ەڭبەگى ەلەنبەيتىن بەينەتكەشتەر

ومىردە قىرىق مىڭعا جۋىق ءتۇرلى سفەراداعى ماماندىق ءتۇرى كەزدەسەدى. سول ماماندىقتاردىڭ ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن وزىندىك قىرى مەن سىرى دا بار. قالىڭ قوعامعا تيگىزىپ جاتقان پايداسى زور، بىراق ەرەن ەڭبەكتەرى ەلەنبەي جاتاتىن كاسىپ يەلەرىنىڭ ءبىرى – قالا تازالىقشىلارى. وكىنىش وراي، جۇمىستىڭ وسى ءبىر ءتۇرىن كوپ ادامنىڭ باعالامايتىنى كوڭىل قىنجىلتادى. تاڭ سارىدە ەلدەن ەرتە تۇراتىن تازالىقشىلار شاھار مەن ونىڭ تۇرعىندارىنىڭ لاس جەرلەردە جۇرمەۋى ءۇشىن تىربانىپ بارىن سالادى. قالا جاناشىرلارىنىڭ ەڭبەگىن نەگە ەلەمەيمىز؟ كوشە سىپىرۋشى دەگەن ماماندىق بار ما ءوزى؟ كىم نە دەسە دە، ەلىمىزدە سان مىڭداعان ادام وسىلاي ناپاقاسىن تاۋىپ، وتباسىن اسىراپ ءجۇر.

الىپ قالا الماتى – كوپشىلىكتىڭ شوعىرى ەكەنى بەلگىلى. كەيدە وسى كوپشىلىكتىڭ ورتاسىندا ءوزىمىزدىڭ دە بار ەكەنىمىزدى ەستەن شىعارىپ الامىز. قوقىستى كەز كەلگەن جەرگە تاستاي سالۋىمىز دا سونىڭ سالدارىنان بولار. مەنىڭشە، قوعامدىق ورتادا ادام ءوزىن قالاي ۇستاۋ كەرەكتىگىن ەس بىلگەننەن ءبىلۋى كەرەك. بەتالدى تۇكىرمەۋ، قوقىستى كورىنگەن جەرگە تاستاماۋ جازىلماعان زاڭ ىسپەتتى بولۋى ءتيىس. ايتپەسە، قۇزىرلى ورىندار از جۇمىس ىستەپ جاتقان جوق. ماسەلەنىڭ بارلىعى سىزبەنەن بىزدە. بۇگىندە كوشە، اۋلا، دالا مەن قالا تازالىعى – باس قاتىرارلىق پروبلەماعا اينالىپ وتىر. قۇزىرلى مەكەمەلەردىڭ جازباشا دەرەككوزدەرىنە سەنسەك، بۇل ماقساتتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار سان الۋان. كوكتەم شىعا سالىسىمەن اپتا سايىن سەنبىلىكتەر ۇيىمداستىرىلادى. بىراق بۇعان قاراپ كەيدە قارنىن اشادى. سەبەبى، قالانىڭ ورتالىق كوشەلەرىمەن جۇرسەڭىز جىلان جالاعانداي، ال شەت ايماقتار كوبىنە نازاردان تىس قالىپ جاتادى. ءتىپتى كەي جەرلەردە جاشىكتەردە جينالعان قوقىستار سىرتقا توگىلىپ، ونىڭ راحاتىن يت پەن مىسىق، شىبىن-شىركەيلەر كورىپ، مال تارتقىشتاپ كەتەدى. كەرىسىنشە زاردابىن مىقشىڭداپ قوقىس جيناپ، بالا-شاعاسىنىڭ نان-سۋىنا، تارتقىشتاپ جۇرگەن قوقىس جيناۋشىلار كورەتىنى انىق. كەيدە وسىنى كوزبەن كورە تۇرا بارۋعا ەرىنىپ، ءبىر مەتر جەردەن جاشىككە قولىنداعى قوقىسىن لاقتىراتىندار دا بار. وسىعان قاراپ-اق ەلىمىزدە مادەنيەتتىڭ ءالى دە قالىپتاسپاعاندىعىن اڭعارۋعا بولادى. ال شەتەلدىكتەر بولسا بىزگە كەرەكسىز، ءار جەردە ۇشىپ، شاشىلىپ جاتقان بۇل تۇرمىستىق قالدىقتاردى وڭدەپ، كادەگە اسىرۋدا. ماسەلەن، گەرمانيادا قوقىستاردى ءبولىپ، سۇرىپتاپ جيناۋ جۇيەسى قالىپتاسقان ەكەن. ولار ءتىپتى ارنايى پوليگوندا ونى وڭدەپ، گاز الادى. سونىمەن قاتار بيوقالدىقتاردى وڭدەۋ ارقىلى توپىراقتاردى بايىتۋ جۇمىستارىن جۇيەلى جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان كورىنەدى.

بىلتىر قۇزىرلى ورىندار ورتاق پايدالانۋ ورىندارىمەن ساياباقتاردى لاستاپ، بەلگiلەنبەگەن ورىندارعا كوممۋنالدىق قالدىقتاردى تاستاعاندارعا ايىپپۇل كولەمىن ارتتىردى. ياعني، ەندى كوشەدە كەلە جاتىپ، تەمەكى تۇقىلىن تاستاساڭىز سوت الدىنا بارىپ، 21 210 تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل ارقالاۋىڭىز مۇمكىن نەمەسە 10 تاۋلىككە قامالۋىڭىز دا عاجاپ ەمەس. ال قايتالاپ ءتارتىپ بۇزساڭىز، قولدانىلاتىن جازا دا ارتا تۇسپەك. وبلىس­تىق سوتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمە­تىنشە، جاسوسپىرىمدەر مۇنداي قاتەلىككە بوي الدىرسا، بالاسى ءۇشىن اتا-اناسى جاۋاپ بەرۋگە مىندەتتى.

