Әдебиет пәнін қалай оқытамыз?

Сондай-ақ!

«Алтын тобылғы-2020» әдеби сыйлығының иегерлері марапатталды (видео)

Нұрсұлтан Назарбаев қоры «Алтын тобылғы» әдеби байқауын қорытындылады. Жүлде конкурс негізінде төмендегі номинациялар бойынша тағайындалды: «Жылдың үздік прозасы» Бақытбек Қадыр (Túrkistan газетінің тілшісі) Нұр-Сұлтан қаласы; «Жылдың үздік...

Мемлекеттік сыйлық иегерлері белгілі болды

Қазақстан Республикасының әл-Фараби атындағы ғылым мен техника саласындағы 2020 жылғы мемлекеттік сыйлығын беру туралы, Ақорда хабарлады. Қазақстан Республикасының әл-Фараби атындағы ғылым мен техника саласындағы мемлекеттік...

Нұрсұлтан Назарбаев: Түркістанды дамыту – халқымыз үшін қасиетті парыз

Ұлы Жібек жолында мыңжылдық өркениеттерді тоғыстырған Түркістан – Ұлы даладағы ұлы өзгерістерге негіз болған қасиетті қала. Түркістан – ұлы ғұлама Қожа Ахмет Ясауи мен...

Қазақтың «Мұзбалақ» фильмі екі бірдей халықаралық байқауда топ жарды (видео)

Қазақстандық «Мұзбалақ» картинасы екі бірдей кинофестивальде олжалы болды.Бұл туралы «Қазақфильм» киностудиясының әлеуметтік желідегі парақшасында хабарланды.  «Қазақфильм» киностудиясы шығарған «Мұзбалақ» толықметражды анимациялық фильмі дүниежүзі көрермендерінің жүрегін...

Бүгінде жас бүлдіршіндерге әдеби шығар­ма­лар оқыту күннен-күнге сиреп келеді. Ал мұның соңы балалар тәрбиесінің нашарлауына әкелуде. Кез келген ақпаратқа шексіз желі арқылы қол жеткізуге мүмкіндік бар кезде қағаз кітапты оқуға кімнің ықыласы бола қояр дейсіз? Дегенмен, интернеттің сапалы білім мен озық тәрбие бере алмайтыны да ақиқат. Ал шынайы білімнің қайнар көзі – кітапта. Сол себепті, жастарды кітап оқуға ынталандырып, қызықтыру қажет. Өкінішке қарай, бұл тұрғыда алдымыздан кездесетін біраз кедергілер бар.

Біріншіден, жыл сайын 100 мыңнан астам талап­кер жоғары оқу орнының табалдырығын атттайды. Бүгінде Қазақстандағы жоғары оқу орындарында әдебиет саласының мамандарын даяр­лайтын филология факультеттері жаңбыр­дан кейінгі саңырауқұлақтай көбейіп кетті. Талапкерлер де әдебиетші болудың төлем­ақы­сы салыстырмалы түрде арзан болған­дық­­тан, яки мемлекеттік білім грантына талас аздығынан, тіпті журналистикаға ұпайы жетпегендіктен таңдап жатады. «Мұғалім боламын» деп кітап жастанып, қағаз жамылғандарды айыптаудан аулақпын. Алайда талантсыз талапкердің әдебиетші болу­ға талпынғанына көзім куә. Тіпті, «Алтын белгі» иегерлері, оқу озаттарының ара­сы­нан ұлттық бірыңғай тестілеуде әдебиет таң­дауы сирек кездеседі.

Ал кадр даярлаушы мамандардың кәсіби біліктілігі мен сапалы білімі туралы сөз қозғалған емес. Оқта-текте қылаң беріп қоятын министрліктің тексерулері мәселенің түйінін тарқатты демесек, шешкені шамалы-ақ. Өзіндік оқыту әдісі бар, тәжірибелі, білімді, көркем суреткер, психолог, тіпті дәріс тыңдаушы шәкірт алдында әртіс бола білу – білікті маманның, яғни, әдебиетшінің негізгі қасиеті. Бірақ университет қабырғасында тиіп-қашып оқыған түлектер кейін баланың әдебиетке деген махаббатын оята алмайды. Тіпті, «үй тапсырмасын үйіп беретін әдебиет апайдың» образын оқушының санасынан ешқашан жұлып тастай алмаймыз.

Екінші мәселе жаңа мұғалім мектепке келген­нен басталады. Алғашқыда университет түлегі өз қызметін екінші санатты маман ретінде бастайды. Ал сол екінші санатты әдебиет пәнінің мұғалімі құжат жинап, қағаз толтырумен уақыт өткізеді. Халықаралық, респуб­ликалық, қалалық деңгейдегі марапат­таулары, облыстық, республикалық ғылыми-әдістемелік материалдары, сабақтан тыс өткізген шаралары, педагогқа тағайындалған пікірлер, ата-аналар, оқушылармен жүргі­зіл­ген сауалнамалар, грант негізінде соңғы 5 жыл көлемінде пән бойынша жо­ғары оқу орнына түскен оқушылардың пайызы, сынып журналы негізінде жасалған пәннің орташа талдау көрсеткіші. Бұл тізімді жалғастыра берсек, таң атып, күн батады. Қағазбастылық кімді болса да қажытып, қабілетті төмендетеді, негізгі ұстаздық функциясынан жаңылыстырады. Ал мұғалімнің санатын жоғарылату үшін шәкірттерінің мойыны медальмен иіліп тұруы керек. Біз білмейтін бармақ басты, көз қысты әрекеттер олимпиадаларда екен. Оған 30 мың теңге беріп, бірінші орынға шығарғанда көз жеткізгенмін.

Үшінші мәселе – баспаның біртексіздігі. Қазір оқулықтарды шығаратын баспа көп, сондай-ақ, әр мектеп әр түрлі баспаның оқулықтарымен қамтамасыз етіледі. Әдебиет пәнінің оқулықтарында да біртектілік жоқ. Бір мектепте оқитын екі інімнің біреуі «Арман-ПВ» баспасының өнімімен, екіншісі «Атамұраның» оқулығымен оқиды. Бастауыш сыныпты бітіріп, 5-сыныпқа аяқ басқан бала «Атамұрамен» бастап, 6-сыныпта «Арман-ПВ»-ға ауысады. 7-сыныпта «Атамұрамен» қайта табысса, 8-сыныпта «Мектеп» баспасының оқулықтарын қолға алады. Нарықтық заман мен жекешелендірудің жойқын күші кітапты да бизнеске айналдырып, тендерге таластырды. Ал бұл кітапты ұлттық жадымыз деп білетін ұлт үшін қауіпті. Әдебиет кітабының құрастырушылары ескеретін басты талап – әр индивидтің сандық, сөздік, кеңістікке бейімділігінің біріккен тұстарын ескеріп, барлығы да сүйсініп оқитындай кітап құрастыру. Ойын баласының қызыл-жасылға құмар келетінін ескерсек, оларға туындының мазмұнына сәйкес мол иллюстрация, образды айқындайтын суреттер енгізген өтімдірек. Мәселен, «Арман-ПВ» баспасының кітаптары балалар түгілі, ересектерді де еліктіріп әкетеді. Қазіргі уақытта «қызыққан бала өзі-ақ оқиды» деген түсінікке жол жоқ, оларды қызықтыра білу керек.

Төртінші мәселе – ата-ананың бала алдындағы жауапкершілігін сезінбеуі. Ұстаздар мен баспаларды кінәлағанымызбен, ата-ананың жіберетін ағаттығы одан да үлкен. «Болашақта бастық боласың, жаңа заманға керек» деп математика, ағылшын тілін тереңдетіп оқытқаннан кейін, әдебиетті елуден асқан егде адамдардың ермегі деп елестетпей қайтсін? Сөздік қоры, сөйлеу мәнері бастапқыда қалыптаспаған баланың түсіну һәм түсіндіру функциялары мықты болады дегенге сену қиын.

Әдебиет – кешегінің куәсі, бүгінгінің болмысы, келер күнге берілетін аманат. Мені қынжылтатыны, қоғамдық орындарда кітап емес, темір досына телміріп отырғандардың дені жастар, әсіресе мектеп оқушылары. Кітапханаға кітап сұрап келетін жастар жоқтың қасы. Бізге жүйені жаңартып, оқытудың озық үлгілерін енгізу қажет.

Динара ТІЛЕУБЕК, студент

Редакция таңдауы

Қандасымыз мемлекеттік сыйлық иегері атанды

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің «Математика және математикалық модельдеу институты» республикалық мемлекеттік кәсіпорнының бас ғылыми қызметкері, Қазақстан Республикасы  Ұлттық   ғылым   академиясының ...

Дерт дендеп тұрса да, думан-тойға миллиондап шашпақ

Коронавирус әлемге кесірін тигізудей-ақ тигізді. Жо­ғалт­­қанымыз көп. Алайда тапқа­ны­мыз да аз емес: денсаулық­тың қадірін, жақынымыз­дың баға­сын, қолда бардың құнын білдік. Көрпемізге қарап көсілуді үйрендік,...

Ауа газға, су зәрге айналса…

Жер басып жүрген пенде үшін негізгі тіршілік тірегі − ауа мен су, сондықтан оны таза сақтау адамзаттың ең бірінші міндеті екені ес білгелі құлағымызға...

Партиялар «парады»

2021 жылғы 10 қаңтарда қазақстандықтар Мәжіліс депутаттарын сайлайды. Соңғы 17 жылда алғаш рет өз уақытында өткелі отырған бұл саяси додадан сайлаушылардың  күтері көп. Ең...

2021 жылы 75 жылда болмаған дағдарыс болуы мүмкін

Әрбір мемлекет қажетті қаржыландыруды қамтамасыз ете алмаса, әлем 75 жылда болмаған ең...

Руслан Царев: Қайсы рудан екенімді білгім келеді

Қазақстандағы күрес жанкүйерлері Руслан Царев есімін жақсы таниды. Грек-рим күресінен Қырғызстан ұлттық...

Түлкібас ауданының оқушылары әлемдік рекордты жаңартты

Түлкібас ауданының оқушылары Гиннес рекордтар кітабына енуі мүмкін, деп хабарлайды Otyrar.kz. Гір көтерумен...

Қарттар үйінде тұрған зейнеткер мұрасын көршілеріне қалдырды

Германия тұрғыны 7,5 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қаражатты көршілеріне өсиет етіп мұраға...

Илья Ильин – ғылыми қызметкер

Ауыр атлетикадан төрт дүркін әлем чемпионы Илья Ильин тағы да жаңа қызметке...

Көп оқылды

Коронавирустың жаңа белгілері пайда болды

Коронавирус жұқтырған науқастардың бойындағы ауру белгілері денге қызбасының белгілеріне ұқсас болуы дұрыс диагноз қоюға кедергі келтіруде. Аталмыш белгілерді анықтаған Сингапур ғалымдары арнайы баяндама жасады....

Қазақ Тәуелсіздігіне – 25 жыл

2016 жылдың үлкен мерейтойы – Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығы. Айтулы мерекеге республикамыздың түкпір-түкпірінде қызу дайындық жұмыстары жүргізілетіні бесенеден белгілі. Ал ақтөбеліктер егемендігіміздің ширек...

Ертеңнен бастап мас күйінде көлік жүргізгендер 10 жылға сотталады

Көлікті мас күйінде тізгіндеп, жол ережесін бұзғандар 7 жылдан 10 жылға дейін бас бостандығынан айырылады. Президент осындай өзгеріс енгізілген заң жобасына бұған дейін қол қойған,...

Мемлекет басшысы коронавирустың екінші толқынына не себеп болғанын айтты

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев телевизиялық үндеуінде елде коронавирустың және пневмония дертінің өршуіне не себеп болғанын айтты.  «Коронавирус қаупіне байланысты пандемия басталғалы біз елдегі вирустың таралуына шектеу...