قالداياقوۆ ەكەۋمىز ۇرىمىز با؟

كەيدە ءان تاعدىرى دا ادام تاعدىرىنا ۇقساپ جاتادى. ءبىر ءان جۇرت جۇرەگىنە جىلدام جول تاۋىپ كەتسە، ەندى ءبىر ءاننىڭ جۇلدىزى جانباي، ۇزاق جىلداردان كەيىن عانا ءوز بيىگىنە كوتەرىلەدى. ءبازبىر اندەر مۇلدە نازاردان تىس قالادى. ماسەلەن، ءشامشى قالداياقوۆ ەكەۋمىز بىرلەسىپ جازعان «ءومىر-وزەن» ءانى 32 جىلدان سوڭ، ال «ارقالىقتىڭ اق تاڭى» ءانى 42 جىلدان كەيىن عانا ەل جۇرەگىنەن ورىن الدى. ال «اقسۋدان ۇشقان اققۋىم» ءانىن ءبىز 1968 جىلى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قازىرگى تولە بي اۋدانىنداعى مادەني اۋىلىنا بارعاندا جازعان بولاتىنبىز. ىرگەسىنەن اقسۋ وزەنى سارقىراپ اعىپ جاتاتىن سول اۋىلدىڭ بۇرىنعى، كەڭەس وداعى كەزىندەگى اتى «كوممۋنيزم» ەدى.

«كەۋدەمدە تۇردىڭ جۇلدىزداي جانىپ،

شاتتىعىم بولىپ اڭساعان.

اراعا تالاي ايلاردى سالىپ،

ورالدىم، جانىم، مەن ساعان.

الاتاۋ باۋرايىن كەلەمىن ارالاپ،

جاسقانباي جاڭبىردان.

اقسۋدىڭ وزەنىن كوپ ءجۇردىم جاعالاپ،

اققۋلار ۇشادى الدىمنان…» – دەپ باستالاتىن بۇل ءاننىڭ ءماتىنى 1968 جىلدىڭ 13 ءساۋىرى كۇنى «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ №73 سانىنا ءشامشى قالداياقوۆتىڭ ءوز قولىمەن جازعان نوتاسىنىڭ سۋرەتىمەن بىرگە جاريالانىپ ەدى.

جۋىردا، وسى جىلدىڭ 13 تامىزى كۇنى ش.قالداياقوۆتىڭ تۋعان كۇنىنە وراي، جىل سايىن شىمكەنت قالاسىندا وتەتىن «ارىس جاعاسىندا» اتتى ءان فەستيۆالىنىڭ اياسىندا، جوعارىدا ايتقان «مادەني» اۋىلىندا «اقسۋدان ۇشقان اققۋىم» انىنە ارنالعان ۇلكەن جيىن ءوتتى. وبلىس اكىمشىلىگى ىشكى ساياسات باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى، ءشامشىتانۋشى، كومپوزيتور قالدىبەك قۇرمانالى ءىنىم قايتا-قايتا تەلەفون سوعىپ ءوتىنىش جاساعان سوڭ، اپكەمنىڭ ۇيىندە اۋىرىپ جاتقانىما قاراماي، «مادەني» اۋىلىنا قاراي جول تارتتىق.

وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قالالارىنان، اۋداندارىنان كەلگەن 20-دان استام انسامبلدەر، جەكە انشىلەر ءارتۇرلى ماقاممەن، وزىندىك شەبەرلىكپەن «اقسۋدان ۇشقان اققۋىم» ءانىن، بىرىنەن سوڭ ءبىرى ورىنداعاندا جۇرت ەرەكشە ريزالىق تانىتتى. ءوز باسىم، تەك ءبىر ءاننىڭ توڭىرەگىنە توپتاسقان مۇنداي ءان جارىسىن بۇرىن-سوڭدى كورگەن ەمەس ەدىم. وسى ءاندى ءشامشى قالداياقوۆتىڭ وتىنىشىمەن تۇڭعىش رەت شىمكەنت وبلىستىق راديوسىندا ورىنداعان، قالاداعى تەحنولوگيالىق ينستيتۋتتىڭ ءىىى كۋرس ستۋدەنتى، قازىرگى كەزەڭدەگى بەلگىلى كاسىپكەر سەرىكجان سەيىتجانوۆ بولاتىن. جيىنعا سول سەيىتجانوۆتىڭ ءوزى كەلىپ قاتىسىپ، ءاندى تۇرلەندىرە ورىنداپ بەرگەندە، جۇرت دۇركىرەتە ۇزاق قول سوقتى. كەلەسى كۇنى رەسپۋبليكامىزدىڭ بىرنەشە تەلەارناسى «اقسۋدان ۇشقان اققۋىم» ءانىنىڭ توڭىرەگىندە وتكەن جيىندى وزگەشە جاڭالىق رەتىندە كوپشىلىككە جاريالادى.

ەندى وسى اننەن وربىگەن داۋعا توقتالالىق. بەلگىلى جۋرناليست بەيسەن قۇرانبەك جۇرگىزەتىن «ايتۋعا وڭاي…» باعدارلاماسىنىڭ 27 تامىز كۇنگى كورسەتىلىمى تۇگەلدەي اۆتورلىق قۇقىقتىڭ قازىرگى كوكەيتەستى ماسەلەلەرىنە ارنالىپتى. كەنەت ەكراننان ءبىر جىگىت ءشامشى ەكەۋمىز جازعان «اقسۋدان ۇشقان اققۋىم» ءانىن شابىتتانا ورىندادى. بىراق ءاننىڭ اتىن «اقسۋدان ۇشقان اققۋلار» دەپ وزگەرتىپتى. ىلە-شالا ءان تۋرالى جاڭا مالىمەتتى ايگىلەگەن ادامنىڭ مىناداي ءسوزى بەرىلدى:

«اقسۋدان ۇشقان اققۋلار» عۇمىرلى ءان. اۋەننىڭ دە، ءسوزىنىڭ دە اۆتورى، ومىردەن ەرتە وزعان بەلگىلى اقىن، قارىمدى قالامگەر قۇداش مۇقاشەۆ… 39 جاسىندا ومىردەن وزعان تالانتتىڭ تىرىلەرگە تاستاپ كەتكەن اماناتىنا قيانات جاسالىپ وتىر… «اقسۋدان ۇشقان اققۋلاردىڭ» قۇداش مۇقاشەۆكە تيەسىلى ەكەنىنە تالاس جوق… مۇمكىن بۇل جاعدايعا كوبىنەسە كوزى ءتىرى ءانشى-كۇيشىلەردى تىزىمدەيتىن ەلىمىزدەگى اۆتورلىق قوعامداردىڭ نازارى اۋار».

وسى مالىمەتتىڭ ىشىندە قۇداش مۇقاشەۆتىڭ جارى اقجولتاي مۇقاشەۆانىڭ جىلاپ تۇرىپ ايتقان مىنا ءسوزى دە تىڭدارماندى سەلك ەتكىزبەي قويمايدى: «جيەندىك جاساسىن، جاساماسىن، جەتىسۋدىڭ جىگىتتەرى دە، وسى ۋاقىتقا دەيىن اۋىل دا، ول ءانسىز توي وتكىزبەيدى… «ءولدىڭ، ماماي، قور بولدىڭ» دەگەن ءسوز بار عوي…»

«ايتۋعا وڭاي» باعدارلاماسى اتىمىزدى اتاماعانىمەن، بۇل ءاننىڭ يەسى ءشامشى قالداياقوۆ ەكەۋمىز ەكەنىن بۇكىل حالىق بىلەدى. سوندا ءبىز اتالمىش ءاننىڭ «اۋەنىنىڭ دە، ءسوزىنىڭ دە اۆتورى قۇداش مۇقاشەۆتىڭ» تۋىندىسىن ۇرلاعان الاياق ەكەنبىز عوي. وسى كۇنگە دەيىن ءشامشىنىڭ دە، مەنىڭ دە جامان اتىمىز شىقپاپ ەدى. ويلاماعان جەردەن ۇرىلاردىڭ تىزىمىنە ەنىپپىز. ءشامشى باياعىدا-اق و دۇنيەلىك بولىپ كەتتى. ەندى مەن نە ىستەسەم ەكەن؟ الدە سوتقا شاعىمدانۋىم كەرەك پە؟

بۇل ارادا تاعى دا مىناداي ءبىر ماسەلەگە نازار اۋدارۋ قاجەت سياقتى. وتكەن جىلى «اباي اقپارات» ينتەرنەت پورتالىندا استانالىق جاس اقىن ۇلاربەك دالەي ۇلىنىڭ «شاحانوۆتى قىسقارتۋعا كىم تاپسىرما بەردى؟» دەگەن ماقالاسى جاريالانعان-دى. وندا اۆتور ءباسپاسوز بەتتەرىندە جانە راديو مەن تەلەديداردا شاحانوۆتىڭ سوزدەرىن، ولەڭدەرى مەن اندەرىن بەرمەۋ تۋرالى بيلىكتەگى بىرەۋلەردەن جاسىرىن تاپسىرما تۇسكەنى جايلى باياندايدى. ماعان رۋحتاس، تىلەكتەس ادامداردىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋدىرعان جانە جۇزدەگەن جانكۇيەرلەردىڭ مەنى قولداپ، پىكىر بىلدىرۋىنە سەبەپكەر بولعان بۇل ماقالا اششى اقيقاتتى العا شىعاردى. بۇرىن اپتا سايىن، ەڭ كەم دەگەندە ءبىر نەمەسە ەكى-ءۇش تەلەارنا جانە ءارتۇرلى اقپارات قۇرالدارى ەلدىك، ۇلتتىق مۇددە ايدىنىندا، وزگە تاقىرىپتار اياسىندا اڭگىمە ءوربىتىپ، پىكىر سۇراپ جاتۋشى ەدى. مىنە، قانشاما ايدىڭ ءجۇزى بولدى وپپوزيتسيالىق ەكى باسىلىمنان وزگە ءبىر دە ءبىر تەلەارنا، ءبىر گازەت حابارلاسقان ەمەس. بايقاۋىمشا تاپسىرما مىقتى بولعان سياقتى. ۇلتتىق مۇددە توڭىرەگىندەگى شىنشىل پىكىرلەرىمىز ءۇشىن بيلىكتەگى كەيبىرەۋلەرگە 1937 جىلعىداي «حج»-عا، ياعني، «حالىق جاۋىنا» اينالىپ بارا جاتقان سەكىلدىمىز.

كەزىندە «قازاقستان» تەلەارناسىنىڭ تەك قازاق تىلىندە حابار تاراتاتىن ارناعا اينالۋىنا ءبىز سەبەپكەر بولعانبىز. بيلىكتىڭ ول تۋرالى ماعان جازعان حاتى دا باسپاسوزدە جاريالانعان. ەندى وسى تەلەارناعا 4 جاسىنان باستاپ مەنىڭ 9 پوەمام مەن 30-40 ولەڭىمدى جاتقا وقيتىن شايمەردەن ساياتبەك ۇلى اتتى بەس جاسار ءبۇلدىرشىن-فەنومەن شاقىرىلعان ەكەن. تەلەجۇرگىزۋشى وعان: «شاحانوۆتىڭ جىرلارىن ءبىزدىڭ ارنادا وقۋعا بولمايدى» دەسە، «ەندەشە سىزدەرگە مەنىڭ دە مۇلدە كەرەگىم جوق ەكەن»، – دەپ شىعىپ كەتىپتى.

جوعارىدا ايتقان جاسىرىن تاپسىرمانى كەزىندە مادەنيەت مينيسترلىگى بەرگەنىن كەيىننەن ماعان دا ءبىر جانكۇيەرىم جەتكىزدى. قازىر مينيسترلىكتەرگە دە، ولاردىڭ اتقارار قىزمەتتەرىنە دە ۇلكەن وزگەرىس ەندى. تەلەارنالار مەن ءباسپاسوزدى ساراپتايتىن مينيسترلىكتەر بۇرىنعى ارىپتەستەرىنىڭ پەندەشىلىك ىستەرىنە ەلىكپەي، ماعان دا ازاماتتىق بيىكتەن قارار دەگەن سەنىمدەمىن.

توراپتاي ءسوزدىڭ توبىقتاي تۇيىنىنە ورالار بولساق، «ايتۋعا وڭاي…» باعدارلاماسى ءشامشى قالداياقوۆ ەكەۋمىزگە ورىنسىز تاققان ايىبى ءۇشىن، ءشامشىنىڭ رۋحىنان جانە مەنەن كەشىرىم سۇراۋى كەرەك شىعار. ايتپەسە، وقيعا كۇردەلەنۋى مۇمكىن…

مۇحتار شاحانوۆ، 

قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button