ءبىزدىڭ ەلدەگى سالىناتىن ايىپپۇلدى شەت ايماقتارمەن سالىستىرۋعا دا كەلمەيدى. شەتەلدەردە مۇنداي جاعدايدا سالىنا­تىن ايىپپۇلدىڭ كولەمى ەداۋىر سالماقتى. ماسەلەن، سينگاپۋردا كوشەنى لاستاۋ ورەس­كەل قىلمىس بولىپ سانالادى. ەگەر تاماق قالدىقتارىن لاقتىرساڭىز، ءتىپتى اباي­سىزدا تۇكىرىپ قالساڭىز 100-دەن 1000 دوللارعا دەيىنگى كولەمدە ايىپپۇل تولەي­سىز. وسىدان كەيىن كوشەگە تۇكىرىپ كور! سىرىڭكەنىڭ شىرپىسى جاتپايتىن تازالىق بولادى، ارينە. ال فرانتسۋزداردا ول ءتىپتى اسپانداپ تۇر. ولار اتالمىش ماسەلەنى 1500 ەۋرو ايىپ سالۋمەن رەتتەپ وتىر.

ءبىزدىڭ ەلدە ابايسىزدا تۇكىرۋ بىلاي تۇرسىن، قولداعى قوقىستى ارنايى قوقىس جاشىگىنە اپارىپ تاستاۋدىڭ ءوزى قيىن جۇمىس. تاڭمەن تالاسا ويانىپ، سارى ءتۇستى كۇرتەشەلەرىن كيىپ، سىپىرعى قۇرالدارىن قولىنا الىپ جۇمىسىنا كىرىسەتىن تازالىقشىلاردىڭ كول-كوسىر ەڭبەگى وزگە جان بالاسىنا بايقالمايدى. اۋلا سىپىرۋشىلاردىڭ ەڭبەگىن ەلەمەي، مۇرنىن تىرشيتا قاراپ كەتەتىندەر دە از ەمەس. ەلىمىزدە وسى كوشە، اۋلا تازالاۋشىلاردىڭ بەدەلى وتە تومەن بولسا، كەرىسىنشە شەتەلدەردە ولاردىڭ بەدەلى ايتارلىقتاي جوعارى. تاريحقا ۇڭىلسەك، اۋلا سىپىرۋشىلارىنا قاتىستى قىزىقتى فاكتىلەردى بىلۋگە بولادى. مىسالى، لوندوندا وتكەن وليمپيادا ويىندارىندا اۋلا سىپىرۋشىلاردىڭ كومەگى زور بولدى. ولار تۋريستەرمەن دۇرىس سويلەسۋدى، قالانىڭ ەرەكشەلىگى جونىندە الدىن الا دايىندىق كۋرستارىنان وتكەن كورىنەدى. ءسويتىپ الەمنىڭ تۇپكىر-تۇپكىرىنەن كەلگەن تۋريستەرگە لوندوندى اۋلا سىپىرۋشىلار تانىستىرعان. سەنەسىز بە، سەنبەيسىز بە، ءتىپتى پرەزيدەنتتەر دە اۋلا سىپىرۋشى بولعان. ماسەلەن، رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەكس-پرەزيدەنتى د.مەدۆەدوۆ تە ەڭبەك جولىن اۋلا سىپىرۋدان باستاعان. «ەڭبەك كiتاپشامداعى العاشقى جازۋ – «اۋلا سىپىرۋشىسى» دەپ جازىلعان. سوڭعى جازۋدا – «رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتi دەپ تۇر»، – دەگەن بولاتىن پرەزيدەنت رەسەيدi باسقارىپ تۇرعان كەزiندە جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا. اقش-تىڭ ەكس-پرەزيدەنتى ب.كلينتون دا كوشە سىپىرعان. سوندىقتان كوشە تازالىقشىلارىنىڭ قوعامدا دا وزىندىك ورنى بار. وعان دالەل رەتىندە رەسەيدىڭ 10 قالاسىنداعى اۋلا سىپىرۋشىلارعا ارنالعان ەسكەرتكىشىن ايتۋعا بولادى. جانە دە رەسەيدە اۋلا سىپىرۋشىلاردىڭ مارتەبەسى ءتىپتى جوعارى. 1917 جىلعى توڭكەرىسكە دەيىن اۋلا سىپىرۋشىلارى پوليتسيامەن تەڭ دارەجەلى جۇمىس ىستەگەن، ءوز اۋلاسىندا تەك تازالىققا عانا ەمەس، قوعامدىق تارتىپكە جاۋاپتى بولعان. ولار قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا ءاربiر جاڭا تۇرعىن تۋرالى حابارلاپ، قىلمىسكەرلەردi ۇستاۋدا كومەك كورسەتiپ وتىرعان.

تۋعان توپىراعىمىزدى تازا ۇستاپ، اباتتاندىرىپ، جاسىل جەلەككە مالىندىرىپ وتىرۋ – تەك اۋلا سىپىرۋشىنىڭ عانا ەمەس، بارشامىزدىڭ باستى بورىشىمىز. تازالىق – ءبىزدىڭ دەنساۋلىعىمىز بەن ءومىرىمىزدىڭ كەپىلى. ولاي بولسا، ايلىق ەڭبەكاقىسى 40 000 تەڭگەدەن اسپايتىن قاراپايىم جانداردىڭ ەڭبەگى ەش كەتپەسىن دەسەڭىز، قورشاعان ورتانى لاستاماڭىز.

سۇلۋشاش مادياروۆا،

قازۇۋ ستۋدەنتى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button