جەردI باسىپ الۋدان قورىقپايتىن بولدى

بۇعان الاتاۋ اۋدانى اكiمشiلiگi ۇيىمداستىرعان رەيد بارىسىندا كوزiمiز جەتتi

الماتى قالاسىندا جەتiنشi اۋدان – الاتاۋ اۋدانىنىڭ قۇرىلعانىنا دا ەكi ايدىڭ ءجۇزi. جاڭا اۋداننىڭ شەكاراسى بەكiتiلiپ، وعان قالاعا جاڭادان ەنiپ جاتقان 18 ەلدiمەكەن مەن شاعىن اۋداندار كiردi. بۇگiندە الماتىنىڭ iرگەسiنەن قونىس تەپكەن اۋىلداردىڭ كۇرمەۋi شەشiلمەي جاتقان ماسەلەci شاشەتەكتەن ەكەنi بەلگiلi.

جەر داۋى ماسەلەسi ۋشىققان اتى شۋلى "شاڭىراقتان" وزگە بiرنەشە شاعىن اۋدانداردىڭ باسىنا تۋعان جاعداي وسى. ويتكەنi، ارنايى قۇرىلعان كوميسسيا بiر ايدىڭ iشiندە اۋداندا جەر تەلiمدەرiن زاڭسىز باسىپ الىپ، ءوز بەتiنشە قۇرىلىس سالۋ فاكتiلەرiن انىقتاپ ۇلگەرiپتi. جاقىندا باق وكiلدەرi 500-گە جۋىق زاڭداستىرىلماعان قۇرىلىس نىساندارىن اشكەرلەگەن كوميسسيا جۇمىسىمەن الماتى قالاسىنىڭ اكiمiنiڭ ءباسپاسوز قىزمەتi مەن الاتاۋ اۋدانى اكiمشiلiگi ۇيىمداستىرعان ارنايى رەيد بارىسىندا كۋا بولدى.

بۇگiندە ۋاكiلەتتi ورگانداردان قۇرىلعان كوميسسيا الاتاۋ اۋدانىندا تۇرعىزىلعان باسپانالاردى ەسەپكە العان. ناتيجەسiندە اۋدان كولەمiندە جەر تەلiمدەرiن زاڭسىز باسىپ الۋ دەرەكتەرi "قاراسۋ"، "شاڭىراق"، "ايگەرiم"، "اقبۇلاق"، "كوكقاينار" ەلدiمەكەندەرiندە كوپ تiركەلiپتi. بiزگە ءمالiم بولعان زاڭسىز قۇرىلىس نىساندارىنىڭ 1826-سى قالانىڭ قورعالۋعا تيiستi ايماقتارىنا سالىنسا، 812-سى گاز قۇبىرلارىنىڭ ۇستiنە، ال 875-i سۋ قويمالارى مەن سۋ قۇبىرلارىنىڭ جاعاسىنا سالىنعان. ول از دەسەڭiز، تاريح قويناۋىنا ەنiپ كەتكەن ساق قورعاندارى ساياباعى ماڭايىنان 22 باسپانا تۇرعىزىلسا، وسىنداعى 15 مىڭعا جۋىق جەر تەلiمدەرiنiڭ 3 مىڭدايىن ەلiمiزدiڭ ءار وبلىسىنان كەلگەن قارا حالىق باسىپ العان. تابيعاتى سۇلۋ، اۋاسى تازا جەردەن سالىنعان بiر تەكتەس ۇيلەردiڭ كوبiنiڭ يەسi جوق، قاڭىراپ تۇر. بالكiم، تەگiن جەرگە ءۇي سالىپ، قىمبات باعاعا ساتقىسى كەلگەن پىسىقايلاردىڭ ارەكەتi شىعار دەگەن وي كەلدi. "بۇل ماڭايدا جان تiرشiلiك ەتە مە؟" دەپ اڭ-تاڭ بولعان بiز بiر تەكتەس ۇيلەرگە جاقىندادىق. قولدارىنا كامەرا، ديكتوفوندارىن ۇستاعان جۋرناليستەردi كورiپ "نە بولىپ قالدى ەكەن؟" دەپ جۇرەكتەرi شايىلىپ قالعان تۇرعىندار بiزگە قاراي جاقىنداي باستادى. گۇلنار ەسiمدi تۇرعىننان ءمان-جايدى بiلگiمiز كەلiپ، سۇراقتى جاۋدىردىق. سويتسەك، ول ەش قىمسىنباستان: "الماتى وبلىسى، رايىمبەك اۋدانىنان كەلiپ، ءوزiمiز باسىپ الدىق. بۇل جەرگە ءۇي سالۋعا بولمايتىنىن بiز بiلدiك. نە iستەيمiز؟ شيەتتەي بالا-شاعامىز بار. ەرiككەننەن كەلگەنiمiز جوق. وتكەندە كەلiپ ءۇيiمiزدi ءسۇرiپ تاستايمىز دەگەندە كەشiرiم سۇراپ، باسقا جەر تابىلعانشا كۇتە تۇرۋلارىن وتiندiك. ءالi دە بولسا، اكiمشiلiكتەن ءۇمiتiمiزدi ۇزگiمiز كەلمەيدi" دەپ جاۋاپ بەردi. ادام بالاسى دا قىزىق. بۇل جەرگە قۇرىلىس سالۋعا بولمايتىنىن بiلە تۇرا، باستارىن قاتەرگە تiگەدi. كەشەگi "شاڭىراقتاعى" شايقاستىڭ قانداي سەبەپتەرمەن شىققاندىعىنا قانىق بولسا دا، وسى جولدى وزدەرi تاڭداۋعا بەل بۋادى. سوندا باسپانادان تارىعىپ جۇرگەن كەز كەلگەن ادام ءوز ەركiمەن جەردi باسىپ الا بەرسە نە بولعانى؟

بiر قىزىعى، الاياقتار وسىدان ەكi جىل بۇرىن مۇنداعى تۇرعىندارعا 6، 8 سوتىق جەر تەلiمiن بار بولعانى 60 مىڭ، 100 مىڭ تەڭگەگە ساتقان كورiنەدi. اقشا قولىنا تيگەننەن كەيiن، iزiم-عايىم جوعالعان الاياق قۋلار سول كەتكەننەن قايتا اينالىپ سوقپاعان. قولىنداعى قۇجاتتىڭ جالعان ەكەندiگiن كەش بiلiپ، بارماعىن تiستەپ قالعاندار ەندiگi ءۇمiتتi اۋدان اكiمشiلiگiنەن كۇتiپ وتىرعانعا ۇقسايدى.

ال "قاراسۋداعى" جەكە شارۋا قوجالىعى جەرiنە زاڭسىز 48 بiر تيپتەس لاشىقتار سالىنعان. ءۇي سىرتىنا ء"ۇي ساتىلادى" دەگەن حابارلاندىرۋلار ۇلكەن ارiپتەرمەن جازىلىپتى. بۇل ۇيلەردiڭ يەسi كiم؟ تالاي جىلعا جالعا بەرiلگەن شارۋا قوجالىعىنىڭ جەرiنە ءۇي سالۋعا كiم رۇقسات بەردi? سودان نە كەرەك، ارiپتەستەرiمiزدiڭ بiرەۋi ءمان-جايدىڭ انىق-قانىعىنا جەتكiسi كەپ، حابارلاندىرۋدا جازىلعان ۇيالى تەلەفون ءنومiرiن تەرiپ، ساۋدالاسا باستادى. سويتسەك، شاعىن عانا ەكi بولمەدەن تۇراتىن (8 سوتىق جەر) لاشىققا اناۋ-مىناۋ ەمەس، 20 مىڭ دوللار سۇراپتى. تەلەفوننىڭ ارعى جاعىنداعى ءۇيدiڭ يەسi مە، الدە دەلدال ساتۋشى ما، ول جاعى بەلگiسiز. ايتەۋiر، زاڭسىز ۇيدەن تەزiرەك قۇتىلۋعا اسىققان ول: "قۇجاتى تۇگەل، جەردiڭ مەملەكەتتiك اكتiسi، تەح.قۇجاتى، ءبارi-ءبارi بار…" دەپ سايراي جونەلiپتi. الايدا، جۋرناليستتiڭ "سiزدiڭ بۇل جەردە باسقا ساتاتىن ءۇيiڭiز بار ما؟" دەگەن سۇراعىنا "جوق" دەپ جاۋاپ بەردi. سوعان قاراعاندا، ول ساتۋشىمىز ساۋ باسىنا ساقينا تiلەپ العان دەلدال بولعانى عوي دەپ تۇيدiك. ال اۋدان باسشىلىعى نەگiزiنەن كەلەشەكتە بۇل جەردە كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەر، تۇرمىس قاجەتiن وتەۋ عيماراتتارى بوي كوتەرەتiنiن، بۇدان بىلاي قۇرىلىس سالدىرماۋ ءۇشiن ارنايى كۇزەت قويىلاتىنىن جەتكiزدi.

اكiمشiلiك ۇيىمداستىرعان ارنايى رەيد ناتيجەسiندە "ايگەرiم" مەن "كوكقاينار" ەلدiمەكەندەرi ورتاسىندا گاز قۇبىرلارى جەلiسiنiڭ ۇستiنە زاڭسىز سالىنعان ۇيلەردiڭ بار ەكەنiنە كوزiمiز جەتتi. الماتى قالاسى الاتاۋ اۋدانىنىڭ اكiمiنiڭ ورىنباسارى يبراگيم ايتقاسىموۆ: "مىناۋ گاز قۇبىرى، 50 مەتر سولعا، 150 مەتر وڭعا بولۋ كەرەك. بiراق تا حالىق بۇل اۋماقتى ساقتاماستان باسىپ العان" دەيدi. دەسە دە، بۇل جەرلەردەن باسپاناسىن تۇرعىزىپ، شاڭىراق كوتەرگەندەردiڭ iشiندە جەر تەلiمiن كەمiندە 5-7 مىڭ دوللارعا ساتىپ العاندار دا بار بوپ شىقتى. مىسالى، حالەلحان ەسiمدi وتاعاسى "بiزگە جەردi اكiمشiلiكتەن جالعان شەشiم شىعارعان قۇجاتپەن 6 مىڭ دوللارعا ساتتى. ايتەۋiر تiرنەكتەپ ءجۇرiپ ءۇي سالدىق. كەم دەگەندە 15 مىڭ دوللار كەتiپتi. بەس بالام بار، ەندi بiز نە iستەيمiز" دەپ ەكi وتتىڭ اراسىندا قالعانىن ەندi تۇسiنگەندەي بولدى.

"– قولدا بار دەرەكتەر بويىنشا گاز قۇبىرىنىڭ ۇستiنە 1000-عا جۋىق ءۇي سالىنعان. ءبارiن دە قايتا تiركەۋدەن وتكiزەمiز. ال ساق قورعاندارىنىڭ ەتەگiندەگi ەل-جۇرت سۋدان قورعالاتىن ءارi بولاشاقتا باس جوسپارعا سايكەس دەمالىس ورنىنا اينالاتىن جەردەن ءۇي-جاي سالىپ العان. زاڭسىزدىقتىڭ ءبارi انىقتالادى، تەكسەرiلەدi. بiراق تا ەلدi ۇركiتپەگiنiمiز ءجون"، – دەيدi الاتاۋ اۋدانى اكiمiنiڭ بiرiنشi ورىنباسارى قايرات ابدiبەكوۆ مىرزا. "نەگە دەسەڭiز، كەزiندە بيلiكتiڭ نازارىنان تىس قالعاندار ءتۇرلi سەبەپپەن قونىستانىپ قالدى. سوندىقتان ولاردى بەتالدى قۋىپ شىعا المايمىز. كەلiسسوزدەر ارقىلى بەيبiت جولمەن، ادام قۇقىعىن، مەملەكەت قۇقىعىن بۇزبايتىنداي ەتiپ شەشۋگە تىرىسامىز"، – دەيدi ولار.

ەستەرiڭiزگە سالا كەتسەك، جاقىندا عانا "كوكقاينار" شاعىن اۋدانىندا زاڭسىز بوي كوتەرگەن – 12، "ترۋدوۆيك" ىق¬شام اۋدانىندا – 58، "كوكقاينار" اۋىلىندا –12 زاڭسىز تۇرعىن ءۇي مەن 94 قۇرىلىستىڭ iرگەتاسى بۇزىلعان.

قۇرامىندا 15 ادامى بار كوميسسيا بارلىق دەرەكتەردi جيناعان سوڭ، ءادiل شەشiم شىعارامىز دەپ ۇمiتتەندiرiپ وتىر. ەگەر دە كوميسسيا زاڭسىزدىقتاردى اشكەرلەسە، 1 جىل iشiندە زاڭسىز قۇرىلىستى تولىقتاي جويماق. الايدا، كوميسسيا وكiلدەرi "حالىقتى جىلاتپاۋدىڭ امالىن قاراستىرامىز، الاياقتارعا سەنiپ، بوس جاتقان جەردi اقشاعا ساتىپ العاندارعا وتەماقى بەرiلۋ جاعى دا تىس قالمايدى" دەگەندi ايتىپ، اربالىپ قالعان حالىقتى سابىرعا ءتۇسiردi.

دينارا مىڭجاسارقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button