بايولكەدەن كوش كەلەدI

كەزەكتi دەمالىسىما قول جەتكiزگەننەن كەيiن، بiز وتباسىمىزبەن موڭعوليانىڭ بايان-ولگي ايماعىنا ساپار شەگۋدi ءجون كوردiك. ونىڭ ارينە وزiندiك سەبەپتەرi جەتiپ ارتىلادى. بiرiنشiدەن، بiز وسى ايماقتىڭ تۋماسىمىز. ەكiنشiدەن، مۇندا قايماعى بۇزىلماعان قازاقى تiرلiك ءالi ساقتالعان. ۇشiنشiدەن، بiز تۋىپ وسكەن مەكەننiڭ 70 جىلدىق مەرەيتويى.

جولدار

شiلدەنiڭ 12-سiندە تالدىقورعان قالاسىنان شىعىستى بەتكە الىپ، "ميتسۋبيسي-مونتەرو" دجيپiمەن جولعا شىقتىق. جول الىس، جەر شالعاي. موڭعوليا تاراپى وسى بiر تىعىرىقتان شىعۋدىڭ وڭتايلى جولىن ۇسىنعالى بiراز بولعان. 1992 جىلى الماتى قالاسىندا دۇنيەجۇزi قازاقتارىنىڭ العاشقى قۇرىلتايى وتكiزiلگەن كۇننەن باستاپ، بايان-ولگي مەن الماتى نەمەسە استانا اراسىن جاقىنداتۋعا بولاتىندىعىن سول كەزدەگi بايان-ولگي ايماعىنىڭ اكiمi بولعان ميزامحان كۇنتۋعان ۇلى جەتكiزگەن ەدi. سودان بەرi دە 16 جىل زىمىراپ وتە شىقتى. دۇنيەجۇزi قازاقتارىنىڭ ءۇش قۇرىلتايى وتكiزiلدi. موڭعوليانىڭ پرەزيدەنتتەرi قازاقستانعا بiرنەشە دۇركiن رەسمي ساپارمەن ات باسىن بۇردى. 2005 جىلعى دۇنيەجۇزi قازاقتارىنىڭ III قۇرىلتايىنان كەيiن بايان-ولگي — وسكەمەن مارشرۋتىن قىسقارتۋ iسi قولعا الىنىپ، قازاقستان جاعى جول سالۋعا كiرiسiپ تە كەتتi دەگەن اقپارات جەتكەن بولاتىن. بiراق، نەگە ەكەنiن قايدام بۇل جولدىڭ قۇرىلىسى ازiرگە توقتاپ تۇر. بiزگە جەتكەن اقپاراتتارعا قاراعاندا، رەسەي تاراپى بۇل iسكە قۇلشىنىس تانىتپاي وتىرعان سەكiلدi. بۇل جولدىڭ باعىتى وسكەمەن — لەنينوگورسك جانە رەسەيدiڭ التاي رەسپۋبليكاسىنىڭ ۋستكان اۋدانى مەن ءشۇي جازىعىن باسىپ وتپەك. ەگەر، بۇل جول سالىناتىن بولسا، اراقاشىقتىق 400 شاقىرىمعا قىسقارادى ەكەن.

جاقىندا موڭعوليانىڭ استاناسى ۇلانباتىردا رەسمي ساپارمەن بولعان ەلباسى نازارباەۆ پەن موڭعوليا پرەزيدەنتi ن. ەنحبايار اراسىنداعى كەلiسسوزدەردە وسى جول ماسەلەسi ايتىلماي قالعان جوق. قازاق پرەزيدەنتi قازاق دياسپوراسىنىڭ شاعىن بولسا دا، بiر شوعىرى وتىرعان بايان-ولگي ايماعىمەن اراداعى التىن كوپiردi جالعاۋعا ۋادەسiن بەردi.

سونىمەن الماتىدان تۇپ-تۋرا 2000 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى جولدى باسىپ ءوتۋدi ماقسات تۇتتىق. جول — سول ەلدiڭ ەكونوميكاسىنان حابار بەرەتiندiگi ءمالiم. جولدىڭ ءوزi ساياسات. شەتەلدiك ينۆەستورلار مەملەكەتتiڭ دامۋ قۋاتىن جولىنا قاراپ ايقىندايتىن كورiنەدi. بۇگiندە ەلiمiزدە iرi ماگيسترالدا جۇرگەنi ءۇشiن كولiكتiڭ بارلىق تۇرiنە سالىق سالىناتىن بولعانى ءمالiم. بiز وسى ساپارىمىزدا ءۇش مەملەكەتتiڭ جولىن باسىپ وتتiك. الماتى-وسكەمەن كۇرە جولى بiزدi رەسەيمەن ءبولiپ تۇراتىن شەكاراعا الىپ باردى. الماتىدان ۇشارالعا دەيiنگi جول iركiلiسسiز، جاماپ-جاسقاسا دا، ويلى-شۇڭقىرسىز. ياعني، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار كۇرە جولدىڭ الماتى وبلىسىنا قاراستى بولiگiنiڭ سيپاتى جاقسى. ال، شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ شەكاراسىنا وتكەننەن كەيiن وسكەمەنگە دەيiن كولiگiڭ دە، ءوزiڭ دە قينالاسىڭ. ويتكەنi، جول بويى وي-شۇڭقىردان قاشۋمەن الەكتەنiپ، تەرiڭ شىعادى ەكەن. اسiرەسە، اياگوز بەن جارما اۋدانى اراسىنداعى 200 شاقىرىمنىڭ قيامەتتiڭ قىل كوپiرiندەي بولعانى انىق. كەرiسiنشە، وسكەمەن مەن شەمونايحا بولiگi تاقتايداي تەگiس سۇرلەۋ. شىعىس قازاقستاندا جولداردىڭ ساپاسى كەتiپ، سيقى قاشقاندىعى تۋرالى "ساكەننiڭ بارقىتبەلi" اتتى ماقالامىزدا دا ايتقان بولاتىنبىز. دەمەك، جولدار سول مەملەكەتتiڭ عانا ەمەس، سول مەملەكەتتiڭ iشiندەگi جەكەلەگەن ايماقتىڭ دا ەكونوميكاسىنىڭ كورiنiسi ەكەندiگi وسىنىڭ ايعاعى.

جولدىڭ تورەسiن رەسەي شەكاراسىنا ەنگەن سوڭ كوردiك. موڭعولياعا بiزدi رەسەيدiڭ التاي رەسپۋبليكاسىنىڭ جولدارى اپارادى ەكەن. اسiرەسە، شىڭىراۋ شىڭعا شىعاتىن چەكاتامان اسۋىنىڭ اسەمدiگi كوز سۇيiندiرەدi. ەكونوميكالىق دەڭگەيi جاعىنان رەسەيدiڭ كەيبiر كورسەتكiشتەرiنەن اسىپ كەتتiك دەپ ماقتاناتىن بiزدەر جول سالۋدا رەسەيدiڭ ماڭ قاراسىن دا كورە المايتىندىعىمىز ايقىن بولدى.

رەسەي مەن موڭعوليا شەكاراسىن التاي رەسپۋبليكاسىنىڭ قوشاعاش اۋدانىنىڭ تاشانتا دەگەن شاعىن اۋىلى مەن موڭعوليانىڭ بايان-ولگي ايماعىنىڭ قىزىل ءۇي اۋىلى ءبولiپ تۇرادى. رەسەي تەرريتورياسى اياقتالعاننان كەيiن، كادiمگi قارا جول باستالادى. ەكونوميكالىق دامۋى جاعىنان دا، حالقىنىڭ سانى جاعىنان دا تومەنگi كورسەتكiشتi كورسەتەتiن موڭعوليا 3 فرانتسيا سىيىپ كەتەتiن الىپ تەرريتورياسىنا جول سالا الماي كەلە جاتقان مەملەكەتتiڭ بiرi. قىزىل ۇيدەن كەيiن الدىمىزدان كوپ ۇزاماي قازاقتار اق كول اتاپ كەتكەن تساگااننۋر اۋىلى كورiنەدi. تساگااننۋر مەن ولگي اراسى 100 شاقىرىم. وسى ەكi ارالىقتىڭ 30 شاقىرىمىنا اسفالت توسەلiپتi. جول جاڭا، ءارi ساپالى جاسالعان. قالعان 70 شاقىرىمىن اسفالتپەن ارلەۋگە مۇمكiندiكتەرi جەتپەي جاتقان كورiنەدi.

بiز باسىپ وتكەن ءۇش ەلدiڭ ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنىن جولىنا قاراپ ايىراتىن بولساق، تالاي جىل ۇستەمدiك ەتكەن، ءالi دە يمپەريالىق كوزقاراستان ايىعا الماي كەلە جاتقان مەتروپوليا — رەسەيدiڭ جولدارىنا اسا ءمان بەرەتiندiگi بايقالادى. قازاقستان دا جول ماسەلەسiن ۇنەمi نازاردا ۇستاپ كەلە جاتقانى بەلگiلi. دەگەنمەن، الماتى-وسكەمەن باعىتىن قوساتىن iرi جولدىڭ ءوزi قيقاڭداتىپ قويسا، اۋىلداردى قوساتىن شاعىن جولدار تۋرالى اۋىز اشپاي-اق قويۋعا بولاتىن سىندى. ال، موڭعوليا جول سالۋدى ەندi قولعا الىپ جاتىر. بۇندا ولارعا جاپونيا مەن رەسەي ينۆەستورلارى كومەكتەسەدi ەكەن.

شەكارا

2000 شاقىرىمدى ءجۇرiپ وتكەننەن گورi كەدەن بەكەتiندە كوزiڭiز كوگەرiپ سابىلعانىڭىز جانىڭىزعا قاتتى باتادى ەكەن. قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى كەدەن بەكەتi شىعىس قازاقستاننىڭ شەمونايحا اۋدانىمەن iرگەلەس ورنالاسقان. كەدەن دەگەن اتى بولماسا، مۇندا بiر-ەكi عيماراتتان وزگە ەشتەڭە جوق. ال كەدەننەن وتۋگە كەزەك كۇتiپ سابىلعان ماشينالاردىڭ سانىندا ەسەپ جوق. تاڭەرتەڭگi ساعات 10-30-دار شاماسىندا كەلiپ ماڭدايىمىزدى تiرەگەن كەدەننەن كەشكi ساعات 21-00-دا وتتiك.

مۇندا ەشقانداي قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى جوق. تەك ازىق-تۇلiك ساتاتىن بiر كiشكەنتاي "ۆاگونچيك" تۇر ەكەن. اتى "ۆيزيت" دەپ اتالادى. بiز مۇنداعى ساتۋشى كەلiنشەكتەردi سوزگە تارتتىق.

— كەدەندە كۇن سايىن وسىنداي ۇزىن-سونار كەزەك بولا ما؟ — دەپ ەدiم، ساتۋشى:

— سiزدەر دەمالىس كۇندەرiنە تاپ كەلدiڭiزدەر. شەكارالاس اۋىلدارداعى رەسەي ازاماتتارى وسكەمەننiڭ گلۋبوكوە كولiنە دەمالۋعا بارادى. بۇلاردىڭ سودان قايتىپ كەلە جاتقان بەتi. بىلايىنان باسقا كۇندەرi ماشينا ساناۋلى عانا بولادى، — دەپ جاۋاپ بەردi.

كەشكi ساعات 16-30 شاماسىندا قازاقستان كەدەنiنە ەندiك-اۋ، ايتەۋiر. سونداعى تەكسەرەتiنi بار بولعانى ماشينانىڭ iشi، ادامداردىڭ تولقۇجاتى. تولقۇجاتىڭا "شەكارا استى" دەگەن ءمور باسىلادى ەكەن. تەك وسى ءۇشiن بiر ماشينانعا 1-1.30 ساعاتتاي ۋاقىت جۇمسالادى. بۇنىڭ سەبەبiن كەدەندەگiلەردەن سۇراپ بiلۋدiڭ مۇمكiندiگi جوق. تەك بايقاعانىمىز، ەكi كەدەننiڭ دە وتكiزگiش مۇمكiندiگiنiڭ ازدىعى. بۇندا جۇمىس iستەيتiن ادامداردىڭ سانى 4-5-تەن اسپايتىن سىندى كورiندi. تولقۇجاتتى تەكسەرۋگە بiرi كiرەتiندەردi، ەكiنشiسi شىعاتىنداردى — ەكi-اق ادام وتىر. قازاقستان كەدەنiنە كەلگەندە، كوڭiل قۇلازىتقان ماسەلە — ەشقانداي ادرەستiڭ كوزگە كورiنبەگەنi. قايدان كەپ، قايدان تۇرعانىڭدى بiلمەيسiڭ. بiراق، مۇندا كەدەنگە لايىق جاقسى عيمارات سالىنىپتى. رەسەي كەدەنiندە كەرiسiنشە، عيماراتى جۇپىنى، مۇندا دا تولقۇجات تەكسەرۋگە بiر-ەكi ادام عانا وتىر. ال، شەكارادان شىعا بەرە "روسسيسكايا فەدەراتسيا" دەگەن iرi تاقتاعا كوزiڭiز تۇسەدi. ياعني، قازاقستان كەدەن قۇرىلىسىنا ەرەكشە ءمان بەرسە، رەسەي مەملەكەتiنiڭ اتىن ايعايلاتىپ جازۋدى باستى نىساناعا العان ەكەن. "قازاقستان" دەگەن ءسوز كەدەن عيماراتىنىڭ ماڭدايىندا عانا تۇر.

وسى ورايدا مەن وركەنيەتتi مەملەكەتتەردiڭ شەكاراسىنداعى جاعداي قالاي ەكەن دەپ ويلادىم. اسiرەسە، بiر مينۋتتى التىنداي كورەتiن ەۋروپا ەلدەرi بiر-بiرiنە قالاي قاتىنايدى ەكەن. ارينە، "شەنگەن ۆيزاسى" مەملەكەتتەرiنiڭ ءوزارا بەلگiلi بiر كەلiسiمi بارىن بiلەمiن. بۇل ەلدەردiڭ ازاماتتارى بiر-بiرiنە ءوزارا ۆيزاسىز قاتىنايدى. الايدا، شەكارانى باقىلاۋسىز قالدىرۋعا تاعى بولمايدى. كiم بولسا، سونى وتكiزۋ دە قيىن. ەندەشە كەدەن iسiن وڭتايلاندىرۋدىڭ وزگە امالدارى قاراستىرىلماي ما ەكەن؟ جالپى، رەسەي مەن قازاقستان شەكارالىق قارىم-قاتىناستار، كەدەننەن وتكiزۋدiڭ ورتاق ءتارتiبi جايىندا تالاي رەت جيىن وتكiزگەنi بەلگiلi. تiپتi، بىلتىر شەكارا ايماقتاردىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعى جايىندا وتكەن سونداي جيىنداردىڭ بiرiنە ەكi ەل پرەزيدەنتتەرi پۋتين مەن نازارباەۆ تا قاتىسقان بولاتىن. ۋكراينا، رەسەي، بەلورۋسسيا، قازاقستان — ءتورت مەملەكەت بiرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭiستiك (بەك) قۇرۋدى جوسپارلاعاندا دا، وسى كەدەننەن وتكiزۋدەگi قيىندىقتاردى بiر جاقتى ەتۋدi ماقسات ەتكەن. بiر-بiرiمەن قويان-قولتىق ارالاسىپ وتىرعان رەسەي مەن قازاقستان كەدەنiندەگi جاعداي وسىلاي بولسا، رەسەيمەن الاكوزدiك تانىتىپ وتىرعان وزگە مەملەكەتتەردiڭ كەدەندiك مۇمكiندiگi قانداي ەكەن؟ ونى بiز باجايلاي المادىق.

Iلدالدالاپ،بiر كۇنiمiزدi بەرiپ، رەسەي تەرريتورياسىنا اياق باستىق. رەسەي وتارشىلارىنىڭ باسىپ العان التاي رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعى، سiبiر. التايسكي كرايدiڭ ورتالىعى بارناۋل، بيسك قالالارىن باسىپ وتكەننەن كەيiن، تاۋلى التاي اۋماعىنا وتەمiز. ءتورت مەملەكەت تەل ەمگەن، وسى ءۇشiن جان الىپ جان بەرiسكەن — اسا كوركەم التاي ايماعى. قازاقستان التايى اياقتالىسىمەن رەسەي التايىنىڭ قوينىنا ەنەسiز. تابيعاتى مالىنىپ تۇر. قاراعاي، ەمەن، شىرشا — اعاشتىڭ ءتۇرi وسەدi. رەسەي وسى سiبiر ورماندارىنىڭ ارقاسىندا دۇنيەجۇزiندە اعاش قورى جاعىنان بiرiنشi ورىندى الادى. 6000 iرi وزەننiڭ دەنi سiبiردە. تاستى قاشاپ، تاۋدى ءبولiپ سالىنعان جولدار، جولداعى سانسىز وزەن مەن بۇلاقتار، تابيعاتتىڭ اسا بiر شىرىنىن، ءسولiن سىعىپ الىپ سiبiرگە بەرە سالعانداي اسەردە بولاسىز.

بiر قىزىعى — رەسەي التايلىقتاردىڭ ۇلتتىق رۋحىن اياۋسىز جانشىپ، باس كوتەرۋiنە مۇمكiندiك بەرمەگەنiنە قاراماستان، جەر اتاۋلارىنىڭ بارلىعى التاي تiلiندە ساقتالىپتى. ايگiلi قاتىن وزەنiنەن باستاپ، بۇنداعى iرiلi-ۋاقتى وزەندەردiڭ بار¬لىعى التاي تiلiندە. تۇركi-موڭعول تiلدەرi التاي تiلدەر توبىنا جاتقىزىلاتىندىعى بەلگiلi. دەمەك، التاي تiلiندەگi اتاۋلاردىڭ بارلىعىن قازاق اتاۋىنداي قابىلدادىق. ويتكەنi، جانىمىزعا جاقىن، تiلiمiزگە تۇسiنiكتi.

التاي رەسپۋبليكاسى اۋماعىمەن بiر كۇن ءجۇرiپ، رەسەيدiڭ تاۋلى التاي وڭiرiندەگi قازاقتاردىڭ مەكەنi — قوشاعاش وڭiرiنە كەشكi ساعات 5-6-لاردا جاقىندادىق. قوشاعاش ولكەسiمەن سىڭعىرلاعان بۇلاقتار دا، سىڭسىعان نۋ ورمان دا ساپ تيىلادى. الدا موڭعول التاي جوتالارى. ماڭگiلiك مۇز باسقان، تابيعاتى اسا قاتال، جارتىلاي شولەيت ولكە. تاشانتا اۋىلىنا كەشكi ساعات 7-لەردە ات باسىن تiرەدiك. قازاقستان مەن رەسەي كەدەنi دەمالىسسىز — 24 ساعات قىزمەت كورسەتسە، موڭعوليا مەن رەسەي اراسىنداعى كەدەن تاڭعى ساعات 9-دا اشىلىپ، كەشكi ساعات 18-دە جابىلادى. تۇسكi ءۇزiلiس 12-دەن14-كە دەيiن. دەمەك، مۇنداعى جاعداي iس تiپتi قيىن دەۋگە بولادى.

تاشانتادا شامامەن 15-20 ءۇي بار سەكiلدi. كوز جۇگiرتiپ قاراعاندا سونداي اسەر قالدىردى. قوشاعاش اۋدانىنىڭ قازاقتارى تiرلiك ەتەدi. تۇرمىستارى جۇپىنى سەكiلدi.

تاڭعى ساعات 9-دا كەدەن اشىلعانىمەن، تۇسكi 12-گە دەيiن 3-4 ماشينا عانا جiبەرiلدi. رەسەي شەكاراسىنان وتكەننەن كەيiن، موڭعوليا شەكاراسىنا دەيiن بەيتاراپ زونا بار. ونىڭ ءوزi 20-30 شاقىرىمعا سوزىلادى ەكەن. بiز جەتكەنشە، موڭعوليا كەدەنi قىزىل ءۇي دە تۇسكi ۇزiلiسكە تارس جابىلىپتى. ساعات 14-تەن كەتە ەسiگiن اشقان مۇنداعىلار دا بiزدiڭ تولقۇجاتىمىزعا ءمور باسىپ بەرگەننەن ارىعا بارعان جوق. بiر قىزىعى — ەكi مەملەكەتتiڭ شەكاراسى، ەكi مەملەكەتتiڭ كەدەنi دەگەنi بولماسا، ءار كەدەندە قازاقتار وتىر. تاشانتاداعى كەدەن قىزمەتكەرلەرiنiڭ شامامەن 70-80%-ى قازاقتار كورiندi. قىزىل ۇيدە دە سولاي. الايدا، بارلىعى ءوز مەملەكەتتەرiنiڭ رەسمي تiلiندە سويلەيدi. بiزبەن بiرگە جۇرگەن بiر كەلiنشەككە تاشانتاداعى قازاق قىزمەتكەر بiردەڭەلەردi ورىسشا ايتىپ ەدi، تۇسiنبەي، قايىرا قازاقشا سۇرادى. الايدا، ءتۇسiن سۋىتقان بويى ول بiزگە بۇرىلىپ "ورىسشا ءجون بiلەتiن ادام بار ما؟" دەدi. امال جوق ارالاسۋعا تۋرا كەلدi. بايان-ولگيدiڭ قىزىل ءۇي كەدەنiندە دە سونداي. قازاقتار بiزبەن وزدەرiنiڭ رەسمي تiلiندە قاتىناسپاق نيەت تانىتتى. بiراق، بiز قازاقشا سويلەگەنiمiزدەن تانبادىق. ولار امالسىز قازاق تiلiنە كوشتi.

ءسويتiپ، تالدىقورعاننان شىققالى 4 كۇنiمiزدi جولعا بەرiپ (ونىڭ ەكەۋi شەكارا كۇزەتۋمەن ءوتتi) بايان-ولگي اۋماعىنا ەندiك.

قايتاردا دا شەكارادا وسىلاي بوگەلدiك. تاعى دا التىن ۋاقىتىمىز كەدەن بەكەتiندە كۇتۋمەن جوعالدى.

ولگي

"تۋعان جەردiڭ قار-مۇزى،

ايازىڭمەن جۋىندىر" دەپ كورنەكتi اقىن جاركەن بودەش ۇلى ايتقانداي تۋعان جەردiڭ سالقىن سامالىمەن تىنىستاپ كەلەمiز. ماعان مىنا ادىر، مىنا قىردىڭ ءبارi تانىس. التايدىڭ سولتۇستiك-شىعىسى. جەرi قۋاڭ، تابيعاتى قۇبىلمالى، قوڭىرجاي بەلدەۋدە ورنالاسقان ايماق. قىستا مۇندا اياز 40 گرادۋسقا دەيiن جەتسە، جازدا كۇن 20-25 گرادۋسقا دەيiن ىسيدى. جاۋىن-شاشىن از بولادى. حالقىنىڭ نەگiزگi كۇن كورiس كوزi – مال. ەگiنشiلiكپەن اينالىساتىن اۋىلدار از. بۇل ولكە القىزىل تاۋلارىمەن ەرەكشەلەنەدi. جەرiنiڭ ءتۇسi دە تارعىل، وسەتiن وسiمدiكتەرi دە شولەيت ايماقتارعا ءتان – بۇتا-بۇرگەن. جەرگiلiكتi تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، شولەيت ايماقتىڭ ءشوبi شۇيگiن، توپىراعى قۇنارلى بولادى ەكەن. سول سەبەپتi دە مۇندا مال باعۋعا قولايلى. 2 ميلليون حالقى بار موڭعوليانىڭ 50 ميلليون مال باسى بارلىعى ءمالiم. سوڭعى جىلدارداعى الەمدiك ازىق-تۇلiك داعدارىسى بايان-ولگيگە دە جەتiپتi. زات باعاسى كۇرت قىمباتتاعان. بۇرىن بiزدiڭ اقشامەن 3 مىڭ تەڭگە تۇراتىن قويدىڭ باعاسى بۇگiندە 10 مىڭعا دەيiن وسكەن.

موڭعوليانىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى — توگروگ. 10 توگروگ 1 تەڭگەگە تەڭ كەلەدi. بايان-ولگي موڭعوليانىڭ باتىس قاقپاسى بولعاندىقتان دا شىعار، جەرگiلiكتi حالىق قىتايدىڭ يۋانىمەن، ورىستىڭ رۋبلi جانە قازاقتىڭ تەڭگەسiمەن ساۋدا جاساي بەرەدi ەكەن.

ولگي — بايان-ولگي ايماعىنىڭ اكiمشiلiك ورتالىعى. مۇندا شامامەن 30 مىڭنان استام حالىق تۇرادى. 95-97%-ى قازاقتار. موڭعولياداعى سوڭعى اكiمشiلiك وزگەرتۋلەر ناتيجەسiندە ولگيدiڭ قالا ستاتۋسى جويىلىپ، اۋىلدىق دەڭگەيگە جەتكەن. دەگەنمەن، بايان-ولگيدەگi قازاقتاردىڭ اكiمشiلiك ورتالىعى بولىپ تابىلاتىن بۇل قالادا قازاق مۋزىكالى-دراما تەاترى، بايلانىس ورتالىعى، وسكەمەن مەملەكەتتiك ۋنيۆەرسيتەتiنiڭ بايان-ولگي ايماقتىق فيليالى، قازاق-تۇرiك كوللەدجi جانە ون شاقتى ورتا مەكتەپ بار.

1965 جىلدان بايان-ولگي قازاقتارىنىڭ ءۇنi بولىپ كەلە جاتقان قازاق راديوسى كۇنiنە بiر ساعات حابار تاراتادى. راديو قىزمەتكەرلەرiنiڭ ايتۋىنا قاراعاندا، بايان-ولگيدە حالىقپەن تۇراقتى قاۋىشىپ تۇرعان جالعىز اقپارات قۇرالى وسى ەكەن. ويتكەنi، بۇكiل مەملەكەت كولەمiندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن اقپارات قۇرالى دا وسى – قازاق راديوسى. ونىڭ ءوزi تاراتۋ جيiلiگiنiڭ قىسقارعانى سەبەپتi الىس اۋىلدارعا جەتپەيدi.

نارىق زامانىندا بارلىق اقپارات قۇرالدارى باسەكەلەستiككە توتەپ بەرۋ ماقساتىندا، ءوز كۇندەرiن وزدەرi كورە باستاعان. بۇل سىناققا توزە الماعاندارى بايان-ولگيدەگi قازاق اقپارات قۇرالدارى. 1940 جىلدان شىعىپ كەلگەن "جاڭا ءومiر" گازەتi سوڭعى جىلدارى "جاڭا ءداۋiر" بولىپ وزگەرگەنiمەن، وقىرمانىمەن تۇراقتى قاۋىشا المايدى ەكەن. 1957 جىلدان بەرi عىلىمي-ادەبي الماناح رەتiندە جارىق كورەتiن "شۇعىلا" جۋرنالىنىڭ بيىلعى جىلى ەكi سانى جارىق كورiپتi.

بiز بايان-ولگيدە بولعان كەزiمiزدە بiرiنشi بولىپ وسى اقپارات ورتالىعىنا باس سۇقتىق. مۇندا كورەرمەنiمەن كۇنiنە 1 ساعات قاۋىشاتىن تەلەديدار دا بەلگiلi بiر سەبەپپەن جۇمىسىن توقتاتقان ەكەن. "جاڭا ءداۋiر" گازەتi مەن "شۇعىلا" جۋرنالىنىڭ رەداكتسياسى بەكiتۋلi تۇردى. بiزدi تەك راديو قىزمەتكەرلەرi عانا قارسى الدى.

بايان-ولگيگە قازاق گازەتتەرi مەن جۋرنالدارى كەلمەيدi. ولاردىڭ كوز قۋانىشى بولىپ وتىرعانى تەك قازاقستاندىق تەلەارنالار. ەفيرiنiڭ 50%-دان استامىن ورىستiلدi باعدارلامالار يەلەنەتiن قازاق تەلەارنالارىنىڭ بارلىعى دەرلiك مۇندا سپۋتنيك ارقىلى كورسەتiلەدi ەكەن. سونداي-اق، 24 ساعات قازاقشا سويلەيتiن ءۇرiمجi تەلەارناسىن دا تاماشالاي الادى. الايدا، ءۇرiمجi تەلەارناسىنىڭ ءتول تۋىندىلارى تىم از، كوبi قىتاي تiلiندەگi حابارلاردىڭ اۋدارماسى ەكەن. مۇندا قىتاي يدەولوگياسى ءجۇرiلiپ جاتقاندىعىنىڭ كۋاسi بولدىق. بۇل تەلەارنالار ولگي قالاسىنىڭ تۇرعىندارى مەن بايان-ولگيمەن جاپسارلاس بiرنەشە اۋىلدىڭ كوزايىمىنا اينالىپ وتىرعاندىعى ءمالiم. ال، الىس اۋىلداردا مۇنىڭ بiرi دە جوق، ياعني حالىق اقپاراتتىق ۆاكۋمدە تiرلiك ەتەدi دەسەك تە بولادى. بايان-ولگيدەگi قازاقتاردىڭ تەڭ جارىمى سول الىس اۋىلداردا تۇرادى.

بايان-ولگيدiڭ قول جەتكiزگەن ەڭ iرi تابىسى — تەلەكوممۋنيكاتسيالاردىڭ دامۋى. بiرiنشiدەن، مۇندا ينتەرنەت ارزان ءارi وڭاي قوسىلادى ەكەن. ەگەر، سiز بiزدەگi مەگالاين-حيت سەكiلدi تاريفكە قوسىلساڭىز، ايىنا 2000 تەڭگە ابونەنتتiك تولەم تولەپ تۇرادى ەكەنسiز. ءارi قوسىلعانىڭىز ءۇشiن مودەم تەگiن سىيعا تارتىلادى. ەكiنشiدەن، ۇيالى تەلەفون بايلانىسى، قالاارالىق تەلەفونمەن سويلەسۋ تىم ارزانعا تۇسەدi. ولگيدەن بايقاعانىمىز — مۇندا زاتتىڭ باعاسى تىم جوعارى. تiپتi، كەيبiر تاۋارلاردىڭ قۇنى الماتىنىڭ باعاسىنان دا اسىپ تۇسەدi ەكەن. بiراق، سوعان قاراماستان، سەرۆيس، قىزمەت كورسەتۋ ارزان.

ولگي كوشەلەرiندەگi نەگiزگi قاتىناس تiلi — قازاق تiلi. وزگە تiلدە، اسiرەسە، جەرگiلiكتi موڭعولداردىڭ تiلiندە سويلەسۋ ءۇردiسi تىم كوزگە تۇسە قويمايدى. تiپتi، وزگە ۇلت وكiلدەرiنiڭ ءوزi قازاقشاعا سۋداي. بۇرىنعىداي ەمەس قالادا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى، دەمالىس ورىندارى كوبەيiپتi. ءبارiنiڭ اتى قازاقشا. ءدال وسىنداي ءۇردiستi بiز قوشاعاش كوشەلەرiنەن بايقاعان ەدiك.

Iس-قاعازدارىنىڭ بارلىعى موڭعول تiلiندە جۇرگiزiلەتiنiنە قاراماستان، جالپى ايماق بويىنشا – 36، ولگيدiڭ وزiندە 5 قازاق مەكتەبi بار. قازاق-تۇرiك جانە پەدكوللەدج قازاق تiلiندە ماماندار دايارلايدى. وسكەمەن مەملەكەتتiك ۋنيۆەرسيتەتiنiڭ بايان-ولگيدەگi فيليالىندا دا ساباق قازاق تiلiندە جۇرiلەدi.

رۋحاني تۇرعىدان العاندا، بايان-ولگيدەگi 150 مىڭ قازاقتىڭ iستەپ وتىرعان iسiن، ارينە، رەسەيدەگi 1 ميلليون قازاق تىندىرعان جوق. بۇعان بiرiنشiدەن، بايان-ولگيدiڭ قازاق ۇلتتىق ايماعى دەگەن ستاتۋسى سەبەپ بولسا; ەكiنشiدەن — قاراورمان حالىقتىڭ قايماعى بۇزىلماعان قازاقى تiرلiكتi ساقتاپ وتىرعاندىعى دا اسەر ەتە الدى. سول سەبەپتi دە بۇگiندە بايان-ولگي قازاقتارىنىڭ قالامىنان تۋعان شىعارمالار، ونەر تۋىندىلارى، ونەر مەن عىلىمعا قوسقان ۇلەسi شەكسiز. بiراق، قازiر مۇندا ءسال دە بولسا رۋحاني دامۋ توقىراپ تۇرعانعا ۇقسايدى.

بۇلعىن

بايان-ولگي 12 اكiمشiلiك بولiككە بولiنەدi. سونىڭ بiرi ءارi ايماق ورتالىعىنان جىراقتا ورنالاسقانى — بۇلعىن اۋىلى. وسى اۋىلدىڭ تۋماسى، بەلگiلi اقىن كاكەي جاڭجۇڭ ۇلى:

"بارام، اپا، كوكتەمدە،

جاڭبىر جاۋىپ وتكەندە،

بۇلعىن سىڭعىر قاققاندا،

اعاش القا تاققاندا" دەپ جىرلاعان ەكەن. اقىن ايتسا ايتقانداي، سىڭعىرلاي اققان بۇلعىن وزەننiڭ بويىندا ورنالاسقان بۇلعىن اۋىلى تابيعاتى جاعىنان وتە اسەم، موڭعول التايىنىڭ بيiك شىڭدارىنىڭ بiرi — ءمونححايرحان تاۋىنىڭ بوكتەرiندە ەكەن.

بۇلعىن سۇمىنىنىڭ رەسمي قۇرىلعانىنا 70 جىلدىڭ ءجۇزi بولىپتى. جەرگiلiكتi حالىق وسى تويدىڭ قامىمەن ءجۇر. بiز بارعان كۇنi ستاديوندا ۋريانحايلاردىڭ ساداق تارتۋ سايىسى ءجۇرiپ جاتتى. ەرتەڭiندە بالۋان كۇرەستi، جۇرت الامان بايگەگە ات قوستى. شاعىن اۋىلدىڭ تويىنا 130 ات قوسىلىپ، 60-ىنا بايگە بەرiلدi. العاشقى اتقا 1000 دوللار كولەمiندە سىي ۇسىنىلدى. 60-تاي بالۋان بiلەك سىناسىپ، ماڭدايى جارقىراعانىنا دا 1000 دوللار كولەمiندە سىياقى بەرiلدi.

قازاقتار ءۇشiن بۇلعىن اۋىلىنىڭ تاريحي ماڭىزى زور. قىتايدىڭ التاي ولكەسiنە جاقىن ورنالاسقاندىقتان بايان-ولگيگە قونىس اۋدارعان قازاقتاردىڭ الدىڭعى لەگi وسى ولكە ارقىلى ءوتiپتi. ستاليندiك رەپرەسسيا كەزiندە جيi تولقۋلار ورىن الىپ، قىزىل يمپەريانىڭ قان تامعان قىلىشىنان قورىققان بiراز ۇيلەر التاي ايماعىنا قاراي قايتا ۇركiپ قاشقان ەكەن. الايدا، جازىقسىز قازاقتار تۋرا كوزدەلگەن اجال وعىنا iلiگiپ كەتە بارعان. سونىڭ iشiندە بالاسىن ەمiزiپ وتىرعان بiر انانىڭ وققا ۇشقانى جايلى اڭىز ءالi كۇنگە دەيiن ايتىلادى. "قۇجىرتى قۇرباندارى" دەپ ۇكiلەنگەن بۇل وقيعانىڭ قۇرباندارىنا بۇگiندە ارنايى ەسكەرتكiش ورناتىلىپ، قۇربان بولعانداردىڭ اتى تاسقا قاشالىپ جازىلىپتى. شەكارانىڭ جاقىندىعى كەزiندە قىزىل كوز ساياساتتىڭ سالقىنىن تيگiزiپ، حالىقتىڭ باس كوتەرەر يگi جاقسىلارىنا قىرعيداي تيگiزسە، بۇگiندە بۇل اۋىلدىڭ اۋزىن اققا جارىتىپتى.

جالپى، بايان-ولگي ايماعىنىڭ قىتايعا تۋرا شىعاتىن 4 كەدەن بەكەتi بار ەكەن. سونىڭ بiرi — وسى بۇلعىن اۋىلى ارقىلى وتەتiن تايكەشكەن بەكەتi. اۋىلدان 150 شاقىرىم قاشىقتىقتا. بۇلعىن ءوزi ولگيدەن 300 شاقىرىم. الايدا، جولسىزدىڭ سالدارىنان مۇندا 10 ساعاتتا ازەر جەتەدi ەكەنسiڭ. توعىز جولدىڭ تورابىندا ورنالاسقاندىقتان بولار، ەلدiڭ جالپى تiرشiلiك جاعدايى جاقسى. اۋىلدا 1200 وتباسى، 6000 ادام بار. اۋىل باسشىسى شىناربەك قابي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا، "بايان-ولگيدەگi 12 سۇمىننىڭ iشiندە حالقىنىڭ سانى مەن ەكونوميكالىق ءال-اۋقاتى جانە مال باسى جاعىنان العاشقى 5 سۇمىننىڭ بiرiنەن سانالادى" ەكەن.

حالىقتىڭ نەگiزگi كۇنكورiس كوزi — مال. جوعارى كەرنەۋدiڭ جارىعى جوقتىعى سەبەپتi، جۇرت كۇن ەنەرگياسىن پايدالانادى. ياعني، كوك ساندىقتى تاۋ باسىندا وتىرعان مالشىلار دا تاماشالاي الادى. اۋىلداعى 1000 وتباسىندا 100-گە جۋىق دۇكەن بار. جۇزگە جۋىق اسحانا جۇمىس iستەيدi. اۋىلدىڭ توي-تومالاقتارىن وتكiزۋگە ارنالعان بiرنەشە ويىن-ساۋىق كەشەنi بار كورiنەدi. بiز بارعان ءاربiر ۇيدە رەسەيدiڭ "گاز-69" اۆتوكولiگi مەن موتوتسيكل بولدى. بۇرىنعىداي اتتى مiنiسكە مiنبەيتiن بولىپتى. بiر قىزىعى، بۇلعىندا مالدان ەشكi مەن گيمالايدىڭ بيiك جوتالارىندا ءومiر سۇرەتiن سۋىققا ءتوزiمدi سارلىق كوبiرەك كەزدەستi. بۇنىڭ سىرىن سۇراعانىمىزدا، ەشكi مالىنىڭ ءتۇبiتi قىتايدا قازiر جوعارى سۇرانىسقا يە كورiنەدi. ال، سارلىق قىستىڭ قىسىمشىلىعىندا قولعا قارامايدى، جەم از جەيدi، ءوز اياعىمەن جايىلىپ، كۇنiن كورەدi ەكەن. ونىڭ ءسۇتi سونداي قويۋ، كەز-كەلگەن اۋرۋعا ەم، جەرگiلiكتi حالىق سول ءۇشiن دە مالدىڭ وسى تۇلiگiن مالدانۋعا پەيiلدi.

مۇندا ەكi ۇلت وكiلi — ۋريانحايلار مەن قازاقتار تiرلiك ەتەدi. حالىقتىڭ 80%-ى قازاقتار. سول سەبەپتi دە 11 جىلدىق ورتا مەكتەپ تە ارالاس. 1020 وقۋشىسى بار مەكتەپتەگi بالالاردىڭ 70%-ى قازاق سىنىپتارىندا بiلiم الادى ەكەن.

بۇلعىن 11 جىلدىق ورتا مەكتەبiنiڭ ديرەكتورى جاكەجان ۇلى زياحان مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ بiتiرگەننەن كەيiن، قازاقستاننان بiلiم الىپ، سوندا قالىپ قويۋدى ماقسات ەتەتiندiگiن ايتادى.

— جالپى بiلiم بەرەتiن مەكتەپتەردە بەكiتiلگەن ستاندارت بiرەۋ. سونىڭ iشiندە قازاق ايماعىنىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلiگi ەسكەرiلiپ، قازاق ستاندارتى ۇسىنىلعان. وندا قازاق تiلi مەن ادەبيەتiن ۇيرەتۋ قاراستىرىلعان. موڭعول تiلiندەگi كەيبiر وقۋلىقتاردى قازاق تiلiنە اۋدارىپ باستىرۋ ءۇردiسi قالىپتاسىپ كەلەدi. كەيبiر وقۋلىقتاردى قازاقستاننان الامىز، الايدا قازاقستاننان كەلەتiن وقۋلىقتار، جالپى قازاق تiلiندەگi وقۋلىقتار وقۋشىلاردىڭ سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتە المايدى، — دەيدi ول.

الىس تا، جاقىن قازاقستان

قازاقستانعا بايان-ولگيدەگi قازاقتاردىڭ تەڭ جارىمى قوپارىلا كوشتi. 1991 جىلدان كۇنi بۇگiنگە دەيiن موڭعوليادان ورالعان قازاقتاردىڭ ناقتى سانى 100 مىڭعا تايايدى. بiراق، بايان-ولگيدە ءالi دە 120 مىڭداي قازاق بار. ەكiگە جارىلعان قازاقتاردىڭ كوڭiلiن كۇپتi ەتەتiنi دە وسى. "الدەقالاي كۇن تۋسا، شەكارانىڭ ەكi جاعىندا قالامىز با؟" دەپ ۋايىمدايدى. الايدا، جىلى ورنىن سۋىتۋعا تاعى ق ۇلىقسىز. دەگەنمەن، وسىنداعى بالا-شاعاسى، تۋىس-تۋعانىنىڭ سوڭىنان كەلiپ جاتقاندار دا جەتكiلiكتi كورiنەدi. دەمەك، كوشتiڭ تولاستايتىن ءتۇرi جوق.

بۇلعىن وزەنiن ورلەپ بيiك قىساڭعا جول تارتىپ، بiزدiڭ جول باستاۋشىمىزدىڭ تانىسى سايلاۋحان وتاعاسىنىڭ ۇيiنە ات باسىن بۇردىق. وتاعاسىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، كوش باستالعان 1991 جىلى بۇل كiسiلەر دە قازاقستانعا قونىس اۋدارىپتى. 3-4 جىل بويى قاراعاندى وبلىسىندا تiرلiك ەتكەننەن كەيiن، كەرi قايتقان. "كوشتiڭ باسىن نەگە كەرi بۇردىڭىزدار؟" دەگەن ساۋالىما، "دەنساۋلىعىمدا كۇرت وزگەرiس بولعاندىعىنان قايتتىق؟" دەگەن جاۋاپ الدىم. سايلاۋحان وتاعاسى 5 بالانىڭ اكەسi. ۇلكەنi موڭعوليانىڭ استاناسى ۇلانباتىردا قىزمەت iستەيدi ەكەن. قالعان بالالارىن دا ۇلانباتىردان وقىتپاق نيەتتە. ازiرگە جىلى ورنىن سۋىتىپ كوشە قويمايتىن سىندى. قورا تولى مالى بار. بەلدەۋiندە "ۋاز-69" ماشيناسىن قاڭتارىپ قويىپتى. "ورتالىققا بارۋ قاجەت بولسا، كولiك دايىن" دەيدi. كۇن ەنەرگياسىن پايدالانۋ ارقىلى تەلەديدار تاماشالايدى ەكەن. بiراق، مۇندا قازاق تەلەارنالارى جەتە بەرمەپتi. الەمدەگi بولىپ جاتقان وقيعالاردى جەرگiلiكتi تەلەارنا ارقىلى كورiپ بiلەدi.

وتاعاسى ءوزiنiڭ بۇل تiرلiگiنە ريزا. كوڭiلi توق.

بۇلعىن اۋىلىنىڭ قاق ورتاسىنان ازىق-تۇلiك دۇكەنiن اشقان ءۇمiتحان اپاي وسىدان بiرنەشە جىل بۇرىن جارىنان ايرىلىپ قالعاندىعىن ايتادى.

— ورiمدەي جاس، شيەتتەي 4 بالانى جەتكiزۋدiڭ قامىمەن قىتاي اسىپ، رەسەيگە جول تارتىپ ءجۇرiپ، تاۋارلار اكەلەمiن. دۇكەندە تابىس جاقسى. ونىڭ سىرتىندا ازىن-اۋلاق مالىم بار. كۇن كورiسiمiز ەپتەپ وڭالىپ كەلەدi، — دەيدi ول.

ءۇمiتحان اپاي بالالارىن الماتىدان وقىتۋدى كوزدەيدi. ۇلكەنi – قازiر بiشكەكتە بiلiم الىپ جاتىر. ءارi قاراي قازاقستاندى مەكەندەپ قالسا دەگەن نيەتتە. ەكiنشi ۇلى بيىل مەكتەپ تامامداعان ەكەن، قازاقستاندا دايىندىق كۋرسىن وقۋعا دايىندالىپ جاتىر. دەمەك، تۇپكi نيەتتەرi – قازاقستانعا قونىس اۋدارۋ. ويتكەنi، ءۇمiتحان اپايدىڭ تۋعان-تۋىسقاندارىنىڭ بارلىعى اتاجۇرتقا قونىس اۋدارعان.

— بالالاردى تۋىستارىنان جىراقتاتپاي ۇيiرiنە قوسسام دەيمiن، — دەدi ول بiزگە.

مiنە، ءارتۇرلi وي، ءارتۇرلi كوڭiلدەر. قازاقستانعا كوشۋگە بiرەۋ ق ۇلىقتى، بiرەۋ ق ۇلىقسىز. بiراق، مۇنداعى حالىق كوشiپ كەلۋ ءۇشiن الدىمەن ءومiر سۇرەر مەكەنiن سايلاپ، باسپانانى قامداپ الۋ قاجەتتiگiن جاقسى تۇسiنگەن. كوشi-قون كۆوتاسىنا قول جەتكiزدi دەگەن كۇننiڭ وزiندە، ونىڭ ەشقانداي قاجەتتiلiكتi وتەي المايتىندىعىن بiلەدi. سول سەبەپتi دە، الدىمەن كوش-كولiگiن سايلاپ الۋدى ماقسات تۇتادى ەكەن.

ءتۇيiن: بايان-ولگيدەگi قازاق مۋزىكالى-دراما تەاترى – مۇنداعى جۇرتتىڭ رۋحاني سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرەتiن بiردەن-بiر مەكەمە. جاقىندا مۇندا شىعىس قازاقستان وبلىستىق دراما تەاترى گاسترولدiك ساپاردا بولىپ قايتىپتى. تەاتردىڭ كوركەمدiك جەتەكشiسi مۇرات قاپەز ۇلىنىڭ ايتۋىنشا، شىعىس قازاقستان وبلىستىق دراما تەاترى مەن بايان-ولگي تەاترى ۇنەمi شىعارماشىلىق بiرلەستiكتە جۇمىس iستەيدi ەكەن. ەكi تەاتر ۇجىمى بiرلەسiپ سپەكتاكلدەر قويىپ، كونتسەرت ۇيىمداستىرىپ كەلگەن. جەرگiلiكتi رەجيسسەرلەر دە ءوز تۋىندىلارىن ساحنالاپ، كوپشiلiك كوڭiلiنەن شىعۋعا تىرىسادى ەكەن. وسى تەاتردا ۇلت-اسپاپتار وركەسترi جۇمىس iستەيدi. تەاتردا ۇلتتىق اسپاپتار تاپشى.

قالاي دەگەنمەن دە، بايان-ولگي ايماعىندا قازاق حالقىنىڭ بiر بولشەگi ءومiر ءسۇرiپ جاتىر. جۇرەكتەرi قازاق دەپ سوعادى، ماقساتى، مۇددەسi قازاق حالقىمەن ۇندەس. سوندىقتان دا بولار، 1991 جىلى اتامەكەنگە كوش باستالعاندا 60 مىڭ قازاق بiردەن جىلى ورنىن سۋىتقان بولاتىن. قازiر سودان بەرi حالىق تاعى دا 70-80 مىڭعا وسكەن. دەموگرافيالىق كورسەتكiشتەرi جاعىنان اسا قارقىندى دامىپ كەلەدi. ءوز بولاشاقتارىن قازاقستانمەن بايلانىستىرادى. ەلباسىنىڭ موڭعولياعا رەسمي ساپارى كەزiندە موڭعولياداعى قازاق دياسپوراسى وكiلدەرiمەن كەزدەسiپ، ولاردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن تىڭدادى. ولار ۇلانباتىر قالاسىندا "قازاق رۋحاني ورتالىعىن" اشاتىندىقتارىن ايتتى. ۇلانباتىردىڭ وزiندە 20-30 مىڭداي قازاق تiرلiك ەتەدi. ال، ەكi ەل پرەزيدەنتتەرiنiڭ ەكiجاقتى كەلiسسوزدەرiنiڭ بiر بابىندا وسى قازاق دياسپوراسىنىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارىن ساقتاۋعا، ۇلتتىق مەنتاليتەتiنەن اجىراتپاۋعا كۇش سالۋ ماسەلەسi ەندi. دەمەك، 150 مىڭ قازاقتىڭ تاعدىرى – قازاقستاننىڭ ۇنەمi نازارىندا، ۇنەمi قولداۋىندا دەگەن ءسوز.

ەسەنگۇل كاپقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button