыстілді ақ желке қазақтарға келсек, жақсы қазақты бізге кім берейін деп отыр, бұрын сай түбінде жылап қана ағып, суалуға айналған қазақ тілі көпе-көрнеу бұлқан-талқан тасқынға айналып бара жатқасын шошып кеткен шығар, «қара орыссың» деп құйрықтарына шала қоңырау іле бермей, «тентек баламызсың» деп бауырымызға тарталық, сәл-пәл мығым оқу мен ойда жоқат үйірілген аз-мұз байлық көтеріп жүрген шығар, өз үйірін айналып кеп, ақыры табар да, не бопты. Қотарылып көшіп кеп жатқан шетелдік туыстар ең әуелі қанымызды жаңартып, тілімізді түзеуге септігі тиіп, көп жоқтың бірінің орнын толтыратынын есте тұтайық та, құшақ жайып қарсы алайық. Ең бастысы, ұлт тамырына жегі құрт боп жүрген жікшілдігіміщ бен блатымызды – көп жамандықтың құжынаған ордасы бұл! – басқа шығара бермей, замана дауылы ұшырып әкете жаздаған ақ ордамыздың шаңырағын биік көтеріп, уық, керегелерін тігіп, үзігін тағып, бауларын бекем байласақ, ақ киізді сонсын айқара жабайық, жабайық та алдын мыңғырған малға, артын жайқалған егінге толтырып тастайық, ағайын!

***

Бір-бірімізге көз алартып, жоқ жерден азамат соғысын аңсап (империялар тұсынан қалған рудимент психология! – авт.), қазақ – орысқа, орыс – қазаққа, қазақ – қазаққа шоқпар ала жүгірсе, ол өз-өзімізді шоқпарлағанымыз! Саясаткерлер қателесіп кетсе, оның зардабын ең алдымен қара халық тартады. Жаңадан сайланған саясаткерлер шоғыры – Жоғарғы Кеңесіміз осыны ұмытпаса игі. Бұл күнде айшылық алыс жерді демде алатын хабардың, байланыстың дамығандығы сондай, Қазақстанда кетпеннің басын бассаң, оның сабы американдықтың маңдайына сарт етіп тиеді. Қазақстанның қара қазаны асылған ошақтың шегесін суыртпақтап суырмақ түгілі, сәл талтайыңқырап, «мынаусы басыбайлы менікі!» – деп өзімізге тартсақ – беті әрі! – қисайған қазанның ернеуінен төгілген ыстық сорпа аяққа төгіледі. Қазанның қақпағын әлсін-әлі ашып, демін көріп, тұз, бұрыш, пияз салғанның орнына, астына үңіліп, ілік іздеп, шоқ көсеп, тамызық қалаған арам ниет адамның аяғы түгілі, басына төгіледі әлгі ыстық сорпа. «Дәм атты», – дейді мұндайды қазақ. Қызықтың шыжығын сонда көреміз. Ол шыжық не десеңіз алыста емес, дәл қасыңызда – Таулы Қарабақ пен Грузия – Абхазия, Солтүстік Кавказ, Тәжікстан мен Молдова көңірсіген түтіні аспанға шығып, ыстық табада балықтай шыжғырылып жатыр. Ошақтың үш тағанын жармасып, тарбайтпақшы болып, солқылдатып тартып жүрген ұлтшыл, шовинист, мәңгүрт мырзалар мен ханымдарға қатаң ескерту бұл!


***

Есебі, бір кезде құл болсаң, өзгелер біздің бойдан ылғи да құлды көргісі келіп тұрады екен.

Көне сөзге сенсек, өзі құл болған: «Келешекте, әттең шіркін, құл иеленуші болсам!» – деп армандайтын көрінеді. Бұл ауру бізде жоқ емес, бар. Бірақ бұхара халықтың бойындағы ауру емес, ат төбеліндей ұлтшылдарымыз бен ескі номенклатура, коррупционер, мансапқорларымыздың бойындағы алапес. Бұған орыс түгілі өзіміз де қиналып отырмыз. Орыс пен қазақтың тәжікелесуінен пайда тауып жүрген қаңғымалар екі ұлтта да жетерлік. Аздың ауруын көпке таңбайық. Ондайлар Ресейдің өзінде де ырғын. Кадр жөнінен орыс ағайындардың қолын қаққанымыз рас, бірақ оны істеген – қазақ емес, қазақ мансапқорлары. Қазақ: «Менің тілімде неге сөйлемедің?» деп ешбір орыстың жағасынан алған емес. Алмайды да. Орыс ағайын ауса, пана болатын Ресей бар. Қазақтың басқа жері, тілі жоқ. Сондықтан да жері, тілі үшін жаны пида!


***

Ұлтшылдар күш алса, не болатынына Кавказ дәлел. Диаспора дандайсыса, Босния – Сербия мысалы көз алдыда тұр. Мұны Қазақстанның бас ұлттары болып отырған қазақ та, орыс та ұққаны жөн. Қара халық мұны біздерден гөрі бұрын ұғып үлгерген. Анау ашаршылық жылдары қазақ атаулы баудай түсіп, қырыла бастағанда, орыстың Ефим деген шалы көлге ау салып, балық аулап, бір ауылдағы тәмәм қазақты ажалдан алып қалғанын Зайсан көлі қазақтары әлі күнге дейін жыр етіп айтады. Өткеннен құбыжық жасамай, бүгіннен сәулетті сурет салу керек. Мынау отырған өзбектер «өз ағаң» дегенді өзіннен артық көріп, төбесіне көтереді. Мәселен, өзбек бояуын әлемге паш еткен қазақ Ораз Таңсықбаевтың атына көше, даңғылды былай қойып, бүтіндей маққаланы (квартал) беріп тастады. Бұ да – бізге бір тәмсіл.

***

Оның үстіне алып дала, арғымақ ат пен алкеуде аңқаулыққа, сал-серілікке негізделген рухани дүниемізді ХХ ғасыр өркениеті жанын шығарып тұрып жаншыды. Және де бұл темір-терсек заманға біз ең соңы боп іліктік. Шығыстың жеті жұлдызына Абай сегізінші болып қосылғаны осы міне. Ал Еуропадан сусындаған Шоқан, топырағымыз табанын тартып тұрса да, біздің мәдениеттің сол кездегі қисындарына, шынын айту керек, қиғаштау ерекше тұлға. Біз мадақтайтын бес арыс пен алыптар тас қайната бастағанда, өзге елдердің сол деңгейдегі марқасқалары бұл кезде көрде-тін. Қалғанымыз кеңестік қара нанға мелдектеп тойғанға мәз болып, соның тоғымен, буымен өз-өзімізді, неге екені белгісіз, зиялы екеміз дедік. Әлі де болса – кәрия тарихтың қазақты қытықтап ойнаған зілді әзілдерінің бірі.

