Жақсынтай ҚАЙЫРБЕКОВ, химия ғылымдарының докторы, профессор: ҰЛТТЫҚ ҒЫЛЫМ ҰЛТТЫҢ БЕДЕЛІН КӨТЕРЕДІ

Қостанай облысындағы Жангелдин ауданының тұрғындары күні бүгінге дейін Қайырбек Ысқақовты құрметпен еске алып отырады. Ол отыз жыл мұғалім болған жан. Бүгінде ол кісіден тәрбие алған шәкірттер еңбекте де, ғылымдада да еліміздің дамып, өркендеуіне өз үлестерін қосып келеді. Әйелі Мәгүлді де ауылдастары адалдығы, жанашырлығы, мейірімділігі үшін жақсы көретін. Қай жағынан да елге үлгі болған ерлі-зайыптылар отбасында 1944 жылы 16 наурызда ұл бала өмірге келіп, азан шақырып, Жақсынтай деп ат қойды. Қайырбектің балаларының болашағынан күткені көп еді. Бірақ тағдырдың жазуымен өмірден ертелеу озды. Оның әйеліне айтқан соңғы аманаты: «Мәгүл, шамаң келгенінше балаларымды оқыт. Жоғары білім алып, қатарынан қалмасын», болды. Әйелі оның сол аманатын орындады. Жақсынтай Торғай ауылындағы орта мектепті «Алтын белгімен» бітірді. Соңынан ерген бауырлары оны үлгі тұтып, ұстаздар қауымының ыстық ықыластарына бөленді. Жақсантай 1969 жылы С.К. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің химия факультетін ойдағыдай бітіріп, әскери борышын өтеп, 1971 жылы Дмитрий Сокольский атындағы органикалық катализ және электрохимия ғылыми-зерттеу институтының аспирантурасына қабылданды. Содан бері қаншама жылдар өтті. Бүгінде Жақсынтай Қайырбеков химия ғылымдарының докторы, профессор. Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің физикалық химия, катализ және мұнай химиясы кафедрасының профессоры. Оның жетекшілігімен 3 докторлық, 17 ғылым кандидаты, 1 РҺ.D ізденуші қорғалды. Жуырда ғалыммен кездесудің сәті түсіп, сұхбаттасқан едік. Енді сол сұхбатты оқырмандар назарына ұсынып отырмыз.

–  Жақа, ғылыми ізденіс жұмыс­тары төзімділікті, табан­дылықты қажет етеді. Аспирантурада жүріп сіз де сондай сыннан өткен боларсыз?
– Ғылымға білімділер, шыдамдылар келеді. Ондай сынға қарсы тұра алмай ғылымды тас­тап кеткендер де аз емес. Біздің жастық шағымыз кеңес заманында өтті ғой. Аспирантурада ғылыми жетекшім академик Дмитрий Сокольский болды. Ол ашқан ғылыми-зерттеу институты «Исследование стуруктуры и физико-химических свойств склетных рутениевых и осмиевых катализаторов» деп аталынған тақырыпты бекітіп берген соң үш жыл бойына ізденіп, кандидаттық диссертация қорғадым. Ашқан жаңалығым кейіндеу Одақ көлеміндегі өндіріс орындарында қолданылды. Кейіндеу КСРО ҒА академигі В.Каферовтың кафедрасымен және Д.И.Менделеев атындағы Мәскеу химико-технологиялық институтындағы техника ғылымдарының докторы В.Писаренкомен бірлесе жасаған жұмыстарым да халық шаруашылығының өндіріс орындарында өнімділік пен тиімділікті арттырды. Сондай-ақ Мәскеу маңындағы Долгопрудный, Болоховский, Татарстандағы Нижний Каменский, Волховский, Краснодар, Пермь облысындағы Березнихый, Башқұртстандағы Салават қалаларындағы мұнай-химия комбинаттарда, тағы басқа да өнеркәсіп орындарындағы өнімнің бір бөлігін алып, соны талдап, жаңадан катализатор енгіздім. Сондай-ақ ондағы химиялық реакция бұрынғысымен салыстырғанда анағұрлым тез жүрді және химиялық реакцияның ең тиімді бағытын да айқындап беруіме тура келді. Негізінен өндіріс орындары Ресей аумағына шоғырланғандықтан көп уақытым сол зауттармен байланысты болды. Өндіріспен тікелей байланыста жұмыс істеу менің ғылыми ізденістеріме көп пайдасын тигізді. Ал сол зауыттар бөлген қаржы біздің еңбекақымызға, зертханалық жұмыстарымызға, іс сапарларымызға толық жететін. Солай шаруашылық келісім-шарттың арқасында өзімізді өзіміз қаржыландыратынбыз.
1996 жылдың соңғы айында А.Б.Бектұров атындағы химия ғылымдары институтының арнайы комиссиясы бекіткен «Каталитический синтез гетероциклических и ароматических аминов и их практическое использование» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғадым. Бұл бір жағынан ондаған жылдар бойғы ғылыми ізденістерімнің, тәжірибемнің жинақталған қортындысы іспетті еді. Кеңестер Одағы кезінде зауыттарда ғылымға бөлінетін қаражат болатын. Қазір бұл жоқ. Былтыр Қазақстан Президенті әрбір кәсіпорын 1 пайыз табысын ғылымға бөлу керек деді. Өкінішке қарай Елбасының бұл тапсырмасы орындалмай жатыр. Қазір өндіріс орындарына барсаң басшылары ат-тонын ала қашады. Алайда ғылымда тоқтау жоқ, даму бар. Қазір де жаңа ізденістер үстіндемін. Біздің университетте он екі ғылыми зерттеу институты бар. Оның үшеуі химия факультетінде. Иә, өзіңіз айтпақшы, ғылымдағы осы жетістіктерге оп-оңай қол жеткізгенім жоқ. Өмір жолдарыма ой жүгіртсем сонау аспирантураға түскен кезден бас­тап, әйелім Мәншүк Есенәлиева екеуміз екі баламызбен он төрт жыл бір бөлмелі жатақханада тұрыппыз. Талай қиын кезеңдер басымыздан өтті. Бірақ ғылым үшін бәрінеде төзуге тура келді. Әйелім де ғылым жолында жүрген жан. Химия ғылымдарының кандидаты. Қазір Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтында оқытушы. Ұлым Алтай техника ғылымдарының кандидаты. Қызым Ақмарал Алматы технологиялық университетін бітірді, келінім Жанар шет тілдер университетін, ал күйеу балам Рус­там заң университетін бітірді.
– Жаңа академик Дмитрий Сокольский жөнінде айтып қалдыңыз. Кезінде сізге ғылыми жетекші болған екен. Алайда ұстаздардың бәрі де бірдей бола бермейді. Менің Ленинград университетінің математика факультетін бітіріп келген жолдасым: «Кейде бізге кандидат атағы барлар дәріс беретін. Сонда кейбір есептердің шығару жолдарын қанша айтса да түсінуге ауыр соғатын еді. Ал академиктер дәріс оқыса, әлгіндей есептерді оп-оңай жолдармен түсіндіретін. Сонда олардың методикасына таң қалатынбыз», – деген еді. Ал сіздің ұстазыңыз Сокольский басқалардан қандай қасиеттерімен ерекшеленетін?
– Сокольский Алматыға 1944 жылы келіп, «Техникалық химия және катализ» кафедрасын ашып, санаулы жылдар ішінде өзінің одақ көлеміндегі мектебін қалыптастырып үлгерді. Студенттердің оның кафедрасына бөлінуі оңай емес еді. Ол кісі тек өзінің сынынан өткен студенттерді ғана алатын. Бізге дәріс оқыған алғашқы күні-ақ: «Химия ауқымы кең, саласы көп, терең ғылым. Сендер үздік оқысаңдар да бүкіл химия­ны түгел біле алмайсыңдар. Сендер қазір физикалық және органикалық химияның мәнін білулерің керек. Химияның негізі солар. Ал қалғандарын солар арқылы кітаптан түсініп алуларыңа болады», – деген еді. Оның сол берген кеңесі менің ұстанымым болып қалды. Қазір мен де студенттерге солай айтамын. Шындығында химия ғылымының түбіне жету мүмкін емес.
Сокольский басқарған кафедраға оншақты студент бөліндік. Аттестаттағы химия пәні бойынша алған бағаларымызға қарап отырып, жәй сұрақтар қойды. Былай қарасаң қарапайым, көңіл аударыла бермейтін сұрақтар. Соған біраз балалар жауап бере алмай жатты. Оның үстіне орыс тіліне әлі жетік емеспіз. Ол бізге асықпай қарап отырды да: «Аттестаттарыңдағы бестік бағаларың көз қуантады. Бірақ осы бағаларыңның арғы жағында не жасырын тұр? Бұл маған әлі белгісіз. Мен студенттерді қарым-қабілеттеріне қарай екі топқа бөлемін. Бірінші топтағы студенттер категориясы емтиханға дайындық күндері барлық берілген сұрақтардың жауаптарын жаттап алады. Ал содан кейін көп уақыт өтпей жатып-ақ ұмытып қалады. Екінші студенттер тобы құр жаттамай, оқығандарының мәні мен маңызын зерделеріне тоқып алады. Олар баға үшін емес, таза білім үшін оқиды. Сондықтан да олар оқығандарын ешуақытта ұмытпайды», – деді. Сокольский студенттердің бағасына емес, зердесіне, біліміне қараушы еді. Емтиханға да сол тұрғыда қараған. Ол: «Емтихан студенттің жүйкесін жұқартады. Сынақ алып жатқан оқытушыға кейбіреулерінің кекештеніп, тұтығып, өз ойын толық жеткізе алмай қалатыны да сондықтан. Ал оқытушы жыл бойғы дәрісінде қай студенттің қарым-қабілетінің қандай екенін жақсы біледі. Емтихан кезінде студент білімін соған қарап бағалағаны жөн. Мен де кезінде сендер секілді студент болғанмын. Бір жолы емтиханға жақсы дайындалып келдім. Сұрақтардың бәріне жауабым дайын. Сол кезде екі жақты тақта болушы еді. Бір жағында студент сұрақтарға жауап беріп жатса, екінші жағындағы студент есебін шығарып жатады. Мен билет сұрақтарындағы есептің жауабын жазып, тақтаны аудитория жаққа қаратып айналдырып қойдым. Сынақ алып жатқан профессор билетіме бір, тақтаға бір қарап алып: «Дмитрий, сен не жазғансың? Мүлдем басқа есепті шығарғансың», – демесі бар ма. Тақтаға анықтап қарасам, шынында да басқа есептің жауабын жазып қойыппын. Ал билеттегі сұрақ жауа­бын жақсы білемін. Дұрыс есепті қайта шығаруыма тура келді», – дегені әлі күнге құлағымда тұр.
Ол 1970-ші жылдары Ғылым академиясынан «Органикалық катализ және электрохимия институтын» ашты. Қазір мұндай институт дүние жүзінде үшеу-ақ. Оның біреуі Ресейдің Новосібірінде, екіншісі дамыған шетелдердің бірінде, ал үшіншісі бізде. Қазір біздің институт дүниежүзіне белгілі.
Кеңестер Одағының Социалистік Еңбек Ері атағын біздің екі ғалым алған. Академиктер – Шафик Шокин мен Дмитрий Сокольский. Ұстазым табиғатында қарапайым жан. Қазіргі студенттер профессордың алдына есікті шалқалата ашып кіріп келеді. Ал біздің студент кезімізде оның алдына именіп кіруші едік. Бір жағынан бұл құрмет те еді. Ол кісі бізді өзімен теңдей көріп, ашық сөйлесетін. Ғылыми журналдарға жазған еңбектеріңді көрсетсең кейбір профессорлар секілді жәй ат үсті қарай салмай, бар зейінімен оқып, пікірін тәптіштеп айтатын. Кеше ғана институт директоры Мансұровтың қабылдауында болып, Сокольскийді есімізге алған едік. Студент кезімізде Мансұров партия мүшесі еді. Университетті бітірген жылы оны партия комитетіне қызметке алып қалған. Сокольский Ғылым академиясынан әлгі аталмыш институтты ашқан соң сол жаққа ауысты. Бірақ университетте өз саласы бойынша студенттерге дәріс оқып жүрді. Мансұров: «Бір жолы Сокольскийді студенттермен кездесуге шақырғым келді. Ғылым жолында көргені, білгені көп, өмірден түйгені мол жан ғой. Студенттер тағдырынан, тәжірибесінен тәлім алар» деген ойда болдым. Сол кезде деканның орынбасары соғыс ардагері Ысқақ Тойбаевқа осы ойымды айтқанымда: «Академик біздің шақырғанымызға келеді дейсің бе. Уақытым жоқ дей салатын шығар», – деген еді. Сонда да нар тәуекел деп, Ғылым академиясына өзім бардым. Ол жылы қабылдады. Мен: «Дмитрий Васильевич, сізбен университеттегі химия факультетінің студенттері кездескісі келеді. Уақытыңыз болса оларға ғылымдағы өз жолыңыз, тағдырыңыз жайында әңгімелеп берсеңіз», – дедім. Ол кісі көп ойланбай-ақ келісімін берді. Кездесу сәтті өтті. Студенттер неше алуан тақырыпта сұрақтар қойды. Академик бәріне тамаша жауап берді. Өнегесі мол сол кездесу олардың есінде ұмытылмастай болып қалды», – деп есіне алды.
Біздің Химия факультетінде аттары дүние жүзіне мәшһүр академиктер болды. Мысалы Сокольскийден басқа Усанович, Козловский секілділер. Бұлардың факультетте арнайы аудиторялары бар. Кеңестер Одағы кезінде біздің химия факультеті МГУ мен ЛГУ-дің факультеттерімен қатар тұратын. Біздің ғалымдар ашқан жаңалықтар солардың ғалымдары ашқаннан асып кетпесе, бір мысқал да кем емес еді.
1991 жылы Кеңестер Одағы ыдырап, тәуелсіздікке қол жеткізген кезде бұрынғы байланыстардың бәрі үзілді. Ұлттық экономиканы жаңа үлгіде дамыту қолға алынды. Алғашқы жылдар қиын болғанын жұрт жақсы біледі. Қазір жаман емес. Ғылымға аста-төк болмаса да, қомақты қаражат бөлініп жатыр. Гранттар да берілуде. Менің қазір 300 миллион теңгеге бағаланған үш бағдарлама — ғылыми жобам бар. Сондай-ақ Қытаймен де бірлескен үлкен жобаны қолға алдым.
Министрлер кабинеті жанынан құрылған «Парасат» холдингінің бастығы Бектұрғановпен де келісім-шартқа тұрғанбыз. Қазір солардың тапсырыстары бойынша тақырыптар алып, ғылыми жұмыстар жүргізіп жатырмыз. Институтта жақсы зертханамыз бар. Жақында оны аттестация­дан өткіздік. Айналып келгенде біз Сокольскийдің шәкіртіміз.
Атақты Жұбановтың екі баласы Болат пен Қайыр Ахметұлдары бар өмірлерін химия ғылымына арнап келеді. Екеуі де академик. Олар ашқан жаңалықтар қаншама. Қайырмен бірлескен ғылыми жобаларымыз арқылы өмірге бірқатар жаңалықтар әкелдік. Соның бірі –көмір қоспаларын катализдеу арқылы өмірге экологиялық таза жанатын отын әкелдік. Ал Қайрекең менің докторлық еңбегіме кеңесші болған.
– Бұрын студенттер ірі өндіріс орындарында іс-тәжірибеден өтіп тұратын. Ал қазір ше?
– Қазір біздегі мұнай зауыттары шетелдіктердің қолында. Мысалға Шымкент мұнай өңдеу зауытының жұмыстарына қытайлықтар иелік етуде. Бұрын зауыт басшылары бізбен тығыз байланыста болатын. Біз онда ғылыми жұмыстар жүргізетінбіз. Қазіргі басшыларының бізбен ісі жоқ. Өз тарапымыздан зауытта ғылыми жұмыстар жүргізуге ұсыныстар жасадық та. Өкінішке қарай, олар көңіл қояр емес. Кеңес өкіметі кезінде жоғары курс студенттерін сонда өндірістік тәжірибеден өтуге алып барушы едік. Тіптен студенттер кез келген зауытта тәжірибеден өтетін. Қазір ешқайсысы студенттерді қабылдағысы келмейді. Кейбірі әке-көкелеп жалынғанда ғана амалдарының жоғынан өткізіп жатыр. Ал студенттерге білімдерін өндірісте жетілдіру үшін тәжірибеден өту ауадай қажет. Бізде мұнайдан өнім алудың көптеген әдістері жасалынған. Қазір Атырауда мұнайдан бензол, толуол алатын жаңа зауыт салынып жатыр. Ал оның химиялық технологиясын біздің ғалымдар баяғыда-ақ жасап қойған. Соны бізден сұрап жатқан жан бар ма? Бұрын Ресейдегі зауыттар өздері сұрап алатын. Олармен жұмыс істеу әлдеқайда жеңіл еді.
– Тәуелсіздіктің алғашқы қалыптасу жылдарындағы қиыншылықтарға байланысты көптеген жастар ғылымнан кетіп қалды. Соңғы он жылда экономикамыз аяғынан тұрып, еңсемізді көтеріп алдық. Дамыған елу елдің құрамына кірдік деп отырмыз. Қазір жастардың ғылымдағы орны қай деңгейде?
– Ғылымға жастардың келу проблемасы әлі де бар. Қазір қоғамның бұл саласында жас шамалары жетпістің ар жақ бер жағындағылардың, алпыс, елудегілердің үлес салмағы басым. Бұдан жастар мүлдем аз деуге болмас. Құдайға шүкір, ғылым жолына түскен жастар бар. Бұрын жастар кандидаттық, содан кейін докторлық қорғайтын еді. Екеуінің арасында сегіз, он жылдай уақыт тағы да ізденуге кететін. Бұл уақыттың ғылыми тұрғыдан дамуға ролі зор еді. Кеңестік кезеңде қай мекемеде де, қай ортада да, ғалымдарды құрметтеуші еді. Мен жуырда бір газеттен мынандай бір күлдіргіні оқыдым. Біреу біреуден: «Қашан оқу жүйесі түзеледі?», – деп сұраса екіншісі оған: «Мектеп мұғалімдері мен жоғары оқу орындарының оқытушылары «джиппен» жүрсе, ал оқушылар мен студенттер көшенің тасымал көліктерімен жүрген кезде ғана түзеледі», – деп жауап беріпті. Күлеміз-ау тағы. Езу тартқызатын осы бір күлкінің астарында ащы шындық жатқан жоқ па?
Қазір студенттердің біразы университетке «джипке» мініп келеді. Олар жаяу жүрген оқытушыны менсінеді дейсіз бе?.. Сәлем бермек түгілі көздерінің қырын да салмайды. Ал мектептің мұғалімдерін алып қараңыз. Болмашы жалақымен ілініп-салынып жан бағып жүр. Біз бала кезімізде мұғалімдердің алдын кесіп өтпей, бас киімімізді алып, сәлемімізді беріп тұрушы едік. Міне, шәкірттің ұстазға деген құрметі. Тек оқушылар ғана емес, елдегі үлкен-кішінің бәрі құрмет көрсетуші еді ғой. Ал қазіргі оқушылар мен студенттер ұстаздарына осындай құрмет көрсетіп жүр ме? Иә, деп кесіп айта алмаймын. Неге? Өйткені мұғалімдер мен оқытушылардың бекітілген статусы жоқ. Қазір кімнің статусы керемет! Банкирдің! Бизнесменнің! Әкімдердің! Қолдарында биліктері барлардың! Ал соларды дайындап жатқандар кімдер? Мұғалімдер мен оқытушылар ғой. Айта берсек, қазір профессор дегеннің өзі елеусіз жәй адам болып қалды. Бұрын тұлға еді. Ана бір жылдары кім болса сол ақшасымен кандидат, докторлық қорғаған жоқ па? Қазір сондай ғылыми атағы жоқ әкімдер бар ма екен, сірә? Былтыр кандидаттық қорғаса, биыл докторлық атақты қорғап жатқаны. Сондайлар ғылыми атақ алып алған соң: «Өй, докторлық қорғау деген түк те емес екен. Ғалымдарың сегіз, он жыл өмірім ізденумен өтті деп босқа көки береді екен ғой», – деп танауларын көтеріп шыға келгендерін қайтерсіз. Осыдан кейін ғылымда қандай қадір қалады? Экономика, заңгерлік, қала берді медицина саласында да сондайлардың шығып жатқанын мен айтпасам да, жұрт жақсы біледі. Бұл қоғамды жайлаған әлеуметтік кеселден құтылмасақ ұлттық ғылымның қадірін тіптен кетіреміз. Ондайлар тек математика, физика, химия саласында ғана жоқ деуге болады.
Ауызды қу шөппен сүрте беруге де болмас. Соңғы үш-төрт жылда ғана ғылым жүйесі жолға қойыла бастағандай. Гранттар бөлінуде. Ғылыммен айналысуды жаны сүйген жастар аз да болса келіп жатыр. Тек айлықтары аз. Тіптен банкілердің еден сыпырушыларының айлығымен салыстырғанда төмендігі көзге ұрып тұрады. Ең көп алатыны 100 мың теңге ғана. Қанша дегенмен адамды тұрмыс билейді. Ал тұрмыс жалақыңа тікелей байланысты. Қазір баяғы академикалық жүйе жоқ. Ондаған ғылыми-зерттеу институттарын университеттерге бөліп беріп жатыр.
Бұрын аспиранттардың өз алдарына бөлек жатақханасы болатын. Аспирантурада жүргенімде ҒА-ның 7 шағын аудандағы жатақханасында тұрдым. Жеке пәтерге он төрт жылдан соң қолымыз жетті. Сол жатақханада тұрған аспиранттардың бәрі қазір үлкен ғалымдар. Олар осы күнге дейін бойларындағы таланттарын ғылымға беріп келеді. Қазір аспиранттарға ондай жатақхана берілмейді. Ал пәтер жалдап тұру қалталарына ауырлық қылады.
– Жақа, ғылымның негізі мектеп қабырғасында қаланады. Сіздер университет студенттеріне, магистрлерге арнап оқулықтар жазасыздар. Әрине оның да өзіндік қиындықтары бар болар. Дегенмен мектеп оқулықтарына көңіл бөліп көрдіңіз бе?
– Оқулық жазу аса жауапкершілікті қажет ететін жұмыс. Екі шәкіртімді қатыстыра отырып, химия технологиясы бойынша студенттерге арнап оқу құралын жаздым. Бір жылда емес, иінін қандырғанша бірнеше жыл өтті. Бұл менің жиырма жыл бойына ізденіп, дәріс оқып жүрген тақырыбымның жиынтығы. Облыс орталықтарындағы жоғары оқу орындарының бәрі баспадан шыққан бойда алып кетті. Оқытушылардан, студенттерден жақсы лебіздер естіп жатырмын. Өткен жылы министрлік оны оқулық етіп бекітті. Былтыр Бурабайға барып, бір үйде қонақта болған едім. Сол үйдің қыз баласы Көкшетаудағы университетте оқиды екен. Мені танитын болып шықты. Студентті алғаш көріп отырғаным сол. «Ағай, сізді «Химия технология­сы» оқулығыңыз арқылы білемін. Қарапайым тілмен өте түсінікті етіп жазғансыз», – деді. Демек еңбегімнің зая кетпегені ғой. Ал біреулер ана кітапты, мына кітапты шала-пала парақтап, бір жылға да жеткізбей оқулық жаза салады. Нәтижесінде шикі болып шығады.
Оқулық жазу үшін әуелі тақырыпты толық түсініп алу керек қой. Лексикалық қорымызға шетелден енген ғылыми терминдерді аударуға болмайды. Бұл бүкіл дүние жүзінде қалыптасқан жағдай. Біздегілер соларды тыраштанып, аудара бастады. Неше түрлі аудармашылар шықты. Онысы дәл мағынасын бере алмайды. Бұл университеттердің қазақ топтарына елеулі қиындықтар туғызуда. Ал біз барлық терминдерді сол күйінде қалдырсақ, ертеңгі күні орысша, ағылшынша, немісше оқығанда да түсінікті болар еді. Біз бұрын университетте орысша оқыдық. Кейін ағылшын тілінде жазылған ғылыми еңбектерді оқығанымызда түсіну аса қиынға түскен жоқ. Өйткені терминдер бірдей. Бізде Немеребай Нұрахметов деген ғалым бар. Химия оқулығын жазып жүр. Университетте факультеттің қазақ тобы ашылған соң олар әуелі орыс тіліндегі оқулықтарды аударған. Содан оқулық жазудан тәжірибе жинақтады. Кейін аудармай өздерінше жазатын болды. Оқулықтары тәп-тәуір. Міне бұл үлкен дайындықтың жемісі.
Әр істің ірге тас тұғыры болу керек қой. Бізде оқулық жазуда осы жағы кемшін соғып жатыр. Тіптен жоқ деуге де болады. Мен айтар едім, бізде «Қазақ тілі» мен «Қазақ әдебиетін» жазу ғана жолға қойылған шығар. Ал «Қазақ тарихы» талап деңгейінен шықпайды. Министрліктен жазыңдар деген нұсқау түсісімен анау да, мынау да жапа-тармағай жанталасып іске кіріседі. Әйтеуір бірдеңе етіп жазып, қаламақысын алып қалу.
Менің балаларым кеңестік кезеңде жазылған оқулықтармен мектепті бітірді. Ал немерем бас­тауыш сыныпқа барған кезде, оқулықтарын ашып көріп едім, шалқамнан түсе жаздадым. Бір мектепте бастауыштың өзі бірнеше сыныптан тұрады. Солардың бірі «Атамұрадан» шыққан оқулықтарды пайдаланса, бірі «Алматы» баспасынан шыққандарды оқып жатыр. Екі баспаның оқулықтарын салыстырып көрдім. Бір тақырып екеуінде екі түрлі жазылған. Айтарлықтай айырмашылықтары бар. Кеңес өкіметі кезіндегі оқулықтардың бәрі бірдей болатын еді. Балалардың бәрі бірдей білім алатын. Мектепке барып мұғалімдерден «Неге бұлай?» десем, олар: «Бізге осылай нұсқау берілген», – дейді. Несін жасырамыз, біз кеңес өкіметінде шыққан оқулықтарды әлі қолданамыз. Одан ақи-тақи кеткен жоқпыз. Университеттің өзінде де оқулық жазғыштар бар. Ана саладан да, мына саладан да. Дәрісіңе пайдаланайын десең кәдеге асар түрі жоқ. Әр кітаптан қойыртпақ көшірме.
Мамандығым басқа болса да, әдеби шығармаларға да ауық-ауық ден қойып отыратын әдетім бар. Кейде Абайдың өнегелі өлеңдері мен Конфуцийдің даналықтарын қайталап оқып отырамын. Күнделікті газет-журналдарға қарап отырып өзім келісе алмайтын жайларға да кездесіп қаламын. Сол ақпарат құралдары елге белгілі тұлғаның «Туған күні…» деп жазып жатады. Негізінде «Туылған күні» деп жазған дұрыс секілді. Неге? Өйткені тұлғаны анасы туады. Түріктің Әзиз Несин деген сатирик жазушысы болған. Шығармаларын түгел оқып шыққанмын. Оның бір әңгімесінде екі адам сөйлесіп отырады. Солардың бірі қабырғада ілулі тұрған суреттерге қарап: «Анау пәленше мамырдың он екісі күні туды деп бес монография жазған. Ал мынау оны он екісі емес, он үші күні туды деп алты монография жазған. – Тағы бір ғалымның суретін көрсетіп, – ал мына ғалым оны он екісінде де емес, он үшінде де емес, он екісінен он үшіне қараған түні туды деп аналардан да санын асырып монография жазды», – дейді. Сонда қасында отырған кісі: «Сонша монография неге керек?», – деп таңданған. Анау: «Сен мұны түсінбейсің, бұл ғылым», – деген екен. Сол секілді бізде де мұндай жазғыш ғалымдар бар.
Бізде қазір студенттердің ағылшын тобы да бар. Ашылғанына көп уақыт бола қойған жоқ. Бірақ менің соған көңілім тола қоймайды. Былтыр бір жиында: «Осы біз ағылшынша оқытамыз деп студенттердің миын ашытып алмаймыз ба? Ең бастысы, олардың санасына химия ғылымының мәні мен маңызын түсіндірсек, кейін өздері-ақ әрі қарай алып кетеді ғой», – деп едім. «Е,е онда тұрған не бар. Үйтіп, бүйтіп дәріс оқырмыз», дегендер болды. Ағылшын тілінде ауызекі сөйлеу бар да, пәндегі тақырыпты студент санасына толық жеткізу бар ғой. Дәріс оқу оңай емес. Иә, шет елдерде тәжірибеден өтіп келгендер бар. Бірақ орта болмаған соң дәріс оқуды бірден алып кету қиын. Мен өзім орыс тілін бір кісідей-ақ білемін. Соның өзінде дәріске мұқият дайындалмасам өз көңілім өзіме толмайды. Мына академия жүйесінде істеген ғалымдар, университетке келіп бірден оқытушы болып кете алмайды. Оқытушы шеберлігі де жылдармен қалыптасатын іс. Бір тақырыптағы дәрісті жан-жақты игеру үшін кемі үш жыл уақыт керек. Бұл ғылыми түрде дәлелденген.
Қысқасы біз мектепке болсын, жоғары оқу орындарына болсын, оқулық жазуда әлі қалыптаса қойған жоқпыз. Әлі де орыстардан үйренуіміз керек. Оны бірден лақтырып тастауға болмайды. Қалай айтқанда да кеңес өкіметінің ғылымы басқалардан кем болған жоқ. Сол ғылыммен ғарышты да өзге алпауыт елдердің алды болып игерген жоқ па. Америкалық ғалымдар кеңестік оқу жүйесіне тәнті болған.
Біздің университет басқалардың алды болып PҺ.D дайындап жатырмыз. Ал Ресей бұны енді-енді ғана қолға алуда. Студенттерді төрт, бес жыл оқытып бакалавр дипломын береміз. Қазір бұл дипломмен кез келген мекеме не компания жұмысқа ала бермейді. Міндетті түрде магистратура бітіруің керек. Өйткені бакалавр бітіргендерге толық қанды жоғары білім иесі емес деп қарайды. Статусы бекімеген. Магистратураны да кез келген бакалавр бітіргендер оқи бермейді. Оған түсушілердің саны шектеулі. Біз бакалавр бітіргендерді зертханаға жұмысқа аламыз. Білімдері жоғары емес деп еңбекақысы да төмен беріледі. Ал бұрын төрт жылдық инс­титутты бітіргендер білдей инженер, білікті дәрігер т.б. мамандық иелері болатын. Аспирантураға түсіп, ғылыми атақ қорғайтын да. Тіптен сол дипломмен министр де болатын. Ал қазіргі жүйе мүлдем басқа. Бакалавр, магистр сатыларынан өтпесек шетелдер дипломымызды қабылдамайды деген уәж бар. Сонда бізден оқығандардың бәрі шетелдерде қызмет ете ме? Біз жастарды өз елімізде еңбек етеді деп тәрбиелеп жатырмыз ғой. «Көш жүре түзеледі» демекші әлі бұл жаңаша оқыту жүйесінің олқылықтарын орнына келтіріп, қалыптастырып аларымыз анық. Иә, ол үшін уақыт қажет. Тағы бір айтарым ұлтты тілі мен салт-дәстүрі әлемге әйгілі етсе, ұлттық ғылым ұлттық экономиканы дамытып қана қоймай, ұлттың беделін де көтереді.

 Сұхбаттасқан  Көлбай АДЫРБЕКҰЛЫ  

Редакция таңдауы

Мемлекет басшысы көрсеткен 7 басымдық

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев VII шақырылымдағы Парламенттің бірінші сессиясында Мәжілістің қызметке кірісуі еліміз үшін символдық мәні бар екі оқиғамен тұспа-тұс келіп отырғанын айтты. Оның...

Қаржы пирамидасынан қашанғы опық жейміз?

2020 жылы елімізде қаржы пирамидаларының саны күрт өсіп, қа­тарына адам қосу арқылы жүретін «бизнестен» келген залал он есе артқан.  Елімізде ең алғашқы қаржы пирамидасы...

Дәурен ҚУАТ: Жер сатылмайды, бірақ оны тиімді пайдаланудың тетігін жасау керек

Дәурен ҚУАТ, «Қазақ әдебиеті» газетінің бас редакторы, Жер комиссиясының мүшесі – Дәурен мырза, Жер комис­сия­сы­ның мүшесі екеніңізді білеміз. Осы комиссия құрамына өзіңізді ша­қырғанда ойыңызға не келді? –...

Мінсіздік теориясы немесе жақсылардан жаттық іздеу надандығы хақында

Неге екенін кім білсін, қазақ жылқы се­кілді «тістеп сүйеді» деген сөздің жаны бар. Бұл ретте де «Қазақтың өлісінің жаманы жоқ, тірісінің өсектен аманы жоқ»...
anshy

«Онда тұрған ештеңе жоқ». Африкада аң аулап жүрген қазақ өз әрекетін түсіндірді (видео)

Африкада мылтықпен аң аулап жүрген қазақстандықтардың видеосы әлеуметтік желіде кеңінен тарап, қызу...
tabyldy

Шығыс Қазақстанда жоғалған 5 жасар бала табылды

Шығыс Қазақстан облысының полицейлері жоғалған 5 жасар баланы тауып, ата-анасына қайтарды. ШҚО Полиция...
kuat hamitov

Қуат Хамитов келесі жекпе-жегі туралы ресми мәлімдеме жасады

Қазақстандық файтер Қуат Хамитов (20-7-1) келесі жекпе-жегіне дайындықтың басталғанын хабарлады, деп жазады...

Жаңалықтар

«Онда тұрған ештеңе жоқ». Африкада аң аулап жүрген қазақ өз әрекетін түсіндірді (видео)

Африкада мылтықпен аң аулап жүрген қазақстандықтардың видеосы әлеуметтік желіде кеңінен тарап, қызу талқыланған болатын. Батыр Сейкенов есімді қазақстандық азамат өз әрекетін түсіндіріп, видеоүндеу жасады....

Шығыс Қазақстанда жоғалған 5 жасар бала табылды

Шығыс Қазақстан облысының полицейлері жоғалған 5 жасар баланы тауып, ата-анасына қайтарды. ШҚО Полиция департаменті баспасөз қызметінің мәліметіне сүйенсек, 16 сәуір күні сағат 16:30 шамасында Глубокое...

Қуат Хамитов келесі жекпе-жегі туралы ресми мәлімдеме жасады

Қазақстандық файтер Қуат Хамитов (20-7-1) келесі жекпе-жегіне дайындықтың басталғанын хабарлады, деп жазады Prosports.kz. «Ресми! Біз келесі кездесуге дайындықты бастадық! Күні мен орнын жақын арада хабарлаймыз...

Ресейлік сериал кейіпкері: «Қазақтар бізді Алжирде аштықтан құтқарды»

Әлеуметтік желіде ресейлік сериалдан үзінді таралып, қызу талқылануда. Онда сериал кейіпкері, орыс әйел жанындағы құрбысына Алжир лагері жайлы әңгімелейді. «Сен Алжир жайлы естіп пе едің? Ол...

Алматы облысында табытқа әйелдің фотосын салып кеткен күдікті табылды (видео)

Алматы облысында әйелдің фотосы салынған шағын табыт табылды. Әлеуметтік желіде таралып, қызу талқыланып жатқан жағдайды қазір облыстық полиция департаменті тергеу үстінде. Табыт ішіндегі фотода бейнеленген...

Жамбыл облысында жоғалған әйелді іздеген құтқарушының өзі табылмай жатыр

Жамбыл облысында екі айдан бері із-түссіз жоғалып кеткен Гүлдана Санақбайды Тасөткел су қоймасынан іздеп жатқан сүңгуірдің өзі он төрт күннен бері табылмай жатыр. Бұл...

Елорда тұрғыны «BMW X5» автокөлігімен 4 жасар баланы қағып, мерт қылды

Нұр-Сұлтан қаласының тұрғыны «BMW X5» көлігімен 4 жасар сәбиді қағып, мерт қылды, деп хабарлайды қалалық Полиция департаментінің баспасөз қызметі. «16 сәуір күні сағат 19.21-де 102...

«Тапсырыспен адам өлтіру» деген жазуы бар көліктің иесі халықтан кешірім сұрады (видео)

Нұр-Сұлтан қаласында көлігінде «Тапсырыспен адам өлтіру» деген жазуы бар ер адам ұсталды, деп хабарлайды ҚазАқпарат Нұр-Сұлтан қаласы полиция департаментінің баспасөз қызметіне сілтеме жасап. Көлік бүгін...

Целиноград ауданында су тарифі төмендетілді

ҚР "Табиғи монополиялар туралы" Заңына сәйкес "Целиноград Су Арнасы" ШЖҚ МКК-ы Жаңа жол, Приречный, Шұбар, Жайнақ, Қызылсуат (Қызылсуат 1 және Қызылсуат 2), Қаратомар, Талапкер...

Африкада аң аулап жүрген қазақтардың видеосы елдің ашуына тиді (видео)

Әлеуметтік желіде "Қазақтар Африкада да аң аулап жүр" деген тақырыпта видео тарады. Видеода екі қазақ азамат және басқа да шетелдік аңшылар жираф атып алғаны...

Әлемдік паспорт индексі бойынша Қазақстан қай деңгейде?

«The Henley Passport Index» әлемдік мемлекет азаматтарының төлқұжат рейтингін жариялады. Онда Қазақстан 69 орында тұр. Азаматтардың жүріп-тұру еркіндігіне негізделген елдер классификатор болып табылатын атаулы компания...

Африкада аштық пен ауру қаупі төніп тұр

Африкада 100 миллионнан астам адам азыққа зәру. Бұл туралы Түркияның ТРТ арнасы мәлімдеді. Мәліметке сәйкес, Африкада 100 миллионнан астам адам «апат деңгейінде» азық тапшылығына ұшырап...

Балқаш қаласы маңында ұшақ құлады

Балқаш қаласының авиациялық оқу орталығында СУ-30 СМ көпфункционалды жойғыш ұшағы апатқа ұшырады. Бұл жөнінде Қорғаныс министрлігінің баспасөз қызметі хабарлады. Хабарламада 2021 жылғы 16 сәуірде сағат...

Елордада 600 мың тұрғын вакцина алса, вирусты жұқтыру қаупі болмайды

Қазір бізде 49 мың адам бірінші компонентпен вакцинацияланды. Осылайша 50 мың адам 1 мамырға дейін иммундалған болады, – деп хабарлады Нұр-Сұлтан қаласы әкімдігінің ресми...

Шымкенте дәрігерлер кеңірдегіне түйреуіш тұрып қалған сәбиді аман алып қалды

Шымкент қаласында дәрігерлер кеңірдегіне түйреуіш тұрып қалған үш айлық сәбидің жанын сақтап қалды,-деп хабарлайды KAZ.NUR.KZ. Тыныс алу жолдарына әлдене тұрып қалған сәби ауруханаға жеткізілген. Сәбиді...

Партия бағдарламасының сапалы орындалуын жастар да бақылай алады

Павлодарда «Nur Otan» партиясының Сайлауалды бағдарламасының 12 бағыты бойынша қоғамдық кеңестердің төрағалары мен құрамы бекітілді. 16 сәуірде өткен «Nur Otan» партиясы Павлодар облыстық филиалы Саяси...

Елімізден екі айдың ішінде 3,4 мың адам біржола көшіп кеткен

2021 жылғы қаңтар-ақпанның қорытындысы бойынша елімізге 1398 адам келіп, 3422 адам біржола көшіп кеткен. Бұл туралы Ұлттық статистика бюросы көші-қон қызметі органдарына сілтеме жасап...

Мархабат Байғұт: Елге қызмет етсем дейтін азаматтар қатарға қосылды

– Өте-мөте өркениетті, аса алпауыт саналатын Америка Құрама Штаттарында баяғы замандарда саяси партиялар бірталай болған көрінеді. Осы жағдайды онша жақтырмаған жалғыз жазушы Марк Твен:...

Қоғамдық кеңестер бюджет қаражатының тиімді және ашық жұмсалуын қадағаламақ

«Nur Otan» партиясы Батыс Қазақстан облыстық филиалының төрағасы, облыс әкімі Ғали Есқалиевтің төрағалығымен облыстық партия филиалының Саяси кеңесінің Бюро отырысы өтті. Отырыс барысында «Nur Otan»...

«Nur Otan» партиясы жанындағы Жас депутаттар корпусын Елнұр Бейсенбаев басқарады

«Nur Otan» партиясында Мәжілістің және барлық деңгейдегі мәслихаттардың 600 жас депутатынан тұратын Корпус құрылды. Нұротандық жас депутаттар жастарды қолдау және заң шығару процесінде олардың...

Елімізде екі әуежай уақытша жабылады

Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі әуежайларды дамыту және жаңғырту мәселелері жөнінде кеңес өткізді, деп хабарлайды KAZAKHSTAN TODAY. Кеңесте Шымкент, Орал, Өскемен, Үржар және Үшарал қалаларындағы...

Оңдасын Оразалин: Қоғамдық кеңесте жастарға басымдық берілуі тиіс

Ақтөбе облысының әкімі Оңдасын Оразалиннің төрағалығымен өткен «Nur Otan» партиясы облыстық филиалының Саяси кеңесі Бюросының отырысында Өңірлік қоғамдық кеңестердің төрағалары мен құрамы бекітілді. Отырыс барысында...

Ұстаз бақыты – шыңдаған шәкірті

Адам баласының жүрегінде қадір тұтып, құрметтейтін екі ұғым болса, соның бірі – ұстаз. «Ұстаз» ұғымы ұлтымыз үшін қашан да қасиетті, қадірлі болған. «Ұстаздан тәрбие...

Алматыдағы көпқабатты үйдің тұрғындары Қайрат Нұртастың үстінен шағым түсірді

Әнші Қайрат Нұртастың басы тағы дауға қалды. Бұл жолы әнші Алматыдағы тұрғын үй кешенінің паркингінде бөтен орындарды иеленген, - деп хабарлайды zakon.kz. Zakon.kz сайтының редакциясына...

86 жастағы Қарағанды тұрғыны коронавирусқа қарсы вакцина алды

Қарағанды облысы Бұқар Жырау ауданы Ботақара кентінің тұрғыны Қанат Жұмашұлы өз өңірінде алғашқылардың бірі болып коронавирусқа қарсы екпе алған. Ақсақал өзін және жақындарын індеттен...

Қарағандыда қоғамдық кеңестердің құрамы бекітілді

"Nur Otan" партиясының Қарағанды облыстық филиалы Саяси кеңесі Бюросының отырысында сайлауалды бағдарламаның іске асырылуын бақылауды қамтамасыз ететін өңірлік қоғамдық кеңестердің төрағалары мен құрамы бекітілді. Онлайн-режимде...

Мешіт терезесін сындырып, садақа жәшігінен ақша ұрлаған күдікті ұсталды

Жамбыл облысында мешіттегі садақа жәшігінен ақша ұрлаған күдікті ұсталды, – деп хабарлайды Polisia.kz. Т.Рысқұлов аудандық полиция бөліміне Көкдөнен ауылының мешіт имамы xабарласып, түнгі уақытта...

80 жастағы зейнеткерді полицейлер екі рет ажалдан арашалап қалды (видео)

Түркістан қаласының 80 жастағы тұрғыны учаскелік полиция инспекторларына екі рет құтқарылған өмірі үшін алғыс білдірді. Бұл туралы Polisia.kz бағдарламасының кезекті шығарылымында айтылды. Райхан Құрбанбаева Түркістанда тұрады....

Жантүршігерлік қылмыстың құрбаны Аяжан Еділова Талдықорғанда жерленді

Алматыда болған жантүршігерлік қылмыстың құрбаны Аяжан Еділованы Талдықорған қаласында жерледі. Қазақпарат агенттігінің хабарлауынша, бұл ақпаратты марқұмның бауыры Алмат Мүліков растады. «Бүгін, 16 сәуірде Талдықорғанда жерленді», -...

Даниал Ахметов: Кеңестердің жұмысы азаматтардың өтініштеріне негізделеді

Шығыс Қазақстан облысы бойынша «Nur Otan» партиясының сайлауалды бағдарламасын орындалуын қадағалайтын 12 өңірлік қоғамдық кеңестің құрамы бекітілді. Партия Лидерінің алға қойған міндеттерін ескере отырып, ең...

Кадыр түнінде мешітке жиналуға рұқсат па? – Бас мүфти жауап берді

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы «Қадір түні мешіттерге жиналуға бола ма?» деген сұраққа жауап берді, деп хабарлайды ҚазАқпарат. Оның...

Жаңаөзендік әйел 16 жастағы ұлын миы шайқалғанша ұрып-соққан

Жаңаөзен қаласында анасы баласын миы шайқалғанша ұрып-соққан. Енді ол ата-ана құқығынан айырылыуы мүмкін. Бұл туралы "Лада" басылымы хабарлады.  Басылымның дерегінше, оқиғаның мән-жайын қалалық аурухана дәрігері...

Қазақстанда -12 градусқа дейін аяз болады

«Қазгидромет» 17-19 сәуірге арналған ауа райы болжамын жариялады. Алдағы 2-3 күнде Қазақстанда -12 градусқа дейін аяз болады. Метеорологтардың мәліметінше, еліміздің басым бөлігінен атмосфералық ауа ағынының әсерінен...

Жамбыл облысында сайлауалды бағдарламалардың орындалуын 10 қоғамдық кеңес бақылауға алады

Жамбыл облысындағы «Nur Otan» партиясының сайлауалды бағдарламасын жүзеге асырудың Жол картасының орындалуын жаңадан құрылған 10 қоғамдық кеңес бақылайтын болады. Бұл туралы облыс әкімі, «Nur Otan» ...

Америкалықтар асырап алған қазақ баласы Қазақстаннан туған ата-анасын іздеуде

Ной Сак Маршалл Қазақстанда туған, екі жасында оны америкалықтар асырап алған. «Менің атым – Ной (туғанда Каримов Сұлтан Үмітұлы деген аты-жөні болған). Мен 1999 жылғы...

Атырау қаласының тұрғынынан бір тоннаға жуық бекіре тәркіленді

Атыраулық полицейлер арнайы операция барысында бір тоннаға жуық бекіре балығын тәркіледі, деп хабарлайды Polisia.kz. Атырау облысы ПД 15 сәуірде "Бекіре-2021" арнайы операциясының нәтижесінде Атырау...

Түркістан: 12 қоғамдық кеңес сайлауалды бағдарламаны жүргізуге белсенді қатысады

Түркістанда «Nur Otan» партиясы Түркістан облыстық филиалы Саяси кеңесі бюросының мәжілісі өтті. Мәжіліске Түркістан облысының әкімі, партияның облыстық филиалының төрағасы Өмірзақ Шөкеев төрағалық етті. Күн...

Түркістан музыкалық драма театрының директоры тағайындалды

Түркістан қаласы әкімдігінің "Мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі" басшысының бұйрығымен Түркістан музыкалық драма театрының директоры қызметіне Көпбасарова Айнұр Сайлаубайқызы тағайындалды. Бұл туралы Түркістан қаласы әкімінің...

CureVac вакцинасы жасөспірімдер арқылы сынақтан өтеді

СureVac неміс вакцинасы жасөспірімдер арқылы сынақтан өтпек,-деп хабарлайды Хабар 24. Клиникалық сынаққа 12-17 жас аралығындағы 40-қа жуық Перу мен Панамалық жасөспірім қатысады. Бұған дейін неміс...

Әсел Қалиева: «Мыстан» сериалына түскеннен кейін ешкіммен сөйлескім келмей қалды

Өткен жексенбі 11 сәуір күні «Мыстан» веб-сериалының соңғы кадрлары түсірілді. Бұл Salem social media мен ARTDealers компаниясының бірінші ортақ жұмысы. Түсірілім жұмыстарының басқа жұмыстарға...

Белгілі журналист «Cамұрық-Қазына» АҚ Қоғаммен байланыс жөніндегі директоры болып тағайындалды

«Самұрық-Қазына»  ұлттық әл-ауқат қорының қоғаммен байланыс және маркетингтік коммуникациялар жөніндегі директоры болып Марат Мұхамедсалиев тағайындалды. БАҚ және PR саласында 1996 жылдан бастап жұмыс істейді. Әр...

Жол бойында төбелес шығарған жүргізушілерге қатысты қылмыстық іс қозғалды

Елордадағы жол бойында болған төбелес үшін жүргізушілер жазаланды, – деп хабарлады Нұр-Сұлтан қаласы Полиция департаменті. Мониторинг барысында Бөгенбай батыр даңғылы бойында «Газель» және «Мерседес» маркалы...

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің жаңа төрағасы тағайындалды

Президент Жарлығымен Марат Ахметжанов Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы лауазымына тағайындалды. Бұл туралы Ақорданың ресми сайты жазды. Марат Ахметжанов 1964 жылы 22 желтоқсанда дүниеге...

Отандық кинематографтар шетелдіктермен бірлескен 3 фильм түсіріп жатыр

Мәдениет және спорт вице-министрі Нұрғиса Дәуешов мәліметінше, шетелдік және халықаралық кинокомпаниялар біздің еліміздің кино нарығына қызығушылық танытуда. Қазақстандық кинематографтар шетелдік әріптестерімен бірлескен 3 жобаны қолға...

Алик Шпекбаев қызметінен босатылды

Мемлекет басшысының Жарлығымен Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев Қазақстан Республикасының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің) төрағасы лауазымынан босатылды. Бұл туралы Ақорданың баспасөз...

Жұмысын дұрыс атқармағаны үшін «ҚазАвтоЖол» ҰК» АҚ басшысы қызметінен босатылды

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметке республикалық және жергілікті жолдардың жағдайын жақсарту жөнінде кешенді шаралар қабылдауды тапсырды. Бұл туралы ҚР Президентінің баспасөз хатшысы Берік Уәли Facebook-тегі...

Басты мақсат – партияның Сайлауалды бағдарламасын сапалы іске асыру

Облыс әкімі, «Nur Otan» партиясы Алматы облыстық филиалының төрағасы А.Баталовтың төрағалығымен облыстық Саяси кеңес Бюросының отырысы өтті. Күнтәртібіндегі бірқатар сұрақ бойынша Бюро мүшелерінің дауыс беруімен құжаттар,...

«NurOtan»: партиялық бастамаларды жүзеге асыру үшін 9 кеңес құрылды

Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің ректоры Такир Балықбаев білім мен ғылымды дамыту жөніндегі өңірлік кеңесті басқарды. Кеңес құрамындағы 5 нұротандық – осы саланың...

Ақын Есенғали Раушанов дүниеден өтті

Қазақтың аса көрнекті ақыны, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Есенғали Раушанов дүниеден өтті. Қайғылы хабарды ақын Ақберен Елгезек Facebook желісіндегі парақшасында жеткізді. Ол 1957 жылы 5...

Өткен тәулікте 2700-ге жуық адамнан коронавирус анықталды

Қазақстанда өткен тәулікте 2656 адамнан коронавирус инфекциясы анықталды, – деп хабарлайды coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 601 Алматы қаласы - 673 Шымкент қаласы -...

Қазақстандық боксшы қыз Франция чемпионын нокдаунға түсірді

Қазақстандық Айшагүл Елеубаева Польшаның Кельц қаласында өтіп жатқан бокстан жастар арасындағы әлем чемпионатындағы алғашқы жекпе-жегін өткізді. Айшагүл өзінің француз қарсыласын төрт рет нокдаунға түсірді,...

Ақмола облысында жедел жәрдем көлігіне студенттер оқ атқан

Облыстық Полиция департаментінің мәліметінше, Щучинск қаласында жедел жәрдем автокөлігінің терезесін зақымдағандарды анықтау бойынша жедел-іздестіру шаралары жүргізілді. Нәтижесінде 17 жастағы күдікті мен оқиғаның екі куәгері...

16 сәуір: ел тарихындағы маңызды оқиғалар күнтізбесі

1918 жылы 16 сәуірде Орынборда қазақ тілінде «Қазақ мұңы» газетінің алғашқы саны шығарылды. Газет Әліби Жангелдиннің бастамасымен құрылған. «Қазақ мұңы» большевиктер саясатын насихаттап, Алаш...

Ұлттық бірыңғай тест тапсыруға өтінім қабылдау басталды

«Ұлттық тестілеу орталығының» мәліметінше, өтінім қабылдау app.testcenter.kz сайтында 15 сәуір сағат 17.00-де басталды және бос орындар аяқталғанға дейін жалғасады. Тіркелу кезінде ҰБТ тапсыратын күнді, уақытын...

Қазгидромет бүгінге арналған ауа райы болжамын ұсынды

16 сәуірде республиканың басым бөлігінің ауа райына антициклон жотасының ықпалы сақталады. Осыған орай жауын-шашынсыз күн райы болжанады. «Қазгидромет» РМК синоптиктерінің болжамынша, республиканың тек оңтүстік...

“Грэммиі” мен “Приорасы” бар: Иманбектің желідегі суреті жұртты сүйсіндірді

Instagram желісіндегі @nursultan.city парақшасында “Грэмми” сыйлығын иеленген Иманбек Зейкеновтің көлігін жөндеп жатқан суреті жарияланды.  “Грэммиі” бар адамның “Приорасы бар”. Бір уақытта. Мұндай жағдайды бола бермейді....

ШҚО-да балалар үйінің бұрынғы басшысы 63 миллион теңге жымқырды деген күдікке ілінді

Шығыс Қазақстан облысындағы балалар үйінің директоры мен есепшісі жемқорлық бойынша күдікке ілінді,-деп хабарлайды ҚазАқпарат. Бұл мәселе алғаш рет 2019 жылдың қаңтарында, балалар үйінің 160 қызметкері...

Мемлекет басшысы көрсеткен 7 басымдық

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев VII шақырылымдағы Парламенттің бірінші сессиясында Мәжілістің қызметке кірісуі еліміз үшін символдық мәні бар екі оқиғамен тұспа-тұс келіп отырғанын айтты. Оның...

Қаржы пирамидасынан қашанғы опық жейміз?

2020 жылы елімізде қаржы пирамидаларының саны күрт өсіп, қа­тарына адам қосу арқылы жүретін «бизнестен» келген залал он есе артқан.  Елімізде ең алғашқы қаржы пирамидасы...

«Nur Otan» партиясы Алматы қалалық филиалы төрағасының бірінші орынбасары тағайындалды

Станислав Канкуровтың Алматы қаласы мәслихатының хатшысы лауазымына сайлануына байланысты «Nur Otan» партиясы қалалық филиалы төрағасының бірінші орынбасарының қызметіне жаңа кандидатура қаралды. Партияның Алматы қалалық филиалының...

Дәурен ҚУАТ: Жер сатылмайды, бірақ оны тиімді пайдаланудың тетігін жасау керек

Дәурен ҚУАТ, «Қазақ әдебиеті» газетінің бас редакторы, Жер комиссиясының мүшесі – Дәурен мырза, Жер комис­сия­сы­ның мүшесі екеніңізді білеміз. Осы комиссия құрамына өзіңізді ша­қырғанда ойыңызға не келді? –...

Мінсіздік теориясы немесе жақсылардан жаттық іздеу надандығы хақында

Неге екенін кім білсін, қазақ жылқы се­кілді «тістеп сүйеді» деген сөздің жаны бар. Бұл ретте де «Қазақтың өлісінің жаманы жоқ, тірісінің өсектен аманы жоқ»...

Алматыдағы әл-Фараби даңғылында ерекше көпір салынады

Алматы әкімдігінің 2022 жылға дейінгі даму жоспарындағы Әл-Фараби даңғылындағы ерекше көпір һәм таңғажайып саябақтың нобайы таныстырылды. Жаяу жүргіншілер көпірі жасыл желекті қалыптастыратын қаладағы жаңа символға...

500 ғалым мемлекет есебінен шетелде тағылымдамадан өтеді

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы Қырымбек Көшербаевтың төрағалығымен Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссияның кезекті отырысы өтті, – деп хабарлады Ақорда. Биылдан бастап Мемлекет басшысының...

Air Astana Алматы-Батуми бағытында жаңа рейс ашады

15 мамырдан бастап аптасына 3 рет, дүй­сенбі, сәрсенбі және сенбі күндері Алма­ты­дан Батумиге тұрақты рейс қатынайды. Рейстер Airbus A320 лайнерлерімен жүзеге асырыла­ды. Дүйсенбі мен сәрсенбіде KC...

Түркістанда тәуелсіздіктің 30 жылдығы құрметіне 30 миллион ағаш отырғызылады

Ел Тәуелсіздігінің 30 жылдығына орай Түркістан облысының әкімі Өмірзақ Шөкеевтің бастамасымен өңірде 30 млн. ағаш отырғызу жұмыстары ұйымдастырылуда, деп хабарлайды Түркістан облысы әкімінің баспасөз...

Алимент төлемеген борышкер баласына пәтерін берді

Елордада алимент төлемеген борышкер баласына пәтерін жазып берді, – деп хабарлады Нұр-Сұлтан қаласының Жеке сот орындаушылар өңірлік палатасы. «2020 жылғы 19 наурызда А. есімді...

Атажұртқа алғаш көш бастаған қандастар

Биыл ел Тәуелсіздігінің 30 жылдығымен қатар, шетелдегі қандастардың атажұртқа бастаған көшіне де 30 жыл толды. Осынау тарихи сәтке мұрындық болып, үлкен игі іс атқарған...

Батыс Африка балаларына білім беріп жүрген Лаура

Туған жылы: 1981 Туған жері: Жамбыл об­лы­сы Жамбыл ауданы Жасөр­кен ауылы Білімі: Жамбыл техника­лық-гу­манитарлық университеті Қызметі: Ломедегі британдық мек­теп (Батыс Африка, Того мемлекеті) Қазіргі таңда қазақстандық мұғалімдер штаб-пәтері...

Елтаңбаны қоқысқа тастаған кім – Прокуратура тексеріп жатыр

Павлодар облысындағы ауылдардың біріндегі қоқыс үйіндісінде Елтаңба мен прокуратура тақтайшасы табылды. Құзырлы органдар мемлекеттік символ қалай қоқыста қалғанын анықтауда. Tengrinews.kz сайтының жазуынша, Instagram желісінде жарияланған...

Қазақстанда киік санағы басталды

Қазақстанда киіктердің санын анықтау үшін тікұшақпен әуеден санау басталды. «14 сәуірде ҚБСҚ қызметкерлері ұшу алдындағы дайындықты өткізді: есептеушілерге арналған тренинг жүргізілді, маркерлерді орнату және есеп...

Вакцина алған адамға коронавирус неліктен жұғады – ДСМ жауап берді

Денсаулық сақтау министрлігінің санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитеті вакцинациядан кейін 16 қазақстандықтың коронавирус жұқтыру жағдайын түсіндірді. Комитеттің ресми өкілі Ержан Байтанаев елімізде қолданылатын коронавирусқа қарсы вакцинаның құрамында...

Хан Кененің қазасы

Өткен жылдың соңын­да әлеуметтік желі­де қырғыз жазушысы За­мирбек Осоров пен «Бей­бітшілік үшін күрес» қоғам­дық қорының мүшесі Вале­рий Яковлевтің қа­зақтың ханы Кенесарыға Бішкектің төрінде ескерткіш...

Тауардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету аса маңызды – Сенатта заң жобасы қабылданды

Сенат спикері Мәулен Әшімбаевтың төрағалығымен өткен Палата отырысында «Еуразиялық экономикалық одақтың техникалық регламентінде талаптар белгіленбеген өнімнің Еуразиялық экономикалық одақ шеңберіндегі айналысының тәртібі және мұндай...

Сөздік құрастыруға қазақстандық ғалымдар көмектеседі

Газетіміздің 2021 жылғы 18 ақпандағы (№07) санында Оңтүстік Кореяның Хангук шет тілдері университетінің түлегі әрі қызметкері Цой Ён Сонның (қазақша есімі – Нұрай) «Қазақ-кәріс...

Білім сайысы мәресіне жетті

2021 жылы сәуір айының алғашқы күндері күндері әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде жыл сайынғы дәстүрге айналған «Халықаралық Фараби оқулары» атты халықаралық ғылыми іс-шара өтті....

Елімізде ғылыммен айналысуға кедергі жоқ

Қоғамда «Жастар ғылым саласына қызықпайды» деген таптаурын көз­қарас қалыптасқан. Оған себеп те жоқ емес. Ғылымның болашағына деген күмән, ғылыми институттардың материалдық-техникалық базасы­ның әл­сіздігі, жалақының...

Вакцина салдырған 16 адам коронавирус жұқтырды – ДСМ

Денсаулық сақтау министрлігінің санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитеті СOVID-19 инфекциясына қарсы вакцина салдырған 16 қазақстандық коронавирус жұқтырғанын айтты.  «Қазіргі уақытта вакцинациядан кейін (бірінші және екінші кезең) коронавирус...

Карантин құрсауы кәсіпкерлікке ауыр соққы болды

Елімізде коронавирус қайта өршіді. Республика аума­ғында вирустың мутацияланған түрі анықталғалы бері індет жұқ­тыр­ғандардың тәуліктік өсімі күннен-күнге ар­тып келеді.  «Қызыл» аймаққа енген өңірлерде шектеу шара­­­лары...

Ерке Есмахан: Ораза ұстамауымның жақсы бір себебі бар

Әнші Ерке Есмахан өз тыңдармандарын қасиетті Рамазан айының басталуымен құттықтап, ораза тұтқан жамағатқа тілегін айтты. Әншінің өзі биыл ораза ұстамаған екен. Айтуынша, оның жақсы...

АҚШ-та метеорит құлады

АҚШ-тың Флорида штатындағы Уэст-Палм-Бич қаласына метеорит құлады. Американың American Meteor Society метеор қоғамының операциялық менеджері Майк Хэнки оның Жер атмосферасына кіргеннен кейін жалындаған болид...

Сәкен Майғазиев коронавирусқа қарсы вакцина салдырды

Танымал әнші, «Шымкент қалалық мәдениет үйі» концерттік ұйымы» МКҚК директорының міндетін атқарушысы Сәкен Майғазиев коронавирусқа қарсы вакцина салдырды. Әнші Шымкенттегі Медикер орталығында «Спутник V» екпесін...

Кемелдік келбеті

Саясатты мемлекет басқар­ған тұлғалар жасайтыны бел­гілі. Сондай-ақ, саясат жайын­­да аса ауқымды талдаулармен ел бо­ла­шағы үшін істелген іс­тердің мән-ма­ғы­насын жан-жақ­ты түсіндіріп беретін де солар. Өйткені...

Елімізде вакцина салдырғандар саны жарты миллионнан асты

Денсаулық сақтау министрлігі Telegram каналында еліміз бойынша вакцина алғандар азаматтар бойынша мәліметтерді жариялады. 2021 жылғы 15 сәуір күнгі деректер бойынша: Нұр Сұлтан қаласында І компонентпен...

Дания AstraZeneca вакцинасын қолданыстан шығарды

Дания AstraZeneca COVID-19 вакцинасын қолдануды толығымен тоқтатқан алғашқы ел болды, - деп хабарлайды Reuters. Дания билігі қан ұю қаупі туралы хабарламаларға байланысты AstraZeneсa вакцинасын қолдануды...

Түркістанның 1500 жылдығын атап өткендегі мәлімет жаңсақ, көне қаланың 3 мың жылдық тарихы бар – тарихшы

Түркістан қаласындағы Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде шетелдік ірі ғалымдар, археологтармен «Түркістанға 3000 жыл» атты дөңгелек үстел өтті. Кездесуде Түркістан облысы әкімінің...

Тәуелсіздік күнтізбесі: 15 сәуірде қандай елеулі оқиғалар болды?

1993 жылы Қазақстан Республикасының Бельгия Корольдігінде Елшілігі ашылды. 2005 жылы Лондонда Қазақстан Республикасы «Азық-түлік келісімшарт корпорациясы» АҚ-ның Ұлыбританиядағы өкілдігі ресми ашылды. 2006 жылы Түркия Республикасының беделді...

Есіл өзенінің бойындағы 18 ауылды су басуы мүмкін

Солтүстік Қазақстан облысында Есіл өзенінің бойындағы 18 ауылды су басуы мүмкін, деп хабарлайды «Хабар 24». Қазір өңірде Сергеев су қоймасы тасып жатыр.

Мәжіліс жер туралы заңды Сенатқа жолдады

Мәжіліс ауылшаруашылығы жерлерін шетелдіктерге жалға беру мен сатуға тыйым салатын заң жобасын екінші оқылымда мақұлдады, деп хабарлайды Atameken Business.  Тарихи құжат осылайша Сенат қарауына...

Өткен тәулікте 2 641 адамнан коронавирус анықталды

Елімізде өткен тәулікте 2 641 адамнан коронавирус инфекциясы ПТР тест арқылы анықталды, деп хабарлады COVID-19 таралуына жол бермеу жөніндегі ведомствоаралық комиссия. Өңірлер бойынша мәлімет: Нұр-Сұлтан қаласы - 650, ...

Алматыда жаңа тоғыз саябақ ашылады

Алматы қаласының әкімі Бақытжан Сағынтаев қаланың 2021 жылғы дамуы туралы, атап айтқанда жақын арада салынатын саябақ аймақтары туралы айтты, деп хабарлайды әкімдіктің баспасөз қызметі. Алматыда...

Қырғыз Республикасында қазақ диаспорасының экс-басшысы ұсталды

Қазақ диаспорасының экс-басшысы Марат Тоқтаучиков Қырғызстандағы мемлекеттік опасыздық ісі бойынша ұсталды. Кеше Қырғыз Республикасының МҰҚК екі азаматты мемлекеттік опасыздық ісі бойынша ұстау туралы ақпарат таратты....

Жаңа қаулы: ШҚО-да шектеу шаралары ұзартылды

Шығыс Қазақстан облысында шектеу  шаралары 2021 жылғы 15 сәуірден 28 сәуірге дейін ұзартылады, деп хабарлайды "ҚазАқпарат"ХАА. ШҚО Бас мемлекеттік санитар дәрігері Қанат Тұрдиев 2021 жылғы...

Қайыңды көлінің ортасында матраста жатқан қыз елдің ашуына тиді

Қазақстандықтар Қайыңды көлінде бейнеролик түсірді. Кадрлардан бір қыздың су артасында қалқып тұрған үрлемелі матрастың үстінде жатқанын көруге болады. Оның ұлттық парк аумағындағы әрекеті жұртты...

Жүкті әйелді ауруханаға апара жатқан жедел жәрдемге оқ атылды

Щучинск қаласында жүкті әйелді ауруханаға апара жатқан жедел жәрдем көлігіне оқ атылды. Оқиға 11 сәуірде кешкісін болған, деп хабарлайды Ақмола облысының Денсаулық сақтау басқармасы. Көлікте...

Тұрғын үй нарығы тұрақтайтын болды

Индустрия және инфрақұрылымдық даму бірінші вице-министрі Қайырбек Өскенбаев мамырда жылжымайтын мүлік нарығындағы бағаның өсуі түпкілікті тоқтайтынын, бағалар тұрақтанатынын мәлімдеді. – Біз апта сайын жылжымайтын мүлік...

«Махаббат қызық мол жылдар» жаңа форматта қайта басылып шықты

Қазақстанның халық жазушысы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Әзілхан Нұршайықовтың «Махаббат, қызық мол жылдар» романы «Фолиант» баспасынан жаңа форматта қайта басылып шықты. Бұл туралы ҚЖО-ның Нұр-Сұлтан...

«Нурикамал» әнінің кейіпкері қайтыс болды

Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Нурикамал Сейітжанқызы дүниеден өтті. Нурикамал Сейітжанқызы 1949 жылғы 12 наурызда Ақмола облысығ Державин ауданының Братолюбовка ауылында туған. Ұзақ жылдар лауазымды қызметтер...

Қандай препарат екені құпия: Путин екінші рет коронавирусқа қарсы вакцина салдырды

Ресей президенті Владимир Путин екінші рет коронавирусқа қарсы вакцина салдырды. Алайда Кремль қандай препарат екенін нақты жариялаудан бас тартты. Владимир Путин алғашқы вакцинаны 23 наурызда...

Атырау тұрғыны 30 жылдан кейін жаңа құжат алды

Анатолий Жбанов бұған дейін төлқұжатын 32 жасында өзгертіпті. Қазір ол 63 жаста. Осы уақыт ішінде ол Кеңес одағы кезіндегі төлқұжатпен жүрген. Бұл туралы Orda.kz...