قازاق ەسIمI ۇلتتىق سيپاتىنا ساي ما؟

قازاق — ىرىمشىل حالىق. اسiرەسە، دۇنيەگە كەلگەن سابيiنە ات قوياردا دا ىرىمداپ جاتادى. ەلگە سىيلى، حالىققا ابىرويلى ادامداردىڭ ەسiمiن نارەستەسiنە بەرۋدە دە ەرەكشە ىرىم جاتقانى انىق. سونداي-اق، نارەستەگە ات قويۋدا، ونىڭ ومiرگە كەلگەن ايى دا تiكەلەي بايلانىسىپ جاتادى. ماسەلەن، ناۋرىز ايىندا دۇنيەگە كەلگەن بالاسىنىڭ ەسiمiن ناۋرىزباي، ناۋرىزبەك دەپ اتاسا، ايت كەزiندە دۇنيەگە كەلگەن سابيiنە ايتبەك، ايتباي دەگەن ەسiمدi بەرگەن. ال قازاقتىڭ اراسىندا كەڭەس كەزiندە وكتيابر، نويابر، سوۆەتبەك، سيازبەك دەگەن ەسiمدەر قاپتاسا، قازiر مارسەللو، ديانا، دجورج، ريما، رەناتا دەگەن اتتار كوبەيiپتi. سانامالاي بەرسەڭiز، بۇدان دا سوراقى اتتاردى تابۋعا بولادى.

مەنiڭ قۇربىم ءسابيiنiڭ ەسiمiن ەلينا دەپ اتاپتى. اۋەلدە ەستiگەنiمدە تاڭ قالىپ، "بۇل نەنi بiلدiرەدi?" دەپ قۇربىمنان سۇرادىم. سويتسەم، ەلينا — گولليۆۋدتىڭ تۇسiرگەن مۋلتفيلمدەرiنiڭ كەيiپكەرi كورiنەدi. "ەلينا تۋرالى مۋلتفيلمدi كورسەڭ، ول قىزدىڭ اقىلدىلىعىنا تاڭ قالاسىڭ. ونى كورسەڭ، ءوزiڭ دە جاقسى كورەسiڭ، كورشi" دەيدi قيىلىپ. راسىندا دا، مۋلتفيلمدەگi باستى كەيiپكەر ەلينانىڭ بەينەسi بارلىق جاعىنان كورەرمەنگە ۇنايتىنى دا انىق. بiراق، بۇل قازاق قىزىنا قويىلاتىن ەسiم بە؟ كۇنi ەرتەڭ ەلينا ءوسiپ، بويجەتكەندە، ۇلتىن، قازاق ەكەندiگiن ەسiمiمەن دالەلدەي الا ما؟! كەيدە قۇربىم ەليناسىمەن قوناققا بارسا، ەلدiڭ ءبارi تاڭ قالىپ، اتىن سۇراپ جاتادى. قازاقتا جوق اتتى قويعاننان كەيiن، تاڭدانباي قايتسiن؟!

ودان بولەك، تاعى بiر تانىس اپايىم نەمەرەسiنiڭ اتىن "مارسەللو" دەپ قويىپتى. تۋرا سول كەزدەرi تەلەارنالاردىڭ بiرiنەن برازيليالىق سەريالداردىڭ قىزۋ ءجۇرiپ جاتقان كەزi بولسا كەرەك. سەريالداعى باستى كەيiپكەر – مارسەللو اپايىمىزدىڭ جۇرەگiن قاتتى تولقىتقان بولار، نەمەرەسiنiڭ اتىن سونىڭ قۇرمەتiنە قويعانىنا قاراعاندا. مۇنداي قىزىق-قىزىق سەريالداردىڭ كەيiپكەرلەرi قازاقتىڭ دالاسىندا بۇگiندە ءورiپ ءجۇر دەپ ايتۋعا دا بولادى.

كەيدە ادامنىڭ ەسiمi ونىڭ ومiرiنە دە بايلانىستى بولىپ جاتادى. ماسەلەن، قازاقتا ارمان، داۋرەن دەگەن ەسiمدەر كوپ. مەنiڭ بiر تانىسىم، وسى اتتاردىڭ قويىلۋىنا دا ويلانا قارايدى. "ايحاي، داۋرەن" نەمەسە "ارمان-اي" دەگەن ءسوزدiڭ ءوزi وكiنiش پەن مۇڭ شاقىراتىنداي دەيدi ول. قالاي دەسەك تە، قازاقتىڭ اتى قازاقى ۇعىمعا ساي، ۇلتتىق ناقىشتا قويىلعانعا نە جەتسiن؟! قازاقتا نەبiر كوركەم، سۇلۋ كiسi اتتارى كوپ ەمەس پە؟ ەلينا، رەناتا، مارسەللونىڭ ورنىنا سونداي قازاقى ناقىشتاعى ەسiمدەردi قويسا، نۇر ۇستiنە نۇر بولماي ما؟!

دۋلات يسابەكوۆ، جازۋشى:

— دۋلات اعا، بالانىڭ ەسiمi ونىڭ ومiرiنە اسەر ەتەدi دەپ ويلايسىز با؟

— بالانىڭ ەسiمiنiڭ جاقسى قويىلۋى ونىڭ كەلەشەگiنە دە اسەرi مول.

— سiز بالالارىڭىزدىڭ اتىن قويعاندا بەلگiلi بiر نارسەگە سۇيەندiڭiز بە؟

— دۇنيەگە كەلگەن ءسابيiڭنiڭ ەسiمiنiڭ جاقسى بولعانى دا دۇرىس. مەن اسكەردە جۇرگەندە دۇنيەگە كەلگەن ۇلىمنىڭ اتىن ەستيار دەپ قويدىم. ەرتەڭگi كەلەتiن iنi-قارىنداستارىنا ەستيار بولسىن دەگەن ويىم بولعان شىعار. ال، ەگiز قىزىمنىڭ اتى ايمان-شولپان.

— بۇگiنگi ەۋروپالانعان ەسiمدەرگە قالاي قارايسىز؟

— جالپى، بiزدiڭ قازاق دۇنيەجۇزiندەگi اتتاردىڭ پاتشاسى سياقتى. ويىنا نە كەلەدi سونى قويا سالادى. مەنiڭ "بوناپارتتىڭ ۇيلەنۋi" دەگەن شىعارمام بار. سوندا جازعانمىن. بiر اۋىلدا بiرنەشە ەلدiڭ قالالارىنىڭ اتتارى بار بالالار بار. ماسەلەن، مادريد، تاللين، بەرلين دەگەن سياقتى كەتە بەرەدi. سولاردىڭ ءبارiن قاز-قاتار ساپقا تۇرعىزىپ، اتتارىن اتاپ شاقىرساڭىز، بۇكiل ەۋروپا كوشiپ كەلگەندەي بولادى. ودان كەيiن سوۆەت زامانىندا كەڭەستiك اتتار كوبەيiپ كەتتi. قازاقتىڭ اتى ەكەنi كورiنiپ تۇراتىنداي ۇلتتىق سيپات بولۋى كەرەك ەمەس پە؟! قازاقتىڭ قىزدارىنىڭ اراسىندا دا وليا، تانيا، سۆەتا دەگەن اتتار كوبەيiپ كەتتi. نەگە ولاي قويعان دەپ سۇراساڭىز، مەنiڭ دۇنيەگە اكەلگەن كiندiك شەشەمنiڭ اتى عوي دەيدi. اۋ، كiندiك شەشەسi بولسا، شاپان جاۋىپ، جۇزiك تاقسىن، باسقا سىي-سياپاتىن جاساسىن. نەگە ونىڭ قۇرمەتiنە بالاسىنىڭ اتىن قويۋى كەرەك. وزبەكتەردە كiندiك شەشەسi بولماق تۇگiلi باسقا بولسا دا، وزگە ۇلتتىڭ اتىن بەرمەيدi. ويتكەنi، ۇلتتىق سانا دەگەن ولاردا مىقتاپ قالىپتاسقان. بiزدە وسىنىسى جەتiسپەيدi. قازاقتاعى ءاربiر سوزدەرگە توقتالساڭىز، ۋاقىت جەتپەيتiن شىعار.

وڭعار قاجى ومiربەك:

— اتا-انانىڭ پەرزەنتiنiڭ الدىنداعى پارىزىنىڭ بiرi — ونى دۇنيەگە كەلتiرگەننەن كەيiن وعان جاقسى ات قويۋ. جاقسى تاربيە بەرۋ. قازاق اتتى ىرىمداپ تا قويادى. قىزدىڭ سوڭىنان ۇل بولسىن، ۇلبوسىن، ۇلتاي، ۇلمەكەن دەپ قويىپ جاتادى. بالالارى توقتاسىن دەپ، توقتاسىن، تۇرسىن دەگەن سياقتى ەسiمدەردi دە قويعان. بۇل جامان ىرىم ەمەس.

— ال، دiني تۇرعىدان كەلگەندە شە؟

— دiني تۇرعىدان كەلگەندە جاقسى ات قويۋ وتە ابزال. مىسالى، مۇحاممەد (س.ع.س.) پايعامبارىمىزدىڭ ەسiمi — ماقتاۋلى دەگەن ماعىنانى بiلدiرەدi ەكەن. اناسى ءامينانىڭ تۇسiندە پەرiشتەلەر ايان بەرiپ، بالاسىنا مۇحاممەد دەگەن ات بەرگەن ەكەن. كەيiن ءامينا اناسى پايعامبارىمىزدى جەردە دە، كوكتە دە پەرiشتەلەر قورعاپ، ماقتاپ ءجۇرسiن دەپ قويدىم دەگەن ەكەن. مۇحاممەد دەگەن ءسوز ماقتاۋلى دەگەن ءسوز. جالپى، يسلام دiنiندە ادامنىڭ ەسiمi iزگi تiلەكپەن، iزگi نيەتپەن قويىلىپ وتىرعان. قازiر نەشە ءتۇرلi ەۋروپانىڭ اتتارى كوبەيiپ كەتتi. ولاردىڭ تiپتi، قازاققا ءۇش قايناسى سورپاسى قوسىلمايدى. قازاق بولعاننان كەيiن، ونىڭ ەسiمiندە دە ۇلتتىق سيپاتى باسىم بولسا دەيمiن.

جانiبەك اسقار ۇلى، جۇرگiزۋشi:

— جاقسى ات قويعان دۇرىس تا شىعار. بiراق، بiز ەلiكتەگiش حالىقپىز عوي. بiر كەزدەرi ەلiمiزگە ينديرا گاندي كەلگەن كەزدە، ەلدiڭ ءبارi قىزدارىنىڭ اتىن ينديرا دەپ اتاعانىن جاقسى بiلەمiز. مۇنىڭ ءبارi كورسەقىزارلىقتان، ەلiكتەۋدەن تۋادى. ايتپەسە، قازاقتا جاقسى اتتار كوپ. ودان دا سولاردىڭ بiرەۋiن قويماي ما؟ قازiر تiپتi سوراقىلانىپ كەتتi. تەلەارنالاردان كورسەتiپ جاتقان سەريالداردىڭ كەيiپكەرi بۇگiندە ارامىزدا ءجۇر. كۇنi ەرتەڭ قارتايعاندا ولاردىڭ اتتارىنا قاراپ، قازاقتىڭ شال-كەمپiرi ەكەندiگiن قالاي بiلەمiز؟ بiز ءوزi ىرىمشىل حالىقپىز، ودان دا ىرىمداپ، جاقسى ازامات بولسىن دەپ، تۇلعالاردىڭ، قازاقتىڭ باتىر بابالارىنىڭ اتتارىن قويسىن. سوندا قازاقى قالىپتان اجىرامايمىز.

ءنازيرا بيتاسقىزى، مۇعالiم:

— بالانىڭ اتى ومiرiنە دە بايلانىستى بولادى دەپ جاتادى عوي، كiم بiلسiن؟! تەك ايتەۋiر، ۇلى ادامداردىڭ اتىن قويۋ، پايعامبارىمىزدىڭ ساحابالارىنىڭ اتىن قويۋ، بالاعا اۋىرلىق الىپ كەلەدi دەپ جاتادى. تiپتi، بiزدiڭ اۋىلدا بiر كiسi نەمەرەسiنە "ارىستانبابتىڭ" ەسiمiن قويعان ەكەن. كەيiن، اۋىر بولادى دەپ اۋىستىرىپ جiبەردi. مۇمكiن، جەڭiل، جاقسى ات قويۋ دا دۇرىسىراق شىعار. ايتەۋiر، بالانىڭ اتىنىڭ ايتۋعا ادەمi، ماعىنالى بولعانى دا دۇرىس دەپ ەسەپتەيمiن.

— سiزدiڭ بالالارىڭىزدىڭ اتىن كiم دەپ قويدىڭىز؟

— ۇلكەنiمنiڭ اتىن داۋلەتتi بولسىن دەپ اتاسى داۋلەت قويسا، ەكiنشi ۇلىمنىڭ اتىن مىرزا بولسىن دەپ، مىرزاحان قويدىق.

… ينتەرنەتتi اقتارىپ وتىرىپ، مىناداي بiر قىزىققا تاپ كەلدiم. بiر جiگiت ينتەرنەت ارقىلى قارىنداسىنا ات قويۋدى وتiنگەن ەكەن. دۇنيەگە ءالi كەلە قويماعان قىزعا الدىن الا ات iزدەۋ دە ەرسiلiك شىعار. بiراق، الگi جiگiتتiڭ وتiنiشiنە ەل قالاي جاۋاپ بەرiپتi دەگەن ويمەن، جاۋاپتارىنا دا ءۇڭiلiپ كوردiم. ينتەرنەتتiڭ الدىندا كiمدەردiڭ وتىراتىنى تاعى بەلگiلi?! Iشi پىسقان جاستار قويسىن با، جiگiتتiڭ ءوتiنiشiن تiپتەن كەلەمەجگە اينالدىرعان سياقتى. بiرەۋi تiپتەن، "قارىنداسىڭنىڭ اتىن قوپارگۇل قويساڭشى، جەر قوپارىپ ءجۇرسiن" دەسە، ەندi بiرi — "مەنiڭ ەسiمiمدi اجەم سارسەنگۇل قويعىسى كەلگەن ەكەن، مامام پەرزەنتحانادان شىققاننان كەيiن، تۋ تۋرالى كۋالiگiمدi جىرتىپ-جىرتىپ، اسەل دەپ قويىپتى"، — دەپ جازادى. ات ايتۋدىڭ ورنىنا الگiندەي بوس مىلجىڭ اڭگiمەلەردi جازىپ وتىرعان جاستارىمىزدى ەرتەڭiمiز، كەلەشەگiمiز دەپ ءجۇرمiز اۋ. ارينە، "بەس ساۋساق بiردەي ەمەس"، كەيبiرەۋلەردiڭ الگi جiگiتكە ۇسىنعان اتتاردىڭ iشiندە كوڭiلگە قوناتىنى دا بار. ايتسە دە، دۇنيەگە كەلگەن بالانىڭ اتىن ءۇيدiڭ ۇلكەندەرi، قاريالاردىڭ قويعانى ابزالىراق. كوپتi كورگەن كونەكوزدەردiڭ بالانى ءوز تامىرىنان اجىراماۋى ءۇشiن جاقسى ەسiمدەردi تاۋىپ قويارىنا سەنiم مول. قالاي دەگەنمەن دە، ۇرپاعىنىڭ كەلەشەگiنە الاڭدايتىن قازاق ونىڭ ۇلتتىق بولمىسىن ساقتاۋىنا دا يگi ىقپالىن تيگiزسە دەگەن نيەت قانا.

گۇلزينا بەكتاسوۆا

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button