Осы мең-зең мастықтан ұлтымыз әлі де айықпай, беліміз шойырылып, жатқан жерімізден үйелеп тұра алмай жатырмыз. Кеңес тұсында мұны: «Іс бітті, мәдениетіміз әлем деңгейіне жетті, енді ішіс, жес керек» деп түсіндірдік. Он шақты жыл бұрын шаң берген жаңа заман бізге, керісінше, «Түйе теуіп, ішің кеуіп, жолда жатырсың!» – деп анық айтты. Және, сорымызға қарай, онысы рас та.

***

Ең жаманы – сақалды көрінген жерде сапситып, саудаға салатын болдық. Өлер алдында жиырмаға жуық ақын-жазушыға батасын беріп кеткен ұлы Мұхаңның қадірлі сақалы ұмыт. Біздің кейінгі қазақы сақал – кеңес заманында өскен, кеңес қайшысымен күзеліп, түзелген сақалдар. Колбиннің тұсында қырық түрленіп, құлпырған олардың біразы бүгінде: «Өкшемізді басып, жас толқын келе жатыр-ау, олардың халі мына аумалы-төкпелі заманда не болады-ау?» – дегенді естен шығарған, ойлағандары – алып қалу, қарпып қалу. Әдебиетке алты жасар талант келсе, баяғыдай алпыс жасына қарамастан орнынан тұрып, сәлем беру қайда, қазір: «Ой, мына біреу рұхсатсыз қайдан кіріп келді? Кәпірдің түрінің жаманын-ай!» деп, қарадай үркіп, көпе-көрінеу жасқаймыз. Қасымыздағы өз бала, інімізден қас іздеп тұрамыз. Оларға салсаң, қолға құман алып, иыққа сүлгі іліп, өмірбақи қызмет етіп тұруға тиістісің. Яғни феодализм, кеңестік құлдықтың жалғасы. Қазақтың ақсақалы – оның зиялысы еді. Талантқа тар, халтуршикке кеңбіз. Жалпы, бір ұйықтасақ Алпамыстай қатты кететін халық екенбіз. Кеңестік летаргия әбден меңдеп алыпты. «Ұлт» деген кішкене ғана күркешік жасап алып, соның ішінде «сәби болғым келеді, сәби болғым» деп әндетіп қойып, бесіктен беліміз шықпай жата бергіміз бар. Қарттарымызда қадір, жастарымызда жалын қалмай барады.

***

Сонымен, әпкем – ешкі, жездем – теке ме? Негізінен, зиялы – қазақ топырағынан бастап, әлем мәдениетін толық меңгерген, өз ұлтына жөн сілтейтін, асып жатса, өзге ұлыстарға да үлгі болатын, қара халық пен болашақтағы аристократияны жалғастырушы алтын көпір тұлға. Орыс тілдіміздің басқа жарағы сай болса да, өз ұлтын білмейді. Қазақ тілдіміз өзін білсе де, өзгеден хабары аз. Екеуі де жарым жанды, жарты санды, жартыкеш. Екеуінің де қарны аш. Сондықтан қомағай. «Біз бармыз!» деп өзімізді өзіміз алдамайық. Бар секілдіміз… «Секілді» – лерден тәлім-тәрбие алған қазақ баласы қазір көшеде сауда жасап, реті келсе кісі тонап жүр. Келешек – күңгірт. Қазанның қақпағындай диплом мен интеллектілікті шатыстырып алдық. Ұлтқа бас болу үшін алдымен өзіңе қарау керек.

***

Айт, айтпа, біздің қоғам бүгінгі күні сау мен аурудың арасында есі кіресілі-шығасылы төсек тартып жатыр – жоғарыда айтқандар соның дәлелі. Және бұл деректер аспанмен таласқан айсбергтің – қоғамдағы ішмерез аурулардың мұхит бетіндегі оннан бір бөлегі ғана. Ол дертке нендей дауа тауып, тұрмысты қайтып түзейміз, төніп келе жатқан жамандықтардың алдын қалай аламыз, бұл туралы бас ауыртып, бармақ майыстырып, қаза жазып жүрген ұлт журналистері аз ба, көп пе? Жоққа тән. Біз, қазақ баспасөзі басқадай да толып жатқан жоқ-жітігімізді былай қойғанда, коррупцияға белшесінен батқан бастықтарды, шенеуніктерді іздеп жүріп, әшкерелемек түгілі, прокуратура тексеріп, сот үкімін шығарып қойған істерді қинала-қинала жариялаймыз – ылғи да оқиға соңында итпектеп жүреміз.

***

Ғасырлар бойы жеке түтін түтетіп, өз алдымызға қазан-ошақ көтеруді аңсарымыз ауа армандап ек, ақыры құдай жолымызды оңғарып, оңтайынан түсіп, ол тілек орындалды. Енді ары қарай қалай адам боламыз, қалай күн көреміз? Былай қарасаң, бас қатыратын дәнеңе жоқ. Шүкір, ешкімге қол жаймаймыз, ешкімнен қарызға жер сұрамаймыз, ұлан-байтақ даланың асты да, үсті де, еңкейіп ала білсең, еңбектеніп өсіре білсең, телегей теңіз қазына, байлық. Ең бастысы, ел іргесі аман, жұрт тыныш. Ендеше ай, күннің аманында бұл не қорқыныш, не күдік? Оған бір емес, бірнеше себеп табылады. Ел азып, жер тозып барады. Десек те, бұл әлемнің бас ауруы. Ал есікті шалқасынан ашып тастап, тебініп кірген удай қымбатшылықты, қысқасы, нарықтық экономиканы қайда қоясыз? Иә, ескілер айтпақтайын, «Бәрін де кадр шешеді»… Бұл бізді әлдеқашаннан шаңына көміп кеткен Батыс елдері мен Қарт Азияның Оңтүстік Корея, Тайвань, Сингапур, Малайзия тәрізді «жас жолбарыстарының» да отыз жылдан бергі ұлттық ұраны. Етекті қымтап, қамшы мен құрықты қымқыра ұстайтын сергек те сақ, мазасыз уақыт жетті.

***

Қазіргі «қара орыстар» орыс болудан, қазақтар тым қарабайыр қазақ болудан ғасыр аяғына таман өздері де жалыға бастайтын шығар деген үміттеміз. Ол көнбістіктің тәуір баламасы жоқ екенін, екеуі де қазақтың арық арқасына тақ етіп тиер жуан таяқтың екі басы екенін өмір көрсетіп отыр. Дала менікі екен деп, Пржевальскийдің жылқысымен етектің ашылған-жабылғанын білмей бәйгелете беруден бірдеңе шықса, оның да түбін түсірдік қой. Қазекем қиын заманда көз жазып қап, айдалада қаңғып жүрген соңғы тұлпарымыздың жерге сүйретілген қыл шылбырын келешекте кім ұстайды? Әрине, бүгінде шалғай түкпір-түкпірде, құм мен шөл далада қаптап ашылып жатқан қазақ мектептерінің қабырғасында талмай оқып-тоқып жүрген қарадомалақтар. Батыс пен шығыстың нәрлі емшегіне мойнын қаншама ғасыр созса да, жеткізе алмай ындыны кепкен қазекем сонда грек мифологиясындағы адам басты, жылқы денелі әйгілі кентаврға айналып, өз топырағымызда туған жаңа Геракл, Алпамыстарды да тәрбиелеп шығар. Арыстандай ақырып, атандай бақырып, аруақты шақыратын заман жаңа туды. Дәл қасымыздан күлдір-күлдір кісінеп, ауыздығын шайнап, парылдай ағып, келешекке кетіп бара жатқан құшақ құйрық сәйгүліктердің жібек жалынан бір талын үзіп, өзімізге ырымдап алып қалайық, сонсоң керек кезінде, ертегілерде айтқандай, шырпы тигізіп, елесі көгімізді кезіп жүрген Тайбурыл тұлпарды өзімізге құр-құрлап шақырайық.

***

Жер көп, халық аз. Аз халықтың өзі қырық құрау. Яғни бір ұяда ондаған балапан шиқылдап отыр. Жетім балапандар! Шөже кезінде тарих көкек өзге ұядан алып кеп, тас­тап кетіпті. Қазақтан басқасын. Тағдырдың бізбен ойнаған ең зілді әзілі осы. Жетім қазақ аз болғандай, орыс, неміс, украин, қысқасы, ірілі-ұсақты жүз шақты ұлт тарихтан таяқ жепті. Қазағы екі – қазақ, орыс тілінде, өзгесі жиылып орыс, өз тілінде сөйлейді. Кең дүниені қусырып, тар еткен тарихи дамудың дегені осы. Қанаттары қатайғаны өз ұяларына ұшып кетіп те жатыр. Қалғандарымен тату-тәтті, ынтымақты тұрыс керек. Ең алдымен қазақ үшін. Құдай басқа бермесін, бір-бірімізбен шоқысып-тебісіп кеп кетсек, «Қазақстан» атты ұя әлем бәйтерегінен жерге құлап түсуі әбден ықтимал. Басқалардың бұдан ештеңесі кетпейді, негізгі ұяларына самғап кете барады. Құритыны – тағы қазақ!

Ендеше барлық балапандардың ынты­мағы керек. Әйтсе де, әр ұлттың, әр тілдің өз мүддесі бар. Жүз мүддені бір ұяға сиыстыра білу керек – біз таңдайтын басқа жол жоқ. Бүлік шыққан елді ешкім сыйламайды. Сиыстыруға да болады. Қытай, Үнді, Швейцария, АҚШ, Бельгия секілді ондаған елдер халқы түрлі-түрлі тілде сөйлегенмен, бір қазан-ошақтың отын жағып отыр. Ошақтағы отты шашып, үйін өртеп жатқандар да бар. Біз тату-тәттілікті қалаймыз. Бірақ оған ұйытқы болатындай, бәрімізге ортақ темірқазық қағида болу керек қой.

Оны да адамзат бізден бұрын ойлап тауып қойған. Сынап көріп, дұрыс деген. ОЛ – ОТАН СҮЙГІШТІК, ПАТРИОТТЫҚ СЕЗІМ!

Гүлзина БЕКТАС

  

Редакция таңдауы

Қырғыздар Мұқағалиға құрмет көрсетті

22 ақпанда Бішкекте, Алықұл Осмонов атындағы ­­Қырғыз Республикасы Ұлттық кітапханасын­дағы Абай атындағы қырғыз-қазақ мәдени орталы­ғында Мұқағали Мақатаевтың 90 жыл­дығына арналған «Ең бірінші бақытым –...

Депутаттарды қайта оқыту неге керек?

Ұлттық экономика министрі Әсет Ерғалиев Мәжіліс отырысында «Қазақ­стан Республикасының кейбір заң­на­малық актілеріне аудандық, қалалық жә­не ауылдық билік деңгейлерінің дер­бестігі мен жауапкершілігін кеңейту мә­селелері бойынша...

Орындалмаған уәделер

Кемшілікті мойындау да – ерлік Есептік кездесулерге қашықтан қатыс­қан тұрғындардың көпшілігі әкімдер көз­бояу­шылықтың көкесін карантинде көр­сетті деп кейіді. Есеп онлайн форматта бе­рілгендіктен бұрынғыдай тұтқиылдан қойы­латын...

Мессидің шоуына қатысқан қандасымыз «Дю Солейде» өнер көрсетеді

«Дю Солей» циркі (Cirque du Soleil) – әлемдік цирк өне­рін­­де көш бастап тұрған ұжым. Сахнада өнер көрсе­те­тін жануарлардан толық­тай бас тартқан олар түрлі қойы­­лым­­дарды...
unnamed 7

Доллар бағасы тағы да арзандады

Теңгеге қатысты доллардың ресми бағамы төмендеді. Ұлттық банк 26 ақпандағы америкалық валюта...
аяз

Қазақстанда аяз 40 градусқа дейін көтеріледі

26 ақпанда Қазақстанның 11 өңірінде ауа райы нашарлап, 35-40 градус аяз болады,...
emjhwznu8aem7qi

YouTube видеохостингі ата-ана бақылауы режимін енгізеді

Youtube платформасы ата-ана бақылауын орнатуға мүмкіндік беретін жаңа опцияны ойлап тапты. Бастапқыда...

Жаңалықтар

Доллар бағасы тағы да арзандады

Теңгеге қатысты доллардың ресми бағамы төмендеді. Ұлттық банк 26 ақпандағы америкалық валюта бағамын атады. Жұмада теңгеге шаққандағы доллардың ресми бағамы 414,77 теңге болады. Бұл ретте...

Қазақстанда аяз 40 градусқа дейін көтеріледі

26 ақпанда Қазақстанның 11 өңірінде ауа райы нашарлап, 35-40 градус аяз болады, деп хабарлайды "Қазгидромет". Жамбыл облысында, Тараз, Жезқазған, Қарағанды ​​облыстарында, Қарағанды, Жезқазған, Солтүстік Қазақстан,...

YouTube видеохостингі ата-ана бақылауы режимін енгізеді

Youtube платформасы ата-ана бақылауын орнатуға мүмкіндік беретін жаңа опцияны ойлап тапты. Бастапқыда YouTube видеохостингін жасаушылар 13+ жастағы бейнеге кіруді шектеді, сонымен қатар ата-аналарға балаларын...

Артур Төлепов әкімнің кеңесшісі болып тағайындалды

Актер Артур Төлепов Алматы қаласы ”Алатау” ауданы әкімінің штаттан тыс кеңесшісі болып тағайындалғанын айтып, халықтан қолдау сұрады. Ол өзінің әкімнің кеңесшісі болып тағайындалғаны жөнінде Instagram...

«Құлағым үсіп қалды». Желіде үскірік аязда жолда қалған қарағандылықтың бейнежазбасы қызу талқылануда (видео)

Әлеуметтік желілерде үсік шалып, аяз салдарынан зардап шеккен қарағандылықтың видеосы кеңінен талқылануда. Instagram желісіндегі shock_krg парақшасына жүктелген видеода ол Қарағанды облысы Шет ауданы Батық ауылына...

Алматының еріктілері қарт адамдарға қар тазалуда көмек көрсетуде

Алматының жастар ресурстары орталықтарының белсенділері мен жас отандықтар қарт адамдар мен коммуналдық қызметкерлерге көмектесу үшін қар тазалау акциясына шықты. Алматыда 24 ақпанда сағат 16.00-дан бастап...

Сауль «Канело» Альварес: «Головкинді сұлатып түсіремін»

Мексикалық былғары қолғап шебері Сауль «Канело» Альварес журналистердің оның Геннадий Головкинге қарсы үшінші кездесу өткізуді қай уақытқа жоспарлап отырғаны туралы сұраққа жауап беруден мезі...

Исламжан Насыров ҚПЛ-дан неге «қашып кеткенін» түсіндірді

Екатеринбургтік "Оралдан" ҚПЛ-ға ауысқан Исламжан Насыров "Тұраннан" (бұрынғы "Арыс") кетіп қалды. Бұл туралы инсайдер Айдын Қожахмет өзінің телеграм-каналында хабарлады. Бәрі жақсы сияқты болған, Насыров матчтардың...

Facebook ақпарат индустриясын қолдау үшін 1 млрд доллар инвестицияламақ

Американың Facebook компаниясы алдағы үш жылда ақпарат индустриясын қолдау үшін 1 млрд доллар қаржыны инвестициялауды жоспарлап отыр. Бұл туралы компанияның жаһандық саясат және коммуникациялар...

Тұрғын үй бағдарламасымен жастарға берілетін баспана құны қанша?

«Отбасы банк» АҚ орталық филиалының директоры Жансұлтан Матай жастарға арналған тұрғын үй бағдарламасы арқылы берілетін баспана бағасы қанша теңгеге айналатынын айтты. «Қазір Нұр-Сұлтан мен Алматыда...

Мемлекет басшысының Ұлттық кеңестің V отырысында сөйлеген сөзі

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің V отырысында сөйлеген сөзін жарияланды. Құрметті жиынға қатысушылар! Ұлттық кеңестің қызметі әуел бастан қоғамның ерекше назарында. Оның жұмысына...

Елбасы Бауыржан Байбекті қабылдады

Кездесуде «Өзгерістер жолы: Әр азаматқа лайықты өмір!» сайлауалды бағдарламасын әрі қарай жүзеге асыру мәселелері, сондай-ақ сайлауаралық кезеңдегі партияның жұмыс жоспары талқыланды. «Nur Otan» партиясының Төрағасы...

Алматы-Бішкек тас жолында 7 көлік соқтығысты

Алматы-Бішкек тас жолында қалың қар мен көктайғақ салдарынан 7 көлік соқтығысты. Оның ішінде біреуі жолаушылар автобусы. Бір адам дене жарақатымен ауруханаға жеткізіліп, тексеруден кейін үйіне...

Павлодар облысында өрт сөндіру кезінде ТЖМ қызметкері қаза тапты

Павлодар облысы Ақсу қаласының Ақсу шағын ауданында өрт сөндіруші қызметтік міндетін атқару кезінде қаза тапты, – деп хабарлайды ҚР ТЖМ ресми өкілі Талғат Уәли. «2021...

Қырғыздар Мұқағалиға құрмет көрсетті

22 ақпанда Бішкекте, Алықұл Осмонов атындағы ­­Қырғыз Республикасы Ұлттық кітапханасын­дағы Абай атындағы қырғыз-қазақ мәдени орталы­ғында Мұқағали Мақатаевтың 90 жыл­дығына арналған «Ең бірінші бақытым –...

Депутаттарды қайта оқыту неге керек?

Ұлттық экономика министрі Әсет Ерғалиев Мәжіліс отырысында «Қазақ­стан Республикасының кейбір заң­на­малық актілеріне аудандық, қалалық жә­не ауылдық билік деңгейлерінің дер­бестігі мен жауапкершілігін кеңейту мә­селелері бойынша...

Орындалмаған уәделер

Кемшілікті мойындау да – ерлік Есептік кездесулерге қашықтан қатыс­қан тұрғындардың көпшілігі әкімдер көз­бояу­шылықтың көкесін карантинде көр­сетті деп кейіді. Есеп онлайн форматта бе­рілгендіктен бұрынғыдай тұтқиылдан қойы­латын...

Қазақ көші қолдаусыз болған емес

Қазақ көші атажұртқа сап түзегелі қилы жағдайды бастан кешті. Әйткенмен қандастардың салқар көші байырқалаған жоқ, байсалды болды. Оған себеп дүниенің төрт бұрышынан ағылған көштің...

Максим СПОТКАЙ: Қиындықта көрген қамқорлық ешқашан ұмытылмайды

Шын мәнінде, қазақ – ерекше алғысқа лайық халық. Себебі қазақтар қиын-қыстау за­­­манда осы мекенге жер аударылған түрлі этнос өкілдерін құшақ жая қарсы алып, қол­дау...

Аскер ПИРИЕВ: Бірліктің арқасында талай жеңіске жетеміз

– Елбасы Н.Назарбаев Қазақстан халқы Ассамблеясын құру идеясын алғаш рет 1992 жылы Тәуелсіздіктің бірінші жылдығына арналған Қазақстан халықтарының фору­мында айтқан болатын. Ал 1995 жылғы...

Мессидің шоуына қатысқан қандасымыз «Дю Солейде» өнер көрсетеді

«Дю Солей» циркі (Cirque du Soleil) – әлемдік цирк өне­рін­­де көш бастап тұрған ұжым. Сахнада өнер көрсе­те­тін жануарлардан толық­тай бас тартқан олар түрлі қойы­­лым­­дарды...

«Елорда жастары» тұрғын үй бағдарламасы кімдерге арналған?

«Отбасы банк» АҚ орталық филиалының директоры Жансұлтан Матай «Елорда жастары» тұрғын үй бағдарламасының қай санаттағы жастарға арналғанын түсіндірді. «Қазір осы бағдарлама бойынша талаптар әзірленуде. Бұл...

Елорданың көктемгі әуендері

Наурыз айында «Астана Опера» камералық залында елорда тұрғындары мен қала қонақтарын балалар мен ересектерге арналған жарқын концерттік бағдарламалар мен керемет спектакльдер күтеді. 5 және 9...

ЕҚЫҰ ПА Бас хатшысы Роберто Монтелла: «Астана рухын» жандандыруымыз керек

24 ақпанда ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының сессиясы бейне конференция байланысы бойынша өз жұмысын бастады. Оған Сенат Төрағасының орынбасары Асқар Шәкіров бастаған ҚР Парламентінің делегациясы қатысты. Сенат...

Рейтинг: Мемлекет тілін білмейтін министр кім?

Ranking.kz аналитикалық компаниясы қазақстандық министрлердің тіл білу рейтингісін жариялады. Қазақстанда екі министр 5, төрт министр 4, бес министр 3, жеті министр 2 тілді меңгерген. Ал...

Қат мамандық қайсы?

Еңбек нарығы заман ағымына қарай үздіксіз өзгеріп отырады. Бүгін бәсі жоғары тұрған маман­дық­тар уақыт өте келе сұраныстан шы­ғып қалуы әбден мүмкін. Окс­форд университетінің ғалымдары...

Алматыда мыңнан астам ана сақтандыру есебінен ЭКО жасата алады

Қазақстанда экстракорпоральды ұрықтандыру процедурасының қолжетімділігі артты. Бұрын тегін медициналық көмек шеңберінде ғана жасалатын жоғары технологиялық қызметтің бұл түрі 2020 жылдан бастап медициналық сақтандыру пакетіне...

Димаш – ақиқатқа айналған арман

Әр ұлттың өніп-өскен, мекен еткен жеріне орай өзгеше болмысы қалыптасатыны ақиқат. Ұлы дала төсінде мыңдаған жылдар бойы еркін өмір сүрген, империя құрып ғасырлар бойы...

Түркі кеңесі елдерінің энергетика министрлері ынтымақтастықты дамыту мәселелерін талқылады

Түркі кеңесінің энергетика министрлері мұнай және газ, электр энергиясы, ЖЭК, сондай-ақ мұнай-газ-химия саласындағы өзара іс-қимылды, оның ішінде ұйымға мүше елдерде өндірілетін өнімді тасымалдау бағыттарын әзірлеуді...

Алғыс айту – ардың ісі

Негізін қазақ халқы құ­раған және күні бү­гінге дейін сол үр­діс тоқтаусыз жалғасып келе жат­қан мемлекетімізде қазақ­тан өзге жүзден астам ұлт өкіл­дері де осы елдің...

Мемлекеттік бағдарламалар бойынша тұрғын үй бағасы қымбаттамайды

«Отбасы банк» АҚ орталық филиалының директоры Жансұлтан Матай мемлекеттік бағдарламалар бойынша тұрғын үй бағасы қымбаттамайтынын айтты. «Нұрлы жер» бағдарламасы аясында «Бақытты отбасы» бағыты бар, бүгінде...

Қазақстан мен Моңғолия арасындағы азаматтық және қылмыстық істер жөніндегі шартқа өзгеріс енді

Қазақстанда егер халықаралық шарттардың өзге қатысушылары өз міндеттемелерін орындамаған жағдайда аталған келісімнің немесе олардың жекелеген ережелерінің іске асырылуын тоқтату, сондай-ақ, жауап шараларын қабылдау тәртібі...

Қазақстан мен Оңтүстік Корея тұтқындарды алмастыруға келісті

Оңтүстік Кореяда сотталған Қазақстан азаматтары енді өз мерзімінің қалған бөлігін Отанында өтей алады. Бүгін сенаторлар тиісті шартты ратификациялады. Бұл жерде бірқатар шарттардың сақталуы маңызды болып...

Ұлттық құндылық телевизиялық рейтингтен жоғары болуы керек – Дана Нұржігіт

Сенат депутаты Дана Нұржігіт отандық телевизиядағы кейбір бағдарламалар ұлттық ұстанымдарымызға қайшы деп есептейді. Бұл туралы парламент өкілі үкімет басшысына жолдаған сауалында айтты. Депутаттың айтуынша, бүгінгі...

«Болашақ» бағдарламасы – келешекке жасалған көлемді инвестиция

– Тәуелсіздік алған тоқсаныншы жыл­дары жалпы ха­лық­тың жағдайы жақсы бол­ды, мына сала­ның дамуына ерекше жағдай жа­салды дей ал­маймыз. Қоғам өмірінің бар­лық саласы то­қырауға ұшырады....

Сенатор Ләззат Сүлеймен заңгерлерді даярлау кезінде сан қуаламай, сапаға қол жеткізу туралы айтты

Отандық жоғары оқу орындарында оқитын заңгерлер көп, бірақ өкінішке орай, заңгерлік білімнің сапасы көңіл көншітпей отыр. Сенатор Ләззат Сүлеймен өзінің депутаттық сауалында осы мәселені...

Мұрат Бақтиярұлы: Ашаршылықты зерттеу үшін ғалымдар мұрағатқа қол жеткізуі қажет

Ашаршылық тақырыбын жан-жақты зерделеу үшін ғалымдардың отандық және шетелдік мұрағаттарға қол жеткізе алуын қамтамасыз ету қажет. Бұл мәселені сенатор Мұрат Бақтиярұлы еліміздің Премьер-Министрінің атына...

Жамбылда 251 гектар жерді жайлаған 50 тоннадан астам жабайы қарасора жойылды

Былтыр Жамбыл облысында 251 гектар жерден 50 тоннадан астам жабайы қарасора жойылған. Бұл жұмыстар жерді жырту, шабу, өртеу және гербицидтерді қолдану арқылы жүзеге асқан....

Дипломатия жемістері

Биыл Қазақстанның тәуелсіз мемлекет болып жария­лан­ғанына 30 жыл толады. Осы тарихи датаға байланысты өмірімнің жиырмаға жуық жылын осы салаға арнаған дип­ломатия ардагері хақында, дербес...

Айман Ибрагимова дзюдодан Қазақстанның екі дүркін чемпионы атанды

Ақтөбе қаласында дзюдо күресінен 2004-2005 жылы туған жасөспірімдер арасындағы  Қазақстан чемпионаты жалауын көтерді. Онда Сарыағаш ауданының балуан қызы Айман Ибрагимова 44 кг салмақ дәрежесінде...

Мемлекет басшысы Білім министрлігіне ерекше қажеттілігі бар балаларға қатысты тапсырма берді

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев ерекше қажеттілігі бар балаларды қолдауға қатысты еліміздің Білім және ғылым министрлігіне тапсырма берді. «Өкілетті органға ерекше қажеттілігі бар бала мен оның...

Президент: жер шетелдіктерге сатылмайтыны туралы түбегейлі шешім қабылданды

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев шетелдіктерге ауыл шаруашылығы жерлерін сатуға және жалға беруге заң жүзінде біржола тыйым салуды және бір ай ішінде Жер реформасы жөніндегі...

Әлия Назарбаева мұғалімдер мен дәрігерлерге қатысты жобаны қолға алды

Қазақстанның Тұңғыш Президентінің кенже қызы Әлия Назарбаева көгалдандыруға қатысты тағы бір бастаманы қолға алды, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан. Жоба аясында саябақтарға ағаштар егіледі. Оған...

Қос азаматтығы бар мемлекеттік қызметшілерге жазаны қатаңдату қажет – Президент

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қос азаматтығы бар мемлекеттік қызметшілерге жазаны қатаңдату қажеттігі туралы айтты. «Қазақстан қос азаматтыққа тыйым салынған көптеген...

Президент аудан әкімдерінің сайлауы қашан өтетінін айтты

Мемлекет басшысы елімізде аудан әкімдерінің тікелей сайлауы қашан өткізілетінін айтты.  "Қазір біз кенттер мен ауылдардың, ауылдық округтердің әкімдерін тікелей сайлауға дайындалып жатырмыз. Сайлау биыл шамамен...

Қазақстандықтар медициналық қызметтерді бір ғана мекемеден алуы тиіс – Қ.Тоқаев

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің бесінші отырысында Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметке осындай тапсырма жүктеді. «Азаматтар өздеріне қажетті қызметтің барлығын бір ғана медициналық мекемеден алуға тиіс. Осы жобаны...

Мемлекет басшысы медициналық оқу орындарындағы стипендияны көбейтуді тапсырды

Медициналық оқу орындарындағы стипендияны көбейту қажет. Бұл туралы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев айтты. «Бұған дейін біз педагогикалық жоғары оқу орындарында...

Ауылда өз жұмысшыларына үй салып берген кәсіпкерлерге шығынның 50 пайызы қайтарылады – Президент

Бұл туралы бүгін Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев мәлімдеді. «Кәсіпкер өз жұмысшыларына арнап ауылда үй салса, мемлекет оған кеткен шығынның 50...

Путин Жапаровқа Қырғызстанда орыс тілінің мәртебесін сақтаудың маңызын ескертті

Мәскеуге екі күндік жұмыс сапарымен барған Қырғызстан президенті Садыр Жапаров пен Ресей президенті Владимир Путин кездесті. Кремльдің хабарлауынша, Владимир Путин Садыр Жапаровты Қырғызстан президенті қызметіне...

Ұлттық экономика министрінің жаңа орынбасары тағайындалды

Әлібек Қуантыров ҚР Ұлттық экономика вице-министрі қызметіне тағайындалды. Бұған дейін осы лауазымды атқарған Мейіржан Юсупов қызметінен босатылды. Үкімет басшысы сайтының мәліметінше, Әлібек Қуантыров 1983 жылы Атырауда дүниеге келген. Томск...

Зейнетақы жинағын емделуге пайдалану үшін өтінім қабылдау басталды

25 ақпаннан бастап Қазақстанда біржолғы зейнетақы жинағын емделуге пайдалану үшін өтінім қабылдау басталды. Өтінімді enpf-otbasy.kz сайтында беруге болады. Біржолғы зейнетақы жинағын келесі медициналық қызметтерге пайдалануға...

Қар, боран, көктайғақ: Еліміздің 16 өңірінде ескерту жарияланды

Бір тәулік ішінде республиканың автожолдарында 155 бірлік техника шығарылды, 294 адам құтқарылды және эвакуацияланды. Бұл туралы КР ТЖМ ресми өкілі Талғат Уәли айтты. «Қазгидромет» РМК...

«Бірнеше күн нәр татпаған»: Ресейлік жазушы өз пәтерінде өлі күйінде табылды

Мәскеуде жас жазушы Аделина Шелдон өлі күйінде табылды. Бұл туралы Рен ТВ телеарнасы хабарлады.  Арна мәліметінге, 20 жастағы қыз өз пәтерінде көз жұмған. Соңғы бірнеше...

Пандемия салдарынан әлем әуежайлары қанша шығынға ұшырады?

Әлемдегі әуежайлар коронавирус кесірінен 112 млрд доллар шағынға ұшыраған. Мұндай мәліметті Әуежайлардың халықаралық кеңесі жариялады, деп хабарлайды «Хабар 24». Коронавирус жайлаған 2020 жылы шығын...

Коронавируспен ауырған балалардың денсаулығынан елеулі кінәрат анықталды

COVID-19-мен ауырған балалардың жартысында төрт ай бойы осы аурудың кем дегенде бір симптомы сақталады. Мұндай түйткілдер ғалымдар жүргізген зерттеу нәтижесінде анықталды, деп хабарлайды "Известия". Мамандардың...

Трамп жарлығының күші жойылды: Байден кейбір шетелдіктерге елге кіруге рұқсат берді

АҚШ президенті Джо Байден елдің бұрынғы басшысы Дональд Трамптың 2020 жылдың сәуірінде шетелдіктердің кейбір санаттарына елге кіруге тыйым салған Жарлығын жойды. Бұл туралы РИА...

Жуынатын бөлмеге телефонын алып кірген оқушы көз жұмды

Ресейдің Братск қаласында жуынатын бөлмеге телефон алып кірген оқушы қыз тоқ соғып мерт болды. Оқиғаға қатысты тексеріс басталды. Бұл туралы РФ тергеу комитеті өңірлік...

Түркістанда Бекзат Саттарханов атындағы спорт мектебі бой көтереді

Түркістан облысының әкімі Өмірзақ Шөкеев Бекзат Саттарханов атындағы дарынды балаларға арналған спорт мектебінің жобасын мақұлдады, деп хабарлайды Prosports.kz сайты өңір басшысының баспасөз қызметіне сілтеп....

Нұр-Сұлтанда аяз: 0-9 сынып оқушылары мектепке бармайды

Астанада ауа райына байланысты бірінші ауысымдағы оқушылар мектепке бармайды. «25 ақпан күні ауа райының қолайсыздығына байланысты қала мектептерінің бірінші ауысымындағы 0-9 сынып оқушылары үшін сабақ...

Алматыда 16 мыңнан астам студентке арналған бірнеше жатақхана салынады

Алматы қаласы әкімінің орынбасары Ержан Бабақұмаров жоғары оқу орындары басшылығымен жатақхана құрылысы мәселесі жөнінде кеңес өткізді. Жиында «Елбасының бес әлеуметтік бастамасы» аясында жатақхана құрылысының барысы...

Атырауда Қайтпай сұлтан мешітінің іргетасы қаланды

Атырау облысының әкімі Махамбет Досмұхамбетов пен Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы Атырау қаласының іргесіндегі Еркінқала ауылында атақты Қайтпай сұлтан мешітінің іргетасын қалады,- деп хабарлайды...

«Менің пірім- Сүйінбай» халықаралық жас ақындар айтысы

Абай атындағы ҚҰПУ-інде Жыр алыбы Жамбыл Жабаевтың 175 жылдығына арналған «Менің пірім-Сүйінбай» халықаралық жас ақындар айтысының ақтық кезеңі 19 ақпанда өтті. Ақтық кезеңге 12...

Жаңаөзендегі балабақша 22 миллиард теңгеге азық-түлік сатып алмақ болған

Мемлекеттік сатып алулар сайтында ерекше лот  -  Жаңаөзендегі балабақша 22 миллиард теңгеге азық-түлік сатып алмақ болған, - деп хабарлайды Tengrinews.kz. Балабақша 22,3 миллиард теңгеден астам...

БЖЗҚ еліміздегі ең жоғары зейнетақы қанша теңге екенін айтты

Еліміздегі ең жоғары зейнетақы 522 610 теңгеге жетті, деп хабарлайды БЖЗҚ баспасөз қызметі. Қордың мәліметінше, 2021 жылғы 1 ақпандағы көрсеткіш бойынша БЖЗҚ 167 423 алушыға...

Ертісбаев Путиннің беделін көтеретін факторды атады (видео)

«Спутник V» вакцинасы бүкіл әлемде мойындалса, бұл жетістік Ресей үшін алғашқы Жер серігі ғарышқа жіберілген сәттегі КСРО-ның даңқымен пара-пар болуы мүмкін. Мұндай пікірді Yertysbayev...

ҚР Мәдениет және спорт министрлігі аппаратына жаңа басшы тағайындалды

ҚР мәдениет және спорт министрінің бұйрығымен Ернат Архатұлы Мұхамадиев ҚР МСМ аппаратының басшысы қызметіне тағайындалды. Бұл туралы ҚР Премьер-Министрінің баспасөз қызметі хабарлайды. Ернат Мұхамадиев...

Елорданың ірі мәдени ошақтары пандемия салдарынан қанша шығынға батқаны белгілі болды

«Astana Venue Management» ЖШС-ның бас директоры Мәлік Хасенов елордадағы мәдени нысандардың 2020 жылғы шығыстарына қатысты нақты деректермен бөлісті. «Егер әр нысанға қатысты нақты айтар болсақ,...

Қарызын қайтармаған досына оқ атқан павлодарлық 8 жылын түрмеде өткізеді

Сот үкімі Павлодар облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотында жарияланды деп хабарлайды Pavlodarnews.kz. Іс алқабилердің қатысуымен қаралды. Сот 28 жастағы павлодарлықты қылмысқа дайындалғаны және кісі...

Ертісбаев Ұлттық кеңес туралы заңға екіұдай пікір білдірді (видео)

 Белгілі саясаткер Ермұхамет Ертісбаев Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі туралы заң қабылдау жайлы ұсынысқа қатысты пікір білдірді. Бұл туралы ол өзінің Yertysbayev Live  атты Youtube-арнасында...

«Абай» мәдени-іскерлік үйінің атқарар міндеті мол

Бүгінде жер-жаһанның 43 елінде тұратын этникалық қазақтардың қарасы 7 миллионға жетіп жығылады, алайда, ақпарат көздерінен белгілі болғандай, шекараның арғы шебіндегі отандастар саны 5 миллион...

Әлемді мойындатқан актерге адам зорлады деген айып тағылды

Есімі әлемге белгілі француз актері Жерар Депардьеге адам зорлау және сексуалдық зомбылық бойынша айып тағылды. Бұл туралы Риа Новости France-Presse (AFP) агенттігіне сілтеме жасап...

Қазақстандықтар министрлерге қандай мәселемен келеді?

Nur Otan-ның Республикалық қоғамдық қабылдау бөлмесінде азаматтардың министрлермен және мемлекеттік органдардың басшыларымен онлайн-кездесулері жалғасуда. Қазақстандықтардың министрлерге қандай мәселелермен келетіні туралы партия Орталық аппаратының баспасөз...

1 наурыздан бастап Қазақстанда карантин жеңілдейді

Биылғы жылдың 1 наурызынан бастап Қазақстанда карантин талаптары жеңілдейді. Жағымды жаңалықты Facebook парақшасы арқылы Атамекен ҰКП төрағасының орынбасары Юлия Якупбаева хабарлады. «Сүйінші жаңалық! Ведомствоаралық комиссияның...

БҚО-да 24 елді мекен жарықсыз қалды

Батыс Қазақстан облысында 24 елді мекен электр жарығынсыз қалды. БҚО Төтенше жағдайлар департаментінің баспасөз қызметінен түскен мәліметке қарағанда, сегіз ауданда барлығы 3112 абонент жарықсыз қалды. Атап...

ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің аппарат басшысы тағайындалды

ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрінің бұйрығымен Серік Рахметоллаұлы Егізбаев ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің аппарат басшысы лауазымына тағайындалды. Бұл туралы ҚР Премьер-Министрінің...

Жол апатына кінәлі әйел полициядан қашамын деп мерт болды

Ресейдің Благовещенск қаласында жол-көлік оқиғасын жасап, із суытпақ болған әйел жол апатына түсіп мерт болды. Тағы екі адам жарақат алған, деп хабарлайды РИА Новости....

Экология министрлігі «АрселорМиттал Теміртау» компаниясына қатаң талаптар қойды

Экология министрлігі "АрселорМиттал Теміртауға" Теміртауда 500 мың ағаш отырғызуды міндеттеді. Бұл туралы ҚР экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі ұйымдастырған брифинг барысында хабарланды. Министрліктің...

Алматыда қандай кәсіп иелері тапшы екені белгілі болды

Алматы қаласының Жұмыспен қамту орталығының директоры Диляра Иманқұлова онлайн брифинг барысында мегаполисте қандай мамандық иелері тапшы екенін айтты. Оның айтуынша, денсаулық сақтау саласында мамандар тапшылығы...

«Қытаймен бәсекені күшейтеміз»: АҚШ пен Канада күш біріктірді

АҚШ пен Канада Қытайға қарсы тұру үшін күш біріктірді.  Бұл туралы АҚШ президенті Джо Байден Канаданың премьер-министрі Джастин Трюдомен өткізген бейнеконференциядан кейін мәлімдеді, деп...

Алматы мәйітханасының директоры ірі көлемде пара алған деп айыпталды

Алматы бойынша Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі Қалалық паталогоанатомиялық бюросының директоры Б.Әлібековке қатысты тергеу ісін аяқтады. Ол 2020 жылы мемлекеттік сатып алу бойынша қол қойылған...

Шымкентте тойханаларды мектепке айналдыру ұсынылды

Шымкенттегі банкет залдары иелеріне жергілікті билік мектеп немесе кафе ретінде жұмыс істеуді ұсынды. Коронавирус пандемиясына байланысты көптеген ойын-сауық кешендері бір жылға жуық жұмыс істемейді. "Атамекен"...

Қазақстан нарығына екі жаңа автокөлік бренді шығарылмақ

Astana Group холдинг компаниясының негізін қалаушы және президенті Нұрлан Смағұлов екі жаңа автомобиль бренді биыл ел нарығына шығарылатынын мәлімдеді. Олар - Haval және Genesis...

Зейнет жасы: Әлеуметтік кодекс тұжырымдамасы әзірленуде

Премьер-Министр Асқар Маминнің мәжіліс депутаттарының сауалына берген жауабында елімізде Әлеуметтік кодекс тұжырымдамасының жобасы әзірленіп жатқаны туралы айтылды. Қазіргі уақытта зейнетақымен қамсыздандырудың барлық үш деңгейі (ынтымақты, базалық...

Мәжілісте қатесіз жазуға қатысты құжат мақұлданды

Парламент Мәжілісінің жалпы отырысында «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне көрнекі ақпарат мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы бірінші оқылымда мақұлданды. Бұл...

Төменгі жалақы мөлшерін арттыру мақсатында Жол картасы әзірленеді – Үкімет басшысы

Премьер-Министр Асқар Маминнің мәжіліс депутаттарының сауалына берген жауабында елімізде жалақының төменгі мөлшерін арттыру мақсатында арнайы Жол картасы әзірленетіні айтылды. «Ең төмен әлеуметтік стандарттар және олардың...

6,6 млрд теңге: Орал әуежайының ғимараты жаңартылмақ

БҚО құрылыс басқармасының басшысы Әлібек Антазиевтің айтуынша, «ҚПО б.в.» компаниясы арқылы әлеуметтік инвестициялар жобасы аясында құрылыс-монтаж жұмысы басталды. Жоба бойынша терминал алаңы 4 мыңнан 10...

ШҚО-да жасанды жолмен қар көшкіні түсірілді

ШҚО Төтенше жағдайлар департаментінің мәліметінше, соңғы күндері өңірде күн жылып, жиі қар жауып тұр. Жел жылдамдығы да артқан. Таулы аймақтарда көшкін жүру ықтималдығы жоғарылады....

210 мыңға жуықтады: коронавирус жұқтырғандар саны азаймай тұр

Қазақстанда өткен тәулікте 753 адамның коронавирус жұқтырғаны белгілі болды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 68, Алматы қаласы - 93, Шымкент қаласы...

Мас күйінде көлік тізгіндеген азаматтың бас бостандығы шектелді

Өскемен қаласында алкагольді ішімдік ішіп  алып көлік тізгіндеген ер адам жазаға тартылды. ШҚО бойынша ҚАЖ департаментінің мәліметіне сүйенсек, былтыр көктемде ер адам әкімшілік жауапкершілікке...

Қасым-Жомарт Тоқаев Президент Телерадиокешенінің жаңа аппараттық-студия кешенін аралады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Республикасы Президенті Телерадиокешенінің жаңа аппараттық-студия кешенін аралап көрді, – деп жазды Берік Уәли Facebook-тегі парақшасында. «Биыл Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадиокешеніне...

Елімізде боран соғып, қар жауады – Қазгидромет

Сәрсенбі күні елімізде жел күшейіп, боран соғады, солтүстікте қалың қар жауып, оңтүстік өңірлерде тұман түсіп, көктайғақ болуы мүмкін, – деп хабарлады Қазгидромет. 24 ақпанда Қазақстан...

Oppo компаниясы ауа арқылы сымсыз қуаттау технологиясын ұсынды (видео)

OPPO компаниясы көпшілікті Oppo X 2021 құрылғыларын сымсыз қуаттаудың жаңа жүйесімен таныстырды, - деп хабарлайды EVO-RUS.COM. https://youtu.be/xALQxs1bJM0 Wireless Air Charging технологиясын Қытайлықтар MWC 2021 Shanghai көрмесінде...

Google қазақ тіліндегі аудиожазбаларды аудара бастады

Google Translate сервисі енді қазақ тіліндегі аудиожазбаларды аудара бастады, деп хабарлайды АА "NewTimes.kz". Бұл жаңарту 22 ақпанда пайда болды – 6.17.0. Айта кету керек, аудиоаударма тек...

АҚШ-та салынғанына 139 жыл болған үй алып тіркемемен жаңа орынға көшірілді (видео)

Калифорния штатындағы Сан-Франциско қаласының тұрғыны Тим Браун 139 жыл бұрын іргетасы қаланған өз үйін жаңа мекен-жайға көшірді. https://www.youtube.com/watch?v=u8l6eBUK-rM 1882 жылы салынған үй үлкен тіркемеге салынып, жүк...

«Алтын Орда» тарихына арналған киножобаға дайындық басталды

Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығы Алтын Орда тарихына арналған ірі киножобаның тұжырымдамасын әзірлеуге кірісті. Осы мақсатта кино орталығының жанынан жұмыс тобы құрылған, ол ел...

Қандасымыз Риза Әлімжанқызы – Қытай киноиндустриясының жұлдызы

Қытайдың kazakcnr.com сайтында талантымен танылған қандасымыз, белгілі актриса Риза Әлімжанқызы туралы мақала жарық көрді. Аталған мақаладағы деректерге сүйенсек, Қытайда өнерімен көрермен көзайымына айналған Риза...

Елбасы Ақан Сатаевты қабылдады

Елбасы Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» акционерлік қоғамының президенті Ақан Сатаевты қабылдады, – деп хабарлайды elbasy.kz. Кездесуде Нұрсұлтан Назарбаев тәуелсіздік алғаннан бері мемлекет әрдайым өнер саласының...

«Nur Otan» партиясының жол картасы: «Баспанамен қамту – басты назарда»

«Nur Otan» партиясы Нұр-Сұлтан, Алматы және Шымкент қалаларына арналған Жол карталарын бекітті. «Nur Otan» партиясы сайлаудан кейінгі бір ай уақыт ішінде өзінің 216 сайлауалды бағдарламасын...

Президент Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшелерін қабылдады

Мемлекет басшысы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшелері Рахым Ошақбаевпен және Қанат Сахарияновпен кездесті, – деп жазды Ақорда. «Талап» қолданбалы зерттеулер орталығының директоры Рахым Ошақбаев Президентке...

Мемлекет басшысы Каспий теңізіндегі қызметке қатысты заңға қол қойды

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне Каспий теңізінде қызметті жүзеге асыруға байланысты мәселелер бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының...