تۇرمىستى جۇمىس تۇزەيدI

جاس ماماندار جۇمىستى قايدان IزدەيدI?

بۇگiندە "قۇل بازار"، "قارا بازار" دەگەن ۇعىمداردىڭ جات بولماعانى سونشالىق، وسى ۇعىمدار قاراپايىم قازاقتىڭ بەت-بەينەسiن كوز الدىمىزعا ەلەستەتەدi. بۇل ەلiمiزدەگi جۇمىسسىزدىق سالدارىنان تۋىنداپ وتىرعان پروبلەمانىڭ بiزگە بەرگەن ناتيجەسi. الايدا، شىنداپ ەڭبەك ەتۋگە نيەتتەنسەڭ، ەكi قولعا بiر جۇمىس تابىلارى ءسوزسiز. قر-سى كونستيتۋتسياسىنىڭ 24-بابى اركiمنiڭ ەڭبەك ەتۋ قۇقىعىنا كەپiلدiك بەرەدi. ءار ازامات قانداي ورىندا، قانداي جاعدايدا جۇمىس iستەگiسi كەلەدi ونى ءوزi بiلەدi.

ويتكەنi، ەلiمiزدiڭ "ەڭبەك تۋرالى" زاڭىندا قانداي جۇمىسقا (قىزمەتكە) ارنايى بiلiمi بار ادام كەرەك ەكەنi كورسەتiلمەگەن. ال، قاراپايىم قازاقتىڭ قىزمەتi ساۋداگەر، اربا ايداۋشى، جۇك كوتەرۋشi سەكiلدi قارا كۇشتi تالاپ ەتەتiن جۇمىستاردىڭ توڭiرەگiندە. "نەگە قازاقتار مۇنداي جۇمىستاردى اتقارادى؟" دەسەڭ، وعان قازاقتىڭ بiلiكسiزدiگi العا تارتىلادى. سونداي-اق، "قازاق — جالقاۋ" دەگەن ءسوزدi اۋزىمىز اۆتوماتتى تۇردە ايتىپ سالادى. وسى "جالقاۋ" ءسوزi قازاققا قايدان، قاي زاماننان جابىستى ەكەن؟

كەڭەستiك زاماندا قازاقتى قىرسىز ەتiپ كورسەتۋ شوۆينيستiك پيعىلداعى قوعام ءۇشiن وڭتايلى ەدi. وڭتايلاندىرۋ ساياساتىن سانامالاساق، قازاقتىڭ قاسiرەتتi تاريح بەتتەرi قايتا اشىلار. وكiنiشتiسi — سانامىزداعى كەڭەستiك زاماننىڭ سالىپ كەتكەن ۋىمەن ءالi كۇرەسە الماي جۇرگەندiگiمiز. قازiرگi قازاق جالقاۋ دەسەك، وندا قازاق ۇيدە اباجاعا اياعىن iلiپ قويىپ، "الما پiس، اۋزىما ءتۇس" دەپ جاتار ەدi. ازiرگە ءويتiپ جاتقان قازاقتىڭ قاراسىن كوزiمiز شالا قويمادى. "قۇل بازاردا" جۇمىس iزدەپ سابىلىپ جۇرگەن قاراكوزدەردi ايتپاعاندا، قولدارىنا جارنامالىق گازەتتەردi ۇستاپ جۇمىس iزدەگەن جاستار دا جەتەرلiك. دەنi جوعارعى بiلiمدi، ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسقىسى كەلەتiندەر. دەگەنمەن، جۇمىسقا ورنالاسۋدا كەدەرگiلەر از ەمەس ەكەن. بiز ونى جۇمىس iزدەگەن جاستاردىڭ وزدەرiنەن سۇراستىرىپ كورگەن ەدiك.

ءابدiرامانوۆ داۋرەن: جۇمىسقا تۇرۋداعى قيىندىقتىڭ بiرنەشە سەبەبi بار. بiرiنشiسi، قوعامدى جايلاعان پاراقورلىق پەن سىبايلاستىق، پارا بەرمەسەڭ كوزدەگەن جۇمىسىڭا تۇرۋ قيىن. ەكiنشiسi، بiلiمسiزدiك، ياعني ءوز مۇمكiندiگiڭنiڭ شەكتەۋلi بولۋى. ءۇشiنشiسi، جاس ماماندارعا سۇرانىس از، بوس ورىنداردى زەينەتكەرلiككە شىققان، تاجiريبەسi مول ماماندار بوساتقىسى جوق. ەلiمiزدە جاستار ساياساتى دۇرىس جۇزەگە اسىرىلمايدى. بiز كوكەكتiڭ كوكiرەگiنەن تەۋiپ تاستاپ كەتكەن بالاپاندارى سەكiلدiمiز، ءوزiمiزدi قوعامعا كەرەكسiز سەزiنەمiز.

كۇلشاەۆا اينۇر: مەنiڭ جوعارعى وقۋ ورنىن بiتiرگەنiمە بiر جىل بولدى. سودان بەرi الماتىعا كەلiپ، ماماندىعىم بويىنشا جۇمىس iزدەستiرۋدەمiن. جەكە كومپانيالار مەن فيرمالاردا ءوز ماماندىعىمنان تىس جۇمىستار اتقاردىم. وڭتۇستiكتە اعىلشىن تiلiن قازاق توبىندا وقىپ بiتiردiم. بiلەسiزدەر، وڭتۇستiك قازاقتىڭ قايماعى بۇزىلماعان، ۇلت تۇتاستىعىن ساقتاعان ءوڭiر. وندا ورىس تiلiن ونشا قاجەتسiنە بەرمەيدi. اعىلشىن تiلiنەن قازاق تiلiنە قانشالىقتى ساۋاتتى اۋدارما جاساسام دا، ورىسشا اۋدارمامنىڭ ولقىلىعى كوزگە كورiنiپ تۇرادى. جۇمىس بەرۋشiلەر اعىلشىن، قازاق تiلدەرiن ورىسشاعا اۋدارۋىمدى تالاپ ەتەدi. ءوز ەلiڭدە ءوز تiلiڭ وگەيسiنگەسiن، كوڭiلiڭ دە جەتiمسiرەيدi ەكەن. ايتەۋiر، اۋىلدان كەلگەن قازاقتار قايىرىمسىز ۋاقىتتىڭ قايسار ۇلاندارى بولىپ كۇرەسiپ باعۋدامىز.

اليەۆ ۇلىقبەك: مەنiڭ ارناۋلى كاسiپتiك بiلiمiم بار جانە جوعارعى وقۋ ورنىندا سىرتقى بولiمدە وقيمىن. مەكتەپتە جۇرگەندە بiلiمiمدi جالعاستىرىپ، بiلiكتi مامان بولۋدى ارماندايتىنمىن. ال، قازiر ونداي ارمان وتى سۋ سەپكەندەي ءسونiپ بارادى. ويتكەنi، جوو-نىڭ ديپلومىن ساندىققا سالىپ، قۇرىلىستا، بازاردا جۇرگەن جاستار كوپ. ماماندىق بويىنشا ەشكiم دە ماندىتىپ اقشا تاپپايدى. "اۋزى قيسىق بولسا دا، بايدىڭ بالاسى سويلەسiن" دەيتiن زاماندا رۋحاني بايلىقتى ەمەس، ماتەريالدىق بايلىقتى ويلايدى. قوعام سوعان ماجبۇرلەپ وتىر.

بوجبانباەۆا شارافات: مەن قازiر ءوز ماماندىعىممەن تiلشi بولىپ قىزمەت اتقارۋدامىن. باستاپقىدا جۇمىس iزدەستiرگەندە قيىن بولدى. قايسىبiر باق-دارى رەداكتسياسىنا بارساق تا، "كiمiڭ بار، قاي ەلدiڭ بالاسىسىڭ؟" دەگەن سۇراقتار الدىڭنان كولەگەيلەيدi. سوندا ولاردىڭ وسى سۇراقتار ارقىلى نە ايتقىسى كەلگەنiن وڭاي اڭعارىپ، كەلگەن ەسiكتi كەرi جاۋىپ كەتە بارامىز. بiزدiڭ قوعامدا ترايباليزم iندەتiنiڭ تامىرى تەرەڭدەپ كەتكەن. بۇگiندە اركiمنiڭ قانىنان، تۋىسىنان جارالعان "تالانتتار" توپ جارۋدا. جۇمىسقا الۋشىنىڭ اتا-بابالارىنا، اۋىل-ايماعىنا جاقىندىعىڭ بولماسا، ءۇش اي سىناق مەرزiمiنەن كەيiن، "تاجiريبەڭ جوق" دەپ شىعارىپ سالادى.

جاستاردىڭ قوعامعا ايتار بازىناسى از ەمەس ەكەن. جۇمىس بەرۋشiلەردiڭ جاس مامانداردان تاجiريبە جەتiستiگiن سۇراۋى ورىنسىز. "بالام دەيتiن ەل بولماسا، جۇرتىم دەيتiن ازامات قايدان شىعار".

جادىرا نارماحانوۆا

